TRUYỆN NGẮN NGUYỄN KIM RẪN

Nỗi đau người mẹ

Ai đi qua cửa nhà lão Chuốt cũng thường thấy một bà cụ tuổi ngoài tám mươi, da dẻ nhăn nhúm, với bộ áo quần vải hoa đã bạc, ngồi ở cửa. Cánh cửa sơn bóng, khép kín. Cứ tưởng bà lão ăn xin ngồi nghỉ chân. Nhưng ăn xin thì làm gì có cái ghế nhựa chân ngắn để mà ngồi. Ngày đông lạnh lẽo, ngày nắng như rang, vẫn thấy bà cụ. Thỉnh thoảng nắng quá, cụ mới bê ghế sang bóng cây hoặc bóng nhà cao tầng bên cạnh. Mắt cụ kèm nhèm, gặp ai cũng tưởng người quen. Lại chào bác, chào cô vồn vã. Cũng có người đon đả chào lại. Cũng có người khinh khỉnh khẽ cười, gật đầu rồi đi qua. Cũng có người hỏi:

- Sao cụ không đi Hà Nội, Hải Phòng mà ở cho sướng?

- Ối chao! Hà Nội, Hải Phòng nào phải nhà mình. Ở nhờ nhà con, nhà

cháu không thích bác a! Tôi cứ nhà tôi, tôi ở.

Cái câu nói ấy, người phố này đã nghe nhiều lần rồi. Ấy là những khi con dâu, con trai giục cụ ra ngoài cho họ khoá cửa đi đâu đó hoặc họ giục cụ đi ở với ông anh ở Hải Phòng, bà chị ở Hà Nội. Cụ nói nhà cụ thì cũng đúng song con trai cụ, tức lão Chuốt và vợ con lão thì không cho là phải. Chỉ có bà con hàng phố, lúc ngồi buôn chuyện với nhau thì bảo cụ nói cũng có lý. Bởi vì, mảnh đất ấy cụ được cơ quan chia cho hồi cụ còn làm tạp vụ ở Công ty. Hai vợ chồng lúc đó còn nghèo lắm, mới chỉ làm được gian nhà cấp bốn. Mà nào có dễ đâu. Cũng phải buộc cái sọt vào xe đạp dong khắp Thị Xã, nhặt nhạnh từng viên gạch người ta làm văng vãi trên đường, mua xỉ đóng gạch mới xây được. Nghèo nhưng cụ cũng nuôi được con lớn, con bé ăn học đến nơi đến chốn. Thằng Hiền, con cả cụ tốt nghiệp đại học, làm kỹ sư ở Hải Phòng, nhà cửa khá giả. Con Thảo lấy chồng Hà Nội cũng khá. Chỉ có thằng Chuốt là lười nhác từ nhỏ nên chẳng ra sao. Bây giờ đi làm cửu vạn ở bến xe. Vợ làm phu hồ. Cả hai đứa làm ăn lúc được, lúc không. Chuốt sinh năm Tý, lúc sinh ra trông nó như con chuột nhúng nước. Thế là gọi luôn là Chuột. Sau này đi học, bạn bè chế diễu mới đổi là Chuốt. Càng nhiều tuổi, cái dáng chuột của lão càng rõ. Cái đầu nhọn lơ thơ vài sợi tóc, sợi trắng, sợi hung hung. Mắt ti hí, mỗi khi ngước nhìn thì loé lên như mắt cú. Mồm lão đua ra, dưới cằm hai ba sợi râu cong queo. Thân hình lão, lúc đi cũng như lúc ngồi trên xe đạp, xe máy cứ cong lại. Ngược lại mụ vợ thì to bè, sồ sề. Môi thâm. Mặt sần sùi da chì. Mắt nhìn cái gì cũng trợn lên, lúc tối sầm, lúc trắng dã. Vợ chồng lão làm thành một cặp mà nhiều lúc tôi thấy sao giống vợ chồng Tê-nác-đi-ê đến thế. Thấy ông anh, bà chị không nói gì đến mảnh đất của bà cụ, lão dỗ ngon, dỗ ngọt bà cụ bán đi một nửa để lấy tiền xây lại nhà. Hứa sẽ xây cho cụ một buồng riêng sạch, đẹp, sáng sủa. Chưa bán thì cụ vẫn có buồng riêng, cửa riêng đi ra phố . Xây nhà mới rồi thì cụ cũng có buồng riêng đấy nhưng chật chội, ngột ngạt. Nằm ở đó, vừa tối, vừa không sao mà thở được. Muốn ra ngoài thì phải qua phòng vợ chồng, con cái nhà nó. Khi đi làm nó khoá cửa ngoài. Thành ra cứ như ở tù. Ra ngoài thì nó khoá cửa, không vào được. Cụ đành chọn cách “dưỡng lão đường” như mọi người vẫn nói đùa. Bởi vì, ở ngoài đường còn nhìn thấy người nọ, người kia, đỡ buồn. Có hôm nhà lão Chuốt về muộn. Tối mịt, các nhà đã ăn cơm, cụ vẫn ngồi ủ rũ bên cửa. Nhiều người thấy vậy thở dài: “Có lương hưu, có cơ ngơi tiền tỷ mà sao khổ vậy?”

Rồi cụ ốm. Cụ sợ hãi lắm. Cụ đòi đi viện. Đi viện, có bảo hiểm, bác sĩ chữa cho thì mới khỏi. Ở nhà, thuốc men vớ vẩn, lại nhốt trong cái buồng kín, ngột ngạt, mỗi khi ra vào lủng củng đồ đạc thì khoẻ cũng thành ốm. Rồi cụ bắt đánh điện cho con trai, con gái cụ về. Anh con cả ở Hải Phòng tất tưởi về quát tháo ông em. Bà chị ở Hà Nội về thì khóc lóc trách cứ. Lão Chuốt im lặng. Vợ lão thì ra vẻ ngứa tai, thỉnh thoảng lại chun mũi và động đậy cái môi dày quánh. Những ngày cụ nằm viện, mụ thường nhơn nhơn vác cái mặt nặng chắc như thớt nghiến đi đi, lại lại trên phố. Có ai hỏi đến tình hình bà cụ thì mụ trề môi ra, trả lời khô khốc:

- Đã chết làm sao được. Chết được thì đã tốt.

Nghe thế, ai cũng gai cả người.

Bà cụ không chết nhưng liệt nửa người. Bác sĩ bảo: “Do ngồi một tư thế quá lâu lại gặp cơn gió lạnh đột ngột mà bị”. Bệnh viện trả về. Từ nay, phục vụ thế nào đây? Cả một bài toán hóc búa. Ông Hiền gọi mọi người về họp gia đình. Khi con trai, con gái, con dâu, con rể của cụ đã đủ mặt, ông tuyên bố:

- Hiện nay mẹ không đi lại được, khả năng khỏi hẳn là rất khó. Việc chăm sóc mẹ phải khác hẳn lúc trước. Làm thế nào, xin ý kiến của mọi người?

Im lặng.

Vợ lão Chuốt, vẫn cái giọng khô khốc, đứng phắt dậy:

- Thôi thì, mẹ ở với chúng em mãi, bây giờ mẹ ra thế, các bác có điều kiện thì trông chờ cả ở các bác thôi!

Ông Hiền chưa nói gì thì bà Thảo, chồng bà và vợ ông Hiền đã đỏ mặt lên, tức tối. Ai cũng muốn nói. Vợ ông Hiền nói trước:

- Trông chờ thế nào? Chú thím định trốn tránh trách nhiệm à? Mẹ ra thế cũng là do chú Thím cả.

- Nói thế mà nghe được à? - Vợ lão Chuốt cự lại.

- Sao lại không được? – Bà Thảo nói – Nếu cậu mợ không để mẹ ngồi vạ vật sương gió thì đâu đến nỗi thế!

- Tôi xin có ý kiến - ông chồng bà Thảo nhẹ nhàng – trước đây chúng tôi cũng muốn mời mẹ lên ở cùng nhưng mẹ không nghe. Mẹ chỉ muốn ở với cậu út. Do vậy, chúng tôi sẵn sàng nhường lại đất cát, nhà cửa, tuỳ mẹ và cậu. Nay cậu nhà cao cửa rộng là do ai? Tại sao khi mẹ bệnh, cậu mợ lại định chối bỏ.

- Ai chối bỏ – Lão Chuốt quắc mắt, cái mồm bặm lại trông lại càng giống chuột. Rồi lão lại nhe răng cười khẩy: “Nhà này của tôi chứ đâu còn của mẹ. Đất này tên tôi, tôi xây lên, các anh chị muốn kiện cáo thì đi mà kiện, tôi chả sợ”.

- Đúng đấy! – Con trai lão Chuốt đứng ngoài chõ vào, cái mặt đầy trứng cá và những cái răng chỗ vàng khè, chỗ đen xỉn trông phát gớm – Lúc bố con cháu è cổ làm nhà thì có ai giúp, giờ lại còn...

- Im mồm - ông Hiền ngắt lời – chưa đến lượt cháu ý kiến.

Không khí trở nên căng thẳng. Người nào cũng mặt đỏ như uống rượu và cũng bức bối như có men rượu đang chảy trong máu, bốc lên đầu. Vợ ông Hiền cứ thấy tức anh ách:

- Chú thím định cướp không cơ ngơi tiền tỷ của mẹ đấy à? Bao nhiêu năm nay chú thím lo được gì cho mẹ? Lương mẹ lại không đủ ăn à? Nhà mẹ, mẹ ở. Chán thì đến nhà chúng tôi để chúng tôi chăm sóc. Chú thím có nhớ bao nhiêu lần mẹ bỏ đến nhà chúng tôi chỉ vì vợ chồng chú không?

- Không thích thì đi, ai bắt – Vợ lão Chuốt lại lạnh lẽo chen ngang.

- Nói thế không được - ông Hiền ngắt lời.

Chồng bà Thảo lại nhẹ nhàng nói:

- Vừa nãy cậu Chuốt nói thế cũng không được. Cậu có làm sổ đỏ mang tên cậu thì ai cũng biết đất này là của mẹ. Tiền làm nhà cũng là do bán đất của mẹ. Bố con cậu có bỏ công sức thật. Song thử hỏi, nếu tự mua đất, tự mua vật liệu làm nhà liệu bố con cậu có làm được không? Do vậy, theo tôi, cậu phải chọn một trong hai phương án: Thứ nhất, cậu dành riêng cho mẹ một phòng, chịu trách nhiệm chăm sóc hàng ngày, không làm được thì thuê người; Thứ hai, bán nhà này đi trả tiền công làm nhà cho cậu, tiền còn lại mua cho mẹ một căn hộ ở gần chúng tôi, chúng tôi thuê người chăm sóc chu đáo.

- Nói thế nghe làm sao được – Lão Chuốt vặc lại.

- Thối bỏ mẹ! – Vợ lão Chuốt nối theo chồng.

Trừ vợ chồng lão Chuốt, mọi người dường như đã tán đồng ý kiến của ông chồng bà Thảo. Ông Hiền đứng dậy bảo mọi người cứ thảo luận tiếp, ông chạy lên phòng mẹ hỏi:

- Mẹ ốm yếu không đi lại được. Bây giờ mẹ muốn ở cùng con nào. Mẹ cho biết để chúng con sắp xếp?

Bà cụ rên rẩm nói ngắt quãng:

- Tao chỉ ở trên mảnh đất... của... tao thôi... khô... ông... đi đâu cả!

Ông Hiền “vâng”, “dạ” rồi đi xuống nhà dưới:

- Bây giờ thế này! Mẹ thích ở đây, tất nhiên mẹ có cái lý của mẹ. Việc thuốc thang, ăn uống thì ngoài lương của mẹ, các con đóng góp để lo cho mẹ bằng đủ. Đó là cái tâm, là chữ hiếu không thể khác. Riêng chăm sóc mẹ thế nào chú thím Chuốt chịu trách nhiệm. Nếu chú thím làm tốt thì việc nhà cửa không bàn đến nữa.

Tất cả im lặng. Phản đối lời ông Hiền kể cũng khó. Vợ lão Chuốt mặt nặng ra, mắt dương lên định nói thì bắt gặp ngay cặp mắt cú sáng quắc của chồng chặn lại. Lão Chuốt không phải không biết cái món lợi khổng lồ mà lão thừa hưởng của bà cụ. Của đáng tội, nếu ông anh bà chị cứ đồng tâm mà đòi chia cái tiền bán đất của bà cụ là lão cũng đủ chết. Tiền ấy lão đã đem làm nhà, mua sắm, lại chia cho con nọ, con kia, đâu còn. Vả lại, mẹ cũng là mẹ lão, lão làm ngơ sao được, hàng phố cười vào mặt. Và, cuộc họp kết thúc. Mọi người nhất trí với ông Hiền.

*

*     *

Ngay ngày hôm sau, lão Chuốt cho thằng con về quê tìm người giúp việc. Mấy ngày đầu chưa có chuyện gì, con bé Ngoan chăm chỉ, lễ phép, hợp bà cụ lắm. Song dần dà, vợ lão Chuốt thấy như vậy thì lãng phí nhân lực quá. Mụ liền khoác ngay việc đi chợ, nấu nướng cho cả nhà, dọn dẹp lau chùi tầng trên tầng dưới cho cái Ngoan. Nó lo lắm. Nhỡ lúc không ở nhà, bà cụ ngã thì chết. Ban ngày nó đã mệt nhoài. Đêm lại thiếu ngủ vì cụ hay đánh thức nhờ lấy hớp nước, đấm lưng, xoa bóp chỗ nọ, chỗ kia. Cái Ngoan đã ngán đến tận cổ. Một hôm nó đi chợ về thì thấy bà cụ đang kêu khóc rên rỉ. Nó nhào vào phòng. Cảnh tượng trong phòng làm cho nó hoảng hốt mất vía. Bà cụ nằm sóng xoài dưới đất, cái cốc nước ở chiếc bàn con bên cạnh rơi xuống nền gạch men vỡ tan, nước lênh láng. Cánh tay cụ bị gãy, mặt sây sát rỉ máu. Nó sợ quá nhờ người đi gọi vợ chồng lão Chuốt. Chồng quát, vợ nghiến răng nghiến lợi chỉ vào mặt con bé:

- Đồ ăn hại. Để bà thế à?

- Thì... cháu phải đi chợ.

Nó ấm ức khóc. Nó xin nghỉ việc. Lão Chuốt không dám cho anh, chị biết. Bó bột cho cụ xong lão lại cho thằng con về quê tìm người giúp việc. Chả biết con bé Ngoan có “huyên truyền” gì không mà chẳng ai nhận lời. Họ bảo: “Cơm nhà giàu khó nuốt, ở nhà có đói một tý nhưng có bố, có mẹ, có anh, có em...”. Thế là vợ  lão Chuốt nghĩ ngay ra một cách: “Bà khoẻ rồi, xương cũng ổn định rồi, bây giờ đi làm cứ để bà ở nhà một mình cũng được. Để nước uống, bô vệ sinh ngay trên giường cho bà. Sợ bà ngã thì có cái xích chó để không đấy, xích chân bà vào góc trong của cái giường rẻ quạt là ổn”. Lão Chuốt đồng ý với “sáng kiến” của vợ. Thế là chẳng những bà cụ bị giam trong phòng còn bị xích chân vào giường. Không cần đến đó, tôi cũng hiểu cụ sống như thế nào. Hôm cụ mới ở bệnh viện về, bà con Tổ dân phố đến thăm. Tôi cũng đến. Bước vào đến cửa phòng cụ tôi suýt nôn mửa. Khai khai. Khăm khẳm. Lại tanh. Lại thiếu không khí. Giả thử khoẻ mạnh mà bị giam ở đây cũng sinh bệnh mà chết.

Bất chợt ông Hiền về. Cửa khoá kín. Thấy bà con hàng phố nói cụ ở trên tầng một mình, ông phát hoảng. Ông đi xe ôm ngược ra bến tìm lão Chuốt. Thấy ông, lão Chuốt giật mình. Lão lật đật dắt chiếc xe Spacy mới tậu để chở anh về. Lật đật mở cửa. Ông Hiền thấy mẹ thì tru lên khóc:

- Trời ơi! Sao mà chú vô đạo thế... Mẹ khổ quá mẹ ơi!

          Bà cụ nhìn ông, rơm rớm nước mắt, không nói được gì. Ông sai lão Chuốt dọn dẹp  lau chùi, bật quạt xua đi những xú khí trong phòng. Ông thay áo quần, lau rửa cho mẹ và điện ngay cho vợ chồng bà Thảo và cho vợ ông. Lần này thì bà Thảo phải đích thân về quê tìm cái Ngoan. Bà muốn nó lên Hà Nội để trông bà cụ. Hai ông bà nhận trông nom bà cụ. Ông Hiền lo tiền thuê cái Ngoan và hàng tuần từ Hải Phòng lên thăm mẹ. Nghe bà Thảo phân tích, cái Ngoan xuôi xuôi. Nó chỉ việc trông nom bà cụ, cùng lắm là vo gạo bỏ vào nồi cơm điện, cắm vào ổ điện là xong. Sau này, nếu cụ khoẻ, nếu có làm thêm việc gì thì phải có sự thoả thuận, lương tháng năm trăm nghìn đồng, cơm nuôi, quần áo một năm hai bộ. Lại được sống ở Thủ đô. Nó nhận lời. Ông Hiền thuê một chuyến taxi bẩy chỗ ngồi, cả đoàn đi Hà Nội. Bà con hàng phố chạy ra chào cụ, chúc cụ đi may mắn, chóng khoẻ. Cụ chỉ chảy nước mắt.

Khi ô tô đã chuyển bánh, vợ chồng lão Chuốt nhìn theo. Mụ vợ nhúc nhích cái môi thâm dày rồi quay vào nhà. Lão Chuốt cũng quay vào, trông lão có vẻ vừa buồn vừa lo...

Nhà Sáng tác Tam Đảo, hè 2007

         (Đã in trong báo  “Bảo vệ pháp luật” số 10- 2007)