bannemoinhat2-banne3-banne4-banne5-banne6-banne7-bannecuoi
TÁC GIẢ QUEN THUỘC
BÀI VIẾT MỚI
PHẢN HỒI MỚI

Đinh Y Văn

Cảm ơn Tổng biên tập! Tôi không chủ ý “vịnh mùa thu” mà chỉ mạo muội “vịnh”…bác Nguyễn Khôi. Giữa thực trạng dường như không “còn khoảnh trời nào để cho thơ”, bác Nguyễn Khôi vẫn có “Thu Hà Nội 2026”!

 

vũ nho 085 589 0003

Hai bác cao tuổi vịnh mùa thu Bác khôi thấy nóng, bụi bay mù Bác Y Văn lại thấy trời man mát Hai bác khác mà CHUNG nét THU!

 

Đinh Y Văn

Kính bác Nguyễn Khôi: THU NGUYỄN KHÔI 2026/ Hà Nội cuối thu vẫn đợi thu/ Mặc cho nắng nóng, bụi toang mù/ Lớp lớp cao tầng ngoi lên thở/ Nguyễn Khôi vẫn thấy khoảnh trời Thơ! ĐYV

 

VŨ NHO 085 589 0003

VŨ NHO ĐƯỢC BIẾT LÊ THU PHƯƠNG QUỲNH LÀ CON GÁI CỦA TS PHẠM THU PHƯƠNG, THỨ NỮ CỦA THẦY PHẠM LUẬN, MỘT CHUYÊN GIA HÀNG ĐẦU VỀ  VĂN HỌC TRUNG ĐẠI TỪNG CÔNG TÁC TẠI ĐHSP HÀ NỘI VÀ ĐHSP VIỆT BẮC. RẤ...

 

VŨ NHO 085 589 0003

CÂU CHUYỆN THẬT CẢM ĐỘNG VỀ CỤ BÙI DUY TÂN!TÔI CÓ DUYÊN ĐỌC CUỐN "VĂN KHOA CHÂN DUNG KÍ" CỦA NHÀ VĂN HỮU ĐẠT, ANH ĐẠT KỂ CỤ TÂN CÓ SÁNG KIẾN "ĐỔ NƯỚC MỘNG GIƯỜNG".  SAU NÀY CÁC CON CỤ MUA NHÀ CHO...

 

VŨ NHO 085 589 0003

ÔNG THÁI BÁ TÂNDỊCH ĐÃ RẤT LỪNG DANHLẠI CÒN VIẾT TRUYỆN NGẮNLÀM THƠ CŨNG KHÔNG XOÀNGVIẾT CHÂM NGÔN CŨNG GIỎILÀM THƠ CHO TRẺ CONCŨNG THUỘC DIỆN ĐÁNG NỂ"ÔNG TÂN BÉO" ĐA TÀI!

 
Xem toàn bộ
Đang truy cập: 31
Trong ngày: 508
Trong tuần: 2328
Lượt truy cập: 2042058

CŨ NHƯ THỜI SỰ VĂN CHƯƠNG

mnt_p_giai

Nhà thơ MAI NAM THẮNG


“CŨ” NHƯ THỜI SỰ VĂN CHƯƠNG
(Nhà thơ MAI NAM THẮNG thực hiện phỏng vấn PGS.TS.Nhà văn Phạm Quang Long)


PGS, TS Phạm Quang Long sinh ra và lớn lên ở huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình trước đây, nay là Hưng Yên. Ông là cựu sinh viên khoa Văn trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, thuộc thế hệ “gác bút nghiên ra trận”, nhưng ông không được ra trận vì có bố là Liệt sĩ chống Pháp và anh trai là Liệt sĩ chống Mỹ. Tốt nghiệp đại học loại giỏi, ông được nhà trường giữ lại làm cán bộ giảng dạy, rồi làm Chủ nhiệm khoa Ngữ văn, sau đó là Hiệu trưởng trường Đại học KHXH & NV và Phó Giám đốc ĐHQG Hà Nội. Gần trọn thập niên đầu tiên của thế kỷ 21, ông được điều về làm Giám đốc Sở VH-TT Hà Nội.
PGS, TS Phạm Quang Long còn là nhà văn trưởng thành ở tuổi… nghỉ hưu. Trong 9 cuốn tiểu thuyết (cùng 3 tập tản văn và 1 tập kịch) đã xuất bản của ông, có 1 cuốn được Bộ Quốc phòng đầu tư sáng tác và 2 cuốn được giải thưởng các cuộc thi do Bộ Công an và Hội nhà văn Việt Nam tổ chức…
Cuộc trò chuyện ông dành cho tạp chí Sông Lam giữa mùa thu này, xoay quanh công việc viết văn và suy luận văn chương của một tác giả đồng thời là nhà nghiên cứu văn học và nhà quản lý văn hóa…

