MỘT BUỔI ĐẾN VỚI ĐỘC GIẢ ĐỌC THƠ TRẦN LÊ KHÁNH
Nhà văn Nguyễn Quỳnh Trang mời Hà Vân đến Ka Coffee ở Sài Gòn để dự một buổi “Đọc thơ cùng nhau” thường kỳ, dưới sự tổ chức và điều phối của đạo diễn Marcus Vũ Mạnh Cường, diễn ra từ 20h đến 22h tối 23.6.2026. Kỳ này chủ đề của buổi đọc thơ là tuyển tập thơ “Lối vào của nắng” của nhà thơ Trần Lê Khánh, NXB Giáo dục Việt Nam ấn hành cuối năm 2025.
Hà Vân tò mò về hoạt động này nên nhận lời ngay. Hà Vân muốn quan sát độc giả thơ hôm nay thông qua một hoạt động cụ thể, một tập thơ cụ thể, một tác giả cụ thể và những độc giả cũng cụ thể (khoảng 20 người tham dự), vì mỹ học tiếp nhận hay lý thuyết phê bình phản hồi của độc giả là một chuyên ngành mà Hà Vân quyết định theo đuổi, nghiên cứu từ khi còn là sinh viên.
Về mặt tổ chức, những người tham dự đóng một khoản lệ phí và khi đến sẽ được nhận một tập thơ “Lối vào của nắng” để đọc cùng nhau và một món đồ uống tự chọn.
Đạo diễn Marcus Vũ Mạnh Cường lần lượt chọn hai bài thơ trong tập thơ “Lối vào của nắng” có mối tương quan liên văn bản, đề nghị một người tham dự đọc to và cho ý kiến của cá nhân mình về hai bài thơ này. Bất cứ ai tham dự cũng đều được mời đọc thơ và cho ý kiến. Trong quá trình đọc thơ, mọi người có thể đặt câu hỏi với nhà thơ Trần Lê Khánh hoặc đề nghị nhà thơ nói rõ thêm về một số vấn đề, cách hiểu ngôn ngữ… Phương thức đọc thơ này khiến cho Hà Vân bất ngờ và thú vị. Các độc giả (trừ Hà Vân) nói về thơ như một sự cảm nhận trực tiếp. Không hàn lâm, không học thuật, chỉ là những độc giả đại chúng nhưng chính họ là minh chứng cho nhận định của Hà Vân rằng độc giả thơ vẫn tồn tại giữa sự cạnh tranh của những ồn ào truyền thông cùng nhiều phương tiện giải trí, minh chứng rằng giữa nhịp sống nhanh của thời đại số thì ngôn ngữ thơ thơ ca vẫn khiến cho người ta sẵn lòng đọc chậm.
Hà Vân nghe được khá nhiều ý kiến về thơ của nhà thơ Trần Lê Khánh, đồng thời cũng nghe được nhiều câu trả lời hay của anh. Độc giả tiếp nhận thơ Trần Lê Khánh bằng trực giác, cảm giác, tri giác, ấn tượng, chứ không tiếp cận thơ Trần Lê Khánh bằng cái nhìn lý luận phê bình với những lý thuyết nghiên cứu. Họ dễ dàng nhận ra một số thủ pháp nghệ thuật của thơ Trần Lê Khánh và diễn tả những điều này khá nôm na, đơn giản, hồn nhiên nhưng lại khá phù hợp với nhiều nhận định của nhiều nhà phê bình về thơ Trần Lê Khánh. Nhưng họ thú vị hơn nhiều nhà phê bình ấy ở chỗ họ “cảm nhