CA DAO VỀ BÁC HỒ

Ca dao về Bác Hồ

          Vũ Nho

( Nói cho Võ Hà, phóng viên VOV, 12/5/2025)

Chúng ta đều biết câu nổi tiếng của nhà thơ Cu Ba Phê lích Pita Rôdri  ghết : “Hồ Chí Minh tên Người là cả một niềm thơ”. Bác là đề tài bất tận cho hội họa, sân khấu, điện ảnh, âm nhạc, đặc biệt là thi ca. Khi Bác Hồ khai sinh nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, các nhà thơ dân gian, các nhà thơ tên tuổi trong nước và thế giới đã viết về Người những bài thơ  ca ngợi rất cảm động. Các nhà thơ nổi tiếng của Việt Nam : Tố Hữu, Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, Tế Hanh, Hoàng Trung Thông, Bảo Định Giang, đã viết về Người. Những bài thơ đó sau in thành tập “Sáng tháng Năm”, tên một bài thơ của Tố Hữu. Khi Bác qua đời 1969 có rất nhiều bài thơ khóc Bác. Sau này nhà thơ Tố Hữu, nhà thơ Hữu Thỉnh viết trường ca về  cuộc đời Bác…

          Các tác giả dân gian, những nhà thơ vô danh cũng viết nhiều bài ca dao ca ngợi Bác Hồ, có nhiều khi gọi Người là Cụ Hồ, là  người cha của mọi người:

          Bác Hồ là vị cha chung

          Là sao bắc Đẩu, là vừng Thái Dương

Bắc đẩu là vì sao sáng, là vì sao định phương hướng. Còn Vừng thái Dương là vừng mặt trời đem ánh sáng cho mọi người.

          Nói đến Bác Hồ là nói đến công lao to lớn của Người đổi với đất nước, với dân tộc:

          Đố ai đếm được lá rừng

          Đố ai đếm được mấy từng trời cao

          Đố ai đếm hết vì sao

          Đố ai đếm được công lao Bác Hồ

Công lao đó nhiều như lá rừng, cao như tầng trời, vô vàn như những vì sao…

          Nhân dân ghi nhớ công lao và biết ơn Bác:

                   Núi cao là núi Thái Sơn

                   Ơn cao nghĩa cả là ơn Cụ Hồ

Sự ghi nhớ  ơn nghĩa đó là ghi nhớ đời đời, ghi nhớ vĩnh cửu cùng với Đảng của Người:

                   Dù cho vật đổi sao dời

                   Ơn Cụ Hồ nghĩa Đảng đời đời không quên

Nhân dân ghi nhớ ơn nghĩa của cụ Hồ, ca ngợi vẻ đẹp cái tên của Người:

                   Tháp mười đẹp nhất bông sen

                   Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ

Điều thú vị là  hai câu này là của nhà thơ Bảo Định Giang, nhưng nhân dân đã “dân gian hóa”  thành ca dao của mình ca ngợi Bác.

Cũng nói về bông sen đẹp, tác giả dân gian lại có một so sánh khác về sự thiêng liêng, gần gũi của Cụ Hồ:

                   Bông sen thì để lễ chùa

                   Cụ Hồ thì để tôn thờ trong tâm

Nói đến Bác là nói đến một sức mạnh, một ý chí vững vàng không thể lay chuyển:

          Cụ Hồ như cột trụ đồng

          Muốn lay chẳng ngã, muốn rung chẳng rời

Bác Hồ thật vĩ đại. Chúng ta có  tự hào vì có Bác, có một sức mạnh vựợt trội so với đại bác, tàu bay của kẻ thù:

          Thẳng Tây có trăm máy bay

          Không bằng một cái móng tay Cụ Hồ

Bác là niềm tin, là nguồn sức mạnh thần kì:

          Mùa lạnh nhắc tên Hồ Chí Minh: Cái bụng ấm

          Mùa nắng nhắc tên Hồ Chí Minh: mây thêu mặt trời hồng

          Mùa Thu nhắc tên Hồ Chí Minh: mây lắng trời trong

          Mùa Xuân nhắc tên Hồ Chí Minh: Cây cỏ đâm nhựa trổ bông

Lên rừng nhắc tên Hồ Chí Minh: quên cả chân chồn, leo dốc nhanh

Xuống đồng nhắc tên Hồ Chí Minh: cấy lúa suốt ngày không thấy mệt

Bữa ăn nhắc tên Hồ Chí Minh: đôi đũa và cơm như và ngọc

Nằm ngủ nhắc tên Hồ Chí Minh: trời tan bóng tối, ấm năm canh

Bác chăm lo cho những anh bộ đội để các anh có sức mạnh chiến đấu:

          Cụ Hồ lo lắng quanh năm

          Anh đắp chăn ấm anh nằm chiếu êm

          Cụ Hồ lo nghĩ ngày đêm

          Cho anh Vệ quốc có thêm đôi giầy

Những người đi dân công phục vụ các chiến dịch tự đông viên mình khi nghĩ đến Bác Hồ:

          Cụ Hồ lo lắng sớm chiều

          Dân công vất vả bấy nhiêu thấm gì

Không thể kể hết những vần thơ dân gian viết về  công ơn của chủ tịch Hồ Chí Minh đối với dân với nước.

          Xin được kết thúc bằng những câu một mạc của tác giả dân gian:

Uống nước là nhớ đến nguồn,
Cơm no áo ấm nhớ ơn Bác Hồ.
Ơn Bác Hồ sâu hơn Nam Hải,
Công Bác Hồ bằng dải Trường Sơn.
Nam Hải sâu ta đo cũng được,
Trường Sơn dài ta vượt cũng qua.
Công ơn của Bác bao la,
Nhân dân kể đến bao giờ cho xong…

Nhân dân không thể kể xong công ơn của Bác. Chúng tôi cũng không kể được hết những vần thơ dân gian nói về Bác Hồ, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Xin dẫn lại lời của  nhà văn Blaga Đimitrova để kết thúc bài này:

            “Niềm hi vọng cũng có nhiều tên gọi khác nhau, song ở Việt Nam niềm hi vọng được tượng trưng là Chủ tịch Hồ Chí Minh”.

            Chúng ta kỉ niệm ngày sinh của Người trong khi đất nước vươn mình trong kỉ nguyên mới. Niềm hi vọng đó càng lớn lao!

                                               11/5/2025