THOẠT ĐẦU LÀ DO CÔNG VIỆC
PHÓNG VIÊN (PV): - Thưa ông, nếu không có “bước ngoặt” từ Đại học Quốc gia về Sở Văn hóa-Thông tin Hà Nội, ông có viết văn không?

PGS, TS PHẠM QUANG LONG: - Tôi bắt đầu “nghề viết” (nếu có thể gọi như vậy) bằng những tản văn dạng báo chí, từ khi về công tác ở sở VHTT Hà Nội, sau này là sở VH-TT & DL. Quản lý văn hóa ở một địa bàn như Thủ đô, có nhiều vấn đề buộc tôi phải viết, cả việc chuyên môn lẫn những vấn đề thời sự. Các anh chị ở các tòa soạn báo và lãnh đạo thành phố vừa “giao việc”, vừa khích lệ tôi viết. Hầu như tuần nào cũng phải viết một đôi bài, có khi tôi thường xuyên viết cho một chuyên mục mang tình thời luận. Thế rồi tôi hào hứng với công việc này. Có hôm tan tầm, tôi về gần đến nhà thì nhận được điện thoại báo ngày mai báo cần có bài về vấn đề này nọ và đề nghị (yêu cầu) tôi viết. Thế là tôi quay lại tòa soạn, ngồi gõ bài ngay để kịp đưa xuống nhà in. Lại có lần đang trên ô tô từ Nha Trang về TP Hồ Chí Minh lãnh đạo Hà Nội điện thoại chất vấn tại sao Sở VH-TT không lên tiếng về một hiện tượng đang gây ồn ào? Tôi trả lời đang đi công tác, không nắm được tình hình. Ông yêu cầu tôi tìm hiểu và có ý kiến ngay. Thế là tôi mở mạng đọc để biết vấn đề rồi cũng vẫn ngồi trên xe viết luôn trên chiếc Ipad của mình... Sáng hôm sau nhận được điện thoại của lãnh đạo nói đã đọc bài trên báo vừa phát hành và biểu dương tôi đã kịp thời có tiếng nói. Làm miết thành quen và say. Nghỉ hưu rồi tôi vẫn viết theo tinh thần ấy và đến nay đã in 3 tập tản văn có tên “Chuyện nhà Hóng”.
PV: - Trong tuyển tập kịch “Nợ non sông” của ông, có nhiều kịch bản đã được dàn dựng trên sân khấu Thủ đô và nhiều địa phương, một số vở diễn từng đoạt giải trong các kỳ Liên hoan nghệ thuật. Ông đã “bén duyên” sân khấu như thế nào?
PGS, TS PHẠM QUANG LONG: - Tôi viết kịch nhờ cú hích của nghệ sĩ Doãn Hoàng Giang. Khi ông đạo diễn vở “Oan khuất một thời”, tôi có sửa và thêm thắt một vài lời thoại. Ông biết chuyện và trò chuyện với tôi về kịch. Nghe tôi kể về những chuyện xem vở này, vở kia… thấy nên thế này thế kia (chắc cũng ngớ ngẩn thôi), ông sốt sắng bảo viết đi. Thế là tôi viết và được ông dựng cho mấy vở. Tôi thấy cuộc sống sôi động thế nên đưa lên sân khấu những vấn đề ấy mới làm cho văn chương sát cuộc đời hơn. Thế rồi cứ viết liên tục được 8 vở…
PV: - Còn với tiểu thuyết, thưa ông?
PGS, TS PHẠM QUANG LONG: - Từ hồi còn học cấp 3 phổ thông, tôi đã tập tọng làm thơ. Sau này mới hiểu mình chỉ ghép vần thôi chứ chưa phải thơ. Vào đại học, tôi choáng ngợp trước các áng văn chương được học. Tôi nghĩ nhà văn phải là loại có tố chất đặc biệt, cấu tạo tinh thần và tâm hồn đặc biệt mới có thể sáng tạo ra những áng văn chương kỳ vĩ như thế. Khi nghỉ hưu lại thấy những gì mình trải nghiệm cả đời, nếu không ghi lại cũng phí. Thế là viết ra những gì đã trải, đã cảm. Lúc đầu chỉ định viết cho riêng mình. Rồi được in, lại hăng hái viết. Ngoài 9 cuốn đã in, vẫn còn khoảng 2000 trang bản thảo nữa, gồm 3 cuốn tiểu thuyết và một cuốn tự truyện, đều là những chuyện tôi đã chứng kiến và trải nghiệm.
Những ngày ở trường đại học giúp tôi thu nhận tri thức, gom góp hiểu biết. Những ngày về Hà Nội công tác giúp tôi hiểu cuộc đời hơn, cung cấp cho tôi những khuôn mẫu để chiêm nghiệm thêm những gì đã nghĩ. Và làng quê tôi là một kho câu chuyện về cuộc đời lâu nay vẫn cửa đóng then cài, khi nghỉ hưu rôi mới có thời gian mở ra để sắp xếp lại những chuyện của làng trong những cuốn sách của tôi. Tất cả những gì tôi viết đều mang tính luận đề. Ý nghĩ, vấn đề (chưa dám nói là tư tưởng) có sẵn, bắt gặp nhân vật ngoài đời nó làm cho vấn đề trở nên rõ ràng hơn. May là những chuyện riêng ấy lại có ích.
PV: - Đã có thâm niên trong sáng tác văn học và đạt được những thành tựu văn chương đáng kể, tại sao ông vẫn không tham gia Hội Nhà văn Việt Nam, mặc dù nghe nói từng có những lời mời trọng thị từ những người có trách nhiệm của Hội Nhà văn Việt Nam?
PGS, TS PHẠM QUANG LONG: - Đến bây giờ tôi vẫn nghĩ viết văn là một công việc lớn, rất có ích cho cuộc sống, nhà văn là nhà tư tưởng, họ giúp người đọc hiểu về cuộc đời và chính họ hơn, giúp người đọc xác định một thái độ xã hội dứt khoát hơn. Tôi chưa có được phẩm chất ấy nên đã ngần ngại khi các anh Phạm Hoa (nguyên Chủ tịch Hội đồng văn xuôi), Phan Trọng Thưởng (nguyên Ủy viên BCH) khuyên làm đơn xin vào Hội Nhà văn. Mấy năm trước, ông Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam cũng nhắc tôi làm hồ sơ, nhưng tôi nghĩ sách của mình cũng chỉ thuộc hạng tầm tầm, mà nay vốn mình đã cạn. Nếu được vào Hội mà không viết được gì nữa thì lại mang tiếng. Chuyện chỉ vậy thôi.
VĂN CHƯƠNG ĐỂ LÀM GÌ Ư?
PV: - Thưa ông, đến bây giờ mà còn đặt vấn đề “văn chương để làm gì” thì có lẽ là một câu hỏi không bình thường. Bởi cho đến nay đã có đến hàng tấn sách vở từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây, bàn về điều đó. Nhưng, đúng là “cũ như thời sự văn chương”, bởi thực tế hiện tại thì đó lại có vẻ như đang là vấn đề nóng sốt?
PGS, TS PHẠM QUANG LONG: - Quả vậy! Đang có những điều không bình thường trong văn chương và có cả những điều không bình thường ở ngoài đời có nguyên nhân từ văn chương. Về một phương diện nào đó, văn chương là một hiện tượng xã hội, một phần của văn hóa “không bình thường” hiện nay.
Có một thời, văn chương được coi như một thứ hoạt động tinh thần cao quí, không phải người nào cũng có đủ phẩm chất và năng lực để bước chân vào địa hạt ấy. Nhưng dù ở vào thời kỳ nào, được trân trọng hay không thì văn chương vẫn cứ tồn tại cùng với con người, là diện mạo tinh thần của thời đại ấy, xã hội ấy. Câu nói giản dị nhưng đầy minh triết của Bác Hồ là “xã hội thế nào, văn nghệ thế ấy” đã khái quát hết những mối quan hệ qua lại giữa đời sống và văn chương.
Văn chương là ánh phản tinh thần của con người, là tiếng lòng của một dân tộc, một thời đại dù khi người cất lên tiếng nói, nó chỉ là của cá nhân. Không lý thuyết nào có thể nói khác được điều giản dị này. Văn chương là chuyện cuộc đời, vậy thì khi tìm đến một cuộc đời khác ở văn chương, người đọc phải học được điều gì trong đó thì văn chương mới cần cho con người. Người đọc thấy trong văn chương những cái hay, cái đẹp để học, để sửa mình theo chính đạo. Cụ Nguyễn Trãi từng dạy đọc sách phải “theo đòi nghĩa sách”. Cổ nhân cũng đúc kết: “Văn dĩ tải đạo”!
PV: - Lại một câu hỏi “không bình thường” nhưng có vẻ như “đang thời sự” nữa: Ông nghĩ thế nào về mối quan hệ giữa quyền tự do sáng tạo với trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của nhà văn?
PGS, TS PHẠM QUANG LONG: - Không ai ngây thơ cho rằng văn chương cần phải được tự do tuyệt đối. Bởi vì, trong thực tế không tồn tại thứ tự do ấy. Mặt khác, không có nhà cầm quyền nào bỏ tiền ra để nuôi dưỡng những người làm văn chương nhưng lại không sử dụng họ vào công việc gì có lợi cho cá nhân hay chính thể mà họ là đại diện.
Tuy nhiên, văn chương dù bị phụ thuộc vào chính thể đã nuôi dưỡng đến thế nào thì vẫn có những qui luật của nó. Nó luôn song hành cùng với thời cuộc, bị ràng buộc bởi thời cuộc và luôn có xu hướng vượt ra khỏi những giới hạn ràng buộc mình, vươn tới cái vĩnh cửu, trở thành tài sản chung của mọi thời đại, vươn tới những cái thuộc về con người. Nó là sự đòi hỏi tự nhiên của con người và những khao khát ấy kết tinh lại ở vẻ đẹp của chân, thiện, mĩ. Nhân loại khi nhìn lại lịch sử tâm hồn mình, thấy được những bước đi của mình từ mông muội đến văn minh từ nhiều nguồn; nhưng chỉ có qua văn học nghệ thuật mới thấy được hạnh phúc, đau khổ, khát vọng… một cách trực tiếp, tươi mới và lay động nhất. Cái đẹp cứu rỗi con người không phải chỉ là trong tư duy mà đó là điều có thực trong cuộc đời. Không gì làm điều này tốt hơn văn chương và những người cầm bút ý thức được thiên chức của mình ở sứ mệnh đó. Văn chương cần cho cuộc đời là vì thế!
PV: - Điều đó có nghĩa là: Một khi văn chương xa rời sứ mệnh của mình là lúc văn chương đã đánh mất vị trí trong xã hội. Khi văn chương trở thành một phương tiện giải trí, thành trò chơi ngôn ngữ của người cầm bút thì văn chương không còn là văn chương theo đúng nghĩa chân chính của từ này, thưa ông?
PGS, TS PHẠM QUANG LONG: - Đúng vậy! Cuộc sống luôn tồn tại những cái cao cả bên những cái thấp hèn và tâm hồn con người cũng luôn đấu tranh để chiến thắng cái thấp hèn ở trong mình và xung quanh mình. Người nào vượt lên được trong cuộc đấu tranh này sẽ trở thành người hơn và ngược lại. Những người cầm bút sẽ chán nản khi văn chương bị người đời quay lưng, nhưng lúc đó cũng không phải là thời khắc báo tử của hoạt động tinh thần này mà chỉ là những chệch choạc do cách nhìn, do cách viết không còn hợp thời nữa. Văn chương thay đổi góc nhìn của mình cho phù hợp với thời cuộc nhưng chưa bao giờ văn chương xa rời những nguyên lí về chân, thiện, mĩ mà lại có thể đẻ ra được những tác phẩm để đời.
