bannemoinhat2-banne3-banne4-banne5-banne6-banne7-bannecuoi
TÁC GIẢ QUEN THUỘC
BÀI VIẾT MỚI
PHẢN HỒI MỚI

VŨ NHO 085 589 0003

RẤT CÁM ON Huyền Thương!

 

vũ nho

Bác Đinh Y Văn nhắc rất hay Chủ nhân đã tặng "cái Dây" nhiều quà Còn hơn cả một rừng hoa!

 

VŨ NHO 085 589 0003

CHÚC MỪNG BÁC SĨ ĐINH NHẬT HẠNH VỀ NHÀ MỚI!CHÚC BÁC DỒI DÀO SỨC KHỎE VIẾT THÊM NHIỀU KHÚC HAIKU ĐẮM SAY!

 

VŨ NHO 085 589 0003

CÁM ƠN BÁC NHẬT HẠNH HAIKUTHƠ NÀY CỐT CHỈ ĐỂ CÙ NGƯỜI NGHE!RẤT VUI LÀ BÁC KHÔNG CHÊ!

 

VŨ NHO 085 589 0003

HOAN NGHÊNH NHÀ THƠ MAI NAM THẮNG VÀ TS. NHÀ THƠ PHẠM ĐÌNH ÂN!

 

VŨ NHO

CÁM ƠN NHÀ VĂN HỮU PHƯƠNG VỚI TRUYỆN NGẮN HAY, GIÀU TÍNH NHÂN VĂN!

 
Xem toàn bộ
Đang truy cập: 5
Trong ngày: 17
Trong tuần: 487
Lượt truy cập: 306007

CÓ MỘT DÒNG SÔNG TRONG CA DAO

Có một dòng sông trong ca dao...

                      HOÀNG DÂN

hoang_dan_1

NHÀ VĂN NHÀ GIÁO HOÀNG DÂN

Có lẽ  dòng sông trong ca dao là một trong những hình tượng ám ảnh nhất?

Nó gợi ra cảm giác mênh mông, rợn ngợp, xa vời những cách trở và âu lo. Tại sao vậy? Trước hết, cần phải nói đến một đặc điểm về địa lí đã góp phần quyết định trong việc tạo nên môi trường sống của cộng đồng người Việt. Theo các nhà địa chất và thổ nhưỡng thì phần lớn đồng bằng ở cả hai miền đều là kết quả của việc biển cả lùi dần và để lại những bãi phù sa mênh mông. Cư dân người Việt cứ tiến dần ra mép nước biển để lập làng và sinh sôi nảy nở. Trên những vùng đồng bằng ấy vốn dày đặc những dòng sông, kênh rạch, ao hồ, đầm lầy... Người Việt sống bằng nghề trồng lúa nước, do đó nước trở thành yếu tố quan trọng bậc nhất góp phần quyết định sự tồn tại của con người: nhất nước nhì phân.., lạy trời mưa xuống/lấy nước tôi uống/lấy ruộng tôi cày, phân tro không bằng no nước ... Trong quá trình cộng sinh với nước, con người dần phát hiện ra tính hai mặt của nước, nó không chỉ là tác nhân kì diệu tạo dựng sự sống mà còn là tác nhân đáng sợ hủy diệt sự sống. Một trong bốn mối đe dọa lớn của con người là: thủy, hỏa, đạo, tặc thì nước vẫn là hiểm họa hàng đầu. Có thể nói, nước đem đến cho con người bao nhiêu may mắn thì cũng đồng thời đặt con người trước bấy nhiêu nguy cơ. Nước trở thành một tâm thức sông nước của cộng đồng người Việt. Tâm thức ấy dần dần trở thành một thuộc tính tâm lí, đó là nỗi ám ảnh sông nước: ba chìm, bảy nổi, chín cái lênh đênh. Nói cách khác, môi trường sông nước đã ít nhiều tạo nên một tâm trạng bất an trong suốt chiều dài lịch sử phát sinh, phát triển và tồn tại của cộng đồng người Việt. Phải chăng đó là một trong những lí do khiến cho hình tượng dòng sông xuất hiện với mật độ khá dày trong ca dao?

  • Con sông bên lở bên bồi

Một con cá lội, mấy người buông câu

- Con sông kia bên lở bên bồi

Bên lở thì đục, bên bồi thì trong

Con sông kia nước chảy đôi dòng

Biết rằng bên đục, bên trong, bên nào?

- Non cao ai đắp mà cao

Sông sâu ai bới, ai đào mà sâu?

-   Chiều chiều ra đứng bờ sông

Ngóng về quê mẹ mà không có đò

  • Lênh đênh như chiếc thuyền tình

Mười hai bến nước gửi mình vào đâu?

  • Cô kia đứng ở bên sông

Muốn sang anh ngả cành hồng cho sang

- Dừng chèo muốn ngỏ tâm tình

Sông bao nhiêu nước thương mình bấy nhiêu

  • Con sông sâu, nước dọc đò ngang

Mình về bên ấy, ta sang bên này

  • Ai đưa em đến chốn này

Bên kia là núi, bên này là sông

  • Xa sông cách núi lỡ vời

      Gửi thư e lậu, gửi lời sợ quên

  • Tìm em chẳng thấy em đâu

Lội sông thì ướt, qua cầu thì xa

  • Sông sâu cá lội mất tăm

Chín tháng cũng đợi, mười năm cũng chờ

...

            Dòng sông trong ca dao đã trở thành một hình tượng về thời gian; một dòng thời gian vô hình, vô thủy vô chung lạnh lùng chảy trôi và lạnh lùng ném tất cả vào quên lãng. Trong cái dòng chảy vô tình ấy, cuộc sống dường như cứ lặp đi lặp lại những điều mà con người có thể biết, nhưng không thể cưỡng lại được. Hãy thử điểm qua một vài hình ảnh trong bài ca dao:

Con sông kia bên lở bên bồi

Bên lở thì đục, bên bồi thì trong

         Con sông kia nước chảy đôi dòng

          Biết rằng bên đục, bên trong, bên nào?

Trước hết là một loạt các điệp ngữ rất đa dạng, phong phú:

- Điệp cách quãng: con sông

- Điệp liên tục: bên lở – bên bồi

- Điệp phối hợp dọc, ngang, cách quãng: đục – trong

- Điệp bộ phận: bên

Tiếp theo là sự cộng hưởng của các từ ngữ thuộc cùng một trường liên tưởng:

Sông, nước, chảy, dòng, lở-đục, bồi-trong

Nhờ trường liên tưởng này, người đọc có được những cảm xúc và liên tưởng về bản chất của cuộc sống là không ngừng vận động trong dòng chảy của thời gian vô cùng vô tận giống như hình ảnh của con sông liên tục chảy trôi lặng lẽ. Trong cái dòng chảy ấy, cuộc sống luôn luôn tồn tại các mặt đối lập, có sinh thành và  hủy diệt, có bồi và lở, có đục và trong. Hình ảnh nước chảy đôi dòng có thể gợi ra điều gì? Phải chăng trong mỗi đời người, ít ai tránh được những thời điểm khó khăn, phân tâm, ngã lòng? Đó là khi ta buộc phải quyết định lựa chọn một trong hai con đường, một trong hai cách ứng xử, một trong hai câu trả lời hoặc không? Những quyết định tức thời ấy có thể đúng và cũng có thể sai. Đúng thì thành công và sai thì phải trả giá. Đôi khi là cái giá quá đắt, nó khiến con người có thể rơi vào tình trạng tuyệt vọng. Ngay cả khi quyết định đúng cũng chưa chắc đã thành công như mong muốn bởi quyết định ấy còn bị không ít những yếu tố may rủi chi phối. Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên! Thiên thời, địa lợi, nhân hòa!... Cuộc đời vốn không hề đơn giản, do đó có sai lầm có thể sửa chữa, nhưng cũng có những sai lầm dẫn tới sự diệt vong, tức là không còn cơ hội sửa chữa nữa! Lại có những sai lầm chưa đến nỗi diệt vong, nhưng nó làm nguội tắt cả ngọn lửa ham sống, ham yêu của con người. Trong trường hợp này, người ta thường động viên nhau hãy cắn răng làm lại cuộc đời! Thật ra, người ta không thể làm lại cuộc đời, mà chỉ có thể tiếp tục sống vì trách nhiệm với một cái gì đó mà thôi!

Còn hình ảnh bên lở thì đục, bên bồi thì trong? Nếu lở-đục là mất, là sai lầm, là xấu thì đó là một sự thật mà ta buộc phải nhìn thẳng vào nó để... chấp nhận và chịu đựng. Nếu bồi-trong là được, là đúng đắn, là tốt thì đó chính là tác nhân của sự phát triển và sự hoàn thiện. Nhưng, như đã nói, cuộc đời đâu có phân tuyến trắng-đen rạch ròi đến mức cơ học thô thiển như vậy? Tình huống phổ biến và mang tính vĩnh cửu của xã hội loài người là sự nhập nhằng đúng-sai, phải-trái, tốt-xấu, trắng-đen: Biết rằng bên đục, bên trong, bên nào?

Dòng sông thì vẫn đồng hành với thời gian. Nếu nó có sức mạnh sinh thành và hủy diệt thì ít ra nó cũng phải là một trọng tài công minh có sứ mệnh phân xử thiện-ác rõ ràng chứ? Nhưng dường như nó dửng dưng vô cảm với tất cả? Những kiếp người buồn tẻ đối với nó thật vô nghĩa! Con người phải tự mình làm lấy tất cả. Nhưng cho dù có làm đến mức hoàn hảo chăng nữa thì phỏng có ích gì? Con sông không có bên bồi, bên lở và bên đục, bên trong thì sao có thể gọi là con sông? Nó sẽ là một cái ao tù! Cuộc đời không có thiện-ác, tốt-xấu và hạnh phúc-bất hạnh ... thì sao có thể gọi là cuộc đời? Nó sẽ là một cái sân khấu tuồng, trong đó ông thiện thì bao giờ cũng có một bộ mặt đỏ phừng phừng, còn ông ác thì chỉ có duy nhất cái bản mặt trắng phớ như vôi!  Giả sử tất cả những dòng sông đều biến thành những cái ao tù và cuộc đời chỉ còn là một cái sân khấu tuồng thì có lẽ chẳng ai còn thiết sống làm gì?! Thì ra, dòng sông chính là cuộc đời mà ta có thể tri giác được! Bên đục thì âm thầm cung cấp phù sa cho bên trong, còn bên trong thì buộc phải chấp nhận sự nắn dòng của bên đục. Có đục-trong mới có sự vận động đổi thay, có cái mới trong tổng số những cái cũ đã có, bất biến về lượng, nhưng luôn phát triển tùy theo thời gian. Năm xưa khúc sông này chảy thẳng thì năm nay có thể đổi dòng thành cong và biết đâu mai sau lại được nắn thẳng như buổi ban đầu? Có gì mà phải hốt hoảng trước những đổi thay ấy? Cuộc đời cũng vậy thôi, thịnh-suy, hưng-vong... luôn có ở trong nhau, đan xen vào nhau, cái nọ tiềm tàng trong cái kia và làm tiền đề cho nhau để cùng trở thành động lực cho sự phát triển! Chỉ có một điều còn khá là bí ẩn, nó từng kích thích trí tò mò của cả nhân loại suốt nhiều thiên niên kỉ qua, ấy là việc các thể chế có thể lần lượt hưng thịnh và suy vong, nhưng mỗi con người thì có được tái sinh hay không? Hãy tìm kiếm câu trả lời ở những dòng sông! Những hạt cát ở bên lở sẽ lắng xuống lòng sông để rồi lại được từ từ nổi lên thành những hạt phù sa ở bên bồi. Rồi những hạt phù sa theo gió bão, theo dòng chảy lại có thể đầu thai trở lại bên lở như thuở ban đầu. Mỗi con người nào có khác gì một hạt cát? Vậy thì hãy tin rằng ta cũng được tái sinh theo một chu trình bồi-lở-bồi... khép kín và bất tận! Tuy không thể mục sở thị cái vòng sinh sinh hóa hóa kì diệu và bí ẩn ấy, nhưng thông minh như giống người thì phải tin vào điều đó chứ?! Phải chăng đó chính là những trải nghiệm hàng nghìn năm của cha ông ta đã được gửi gắm vào trong ca dao chăng?!

                                                                                                        Núi Bò, 23.8.2005

anh_chuan_5

 

Phản hồi

Người gửi / điện thoại

Nội dung

 
BẢN QUYỀN THUỘC CÂU LẠC BỘ VĂN CHƯƠNG
Địa chỉ: số 9 Nguyễn Đình Chiểu - Hai Bà Trưng - Hà Nội
Chịu trách nhiệm xuất bản: Nhà thơ Vũ Quần Phương
Tổng Biên tập: N.văn, LLPB - P.giáo sư, Tiến sĩ Vũ Nho
Quản trị Website: Nhà văn, Nghệ sĩ Điện ảnh Cầm Sơn
 
ĐIỆN THOẠI & EMAIL LIÊN HỆ
Tel:  1- 0328 455 896. 2- 0855 890 003. 3- 0913 269 931
1.Thơ, Phê bình và các thể loại khác:  vunho121@gmail.com
2.Văn xuôi (truyện ngắn, bút ký...)  : soncam52@gmail.com
(Chú ý: Không gửi bài cho cả hai mà chỉ gửi 1 trong 2 địa chỉ)