Lịch sử văn học Việt Nam từng có cả một tổ chức do người đứng đầu thể chế nâng đỡ như Tao đàn nhị thập bát tú, trong đó có nhiều tài năng, nhưng nhìn lại dường như không có những thành tựu văn chương gì đáng kể, bởi tính chất thù tạc, ngâm vịnh tâng bốc lẫn nhau đã “ngấm” vào cả tâm thế lẫn kĩ thuật viết rồi. Thế mà vào thời xã hội suy vi như cuối Lê đầu Nguyễn lại xuất hiện những đỉnh cao như Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Ngô Thì Nhậm, Cao Bá Quát, Ngô gia văn phái… Ngày nay, hậu thế nhìn lại trước tác của các tác giả trên đây và càng minh định được rằng văn chương chỉ gắn với cuộc đời, vì cuộc đời, giúp cho con người vươn tới sự hoàn thiện nhân cách mới có thể là nguyên cớ cho sự xuất hiện của những tác phẩm lớn, những tác giả lớn.
PV: - Có một thực tế là hiện nay thị trường sách văn học nhiều “vô thiên lủng”, nhưng rất hiếm những tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, để lại những dấu ấn đáng kể trong đời sống văn chương dù chỉ là những thời hạn ngắn như một năm hoặc vài năm. Giải thưởng thường niên hay định kỳ của Hội văn nghệ các cấp và giải thưởng các cuộc thi văn chương cũng vậy, sau lễ trao giải tưng bừng là tác phẩm rơi vào im lặng. Vì sao có tình trạng đáng buồn như vậy?
PGS, TS PHẠM QUANG LONG: - Đúng là tính chất giải trí và sự tầm thường của văn chương đang ngày càng rõ nét và hình như đang là xu thế khó cưỡng. Các công ty sách và những “đầu nậu” là nguyên nhân chính tạo nên tình trạng này. Họ hết sức chuyên nghiệp và bài bản trong việc chiếm lĩnh thị trường giải trí. Họ kích vào nhu cầu dễ dãi của người đọc và mục tiêu hàng đầu của họ là lợi nhuận nên rất nhiều sách bán chạy không phải là sách hay. Cái nguy của tình trạng này ở chỗ nó làm nhiễu loạn thông tin, nhiễu loạn giá trị, khiến người ta thờ ơ với cả những tác phẩm có giá trị. Tệ nhất là nhiều người viết chuyên nghiệp đã lựa chọn cơ chế thị trường để hoạt động. Đó cũng là một trong những lí do làm cho tính tinh hoa của văn chương giảm đi đáng kể trong thời gian vài chục năm nay. Nhiều người viết tâm huyết rất trăn trở trước thực trạng này, nhưng “lực bất tòng tâm”. Chỉ xã hội là chịu thiệt và văn chương thì đánh mất dần vị trí trong đời sống của mình. Sự dối trá trong xã hội đang ùa cả vào văn chương.
PV: - Thưa ông, ngoài những nguyên nhân khách quan như sự bùng nổ của internet, thị hiếu công chúng, mặt trái của cơ chế thị trường v.v... thì những nguyên nhân chủ quan nào khiến văn học đang đánh mất vai trò của mình trong đời sống xã hội? Đặc biệt là tình trạng văn chương tự dối mình và dối xã hội?
PGS, TS PHẠM QUANG LONG: - Tôi nghĩ ngoài những lý do khách quan trên thì nguyên nhân chính là do nhà văn. Văn chương là món ăn tinh thần, người ta tìm đến nó là để bồi bổ thêm tâm hồn mà khi nó không còn giữ được phẩm chất ấy thì người ta không tìm đến nữa. Hiện nay văn chương có xu hướng thuận theo lối mòn của tư duy, ít thấy dấu ấn của sáng tạo khiến người đọc không thể không tìm đọc. Tôi cũng không muốn nói là hình thức phải mới, phải cách tân này khác đâu, những cái đó cần nhưng không phải là số một, vì văn chương không phải là ngôn ngữ, làm dáng mà nó là tư tưởng, cái đẹp, là tinh thần nhân văn hóa thân vào câu chữ. Văn chương không còn sáng tạo là văn chương đang chết dần. Văn chương không đánh thức được khao khát sống tử tế, vươn tới những giá trị lớn của người đọc, thì tự nó đánh mất sức hấp dẫn, đến lý do tồn tại của chính nó. Cứ nhìn vào sự vận động của văn chương nói chung sẽ thấy: Văn chương thời nào tạo ra những sự thức tỉnh lương tâm và nhận thức của con người để đẩy xã hội tiến về phía văn minh và nhân bản hơn thì nó cần cho con người. Lúc ấy con người tìm đến văn chương như một chỗ dựa. Bây giờ, nhiều khi đọc tác phẩm, tôi không hiểu nó được viết ra để làm gì. Có lẽ tôi quá lạc hậu chăng?
Tự dối mình và dối xã hội một vấn đề hệ trọng của văn chương hiện nay. Đây cũng không phải là chuyện của văn chương nước nhà đâu. Ở thế kỷ XIX, nhà phê bình Nga Sernusepxki đã phê phán Turghenhiep kịch liệt khi nhà văn trong truyện Axia đã để nhân vật chính, trước giờ phút quyết định của đời mình đã lựa chọn bỏ chạy vì hèn nhát. Nhà phê bình gọi nhân vật đó là “giẻ rách” và phê bình thứ văn chương “giẻ rách” lừa dối người đọc. Nói thế để thấy vai trò của nhà văn lớn lắm. Họ chọn sai đường thì gây hại cho xã hội không nhỏ, dù là cố ý hay vô tình.
PV: - Theo ông, Nhà nước cần thay đổi chính sách và cơ chế quản lý các Hội VHNT như thế nào; đặc biệt là chính sách và cơ chế quản lý, đầu tư, đãi ngộ các văn nghệ sĩ tài năng và tâm huyết như thế nào, để chấn hưng sinh khí văn chương hiện nay?
PGS, TS PHẠM QUANG LONG: - Câu hỏi này phải dành cho cấp lãnh đạo và quản lý cao hơn. Tôi cũng có thời gian tham gia quản lý ở địa phương nên chỉ có một đề nghị là phải thay đổi triệt để góc nhìn về văn chương mới mong tìm ra cách quản lý hữu hiệu. Văn chương mang yếu tố tuyên truyền từ bản thể nhưng nó cũng là hoạt động sáng tạo, tinh tế, là tiếng nói của tâm hồn con người, là tâm thức của một xã hội. Nếu chỉ nhìn thấy ở nó giá trị tuyên truyền thì sẽ làm hại văn chương. Cách quản lý văn chương hiện nay thiên về hướng quản lý một công cụ tuyên truyền. Cái gốc là xóa bỏ cách nghĩ hộ, nghĩ thay văn chương của những người không làm văn chương và hành chính hóa một hoạt động tinh tế, đặc thù. Nên dùng Luật và giải quyết mọi vấn đề theo luật. Những gì dưới Luật cũng phải tuân thủ mục đích và hướng xử lý của Luật. Nhà văn tâm huyết và có tài thì thể hiện điều đó qua tác phẩm và nhà nước đãi ngộ họ qua những sản phẩm họ làm ra và đánh giá ảnh hưởng của sản phẩm ấy đến đời sống. Xóa bỏ mọi sự ưu đãi theo kiểu bao cấp vì làm cách đó chỉ gây hại cho hoạt động sáng tạo.
PV: - Xin cảm ơn ông về những ý kiến trao đổi rất thẳn thắn, bổ ích và thú vị. Chúc ông tiếp tục viết như đã từng viết, từ ngày… nghỉ hưu!
M . N . T
In bài viết
Phản hồi

Người gửi / điện thoại

Nội dung

 
BẢN QUYỀN THUỘC CÂU LẠC BỘ VĂN CHƯƠNG
Địa chỉ: số 9 Nguyễn Đình Chiểu - Hai Bà Trưng - Hà Nội
Chịu trách nhiệm xuất bản: Nhà thơ Nguyễn Thị Mai
Tổng Biên tập: N.văn, LLPB - P.giáo sư, Tiến sĩ Vũ Nho
 
ĐIỆN THOẠI & EMAIL LIÊN HỆ
Tel:  1- 0328 455 896. 2- 0855 890 003.
Nhà văn, Phó Gs, Tiến sỹ VŨ NHO:  vunho121@gmail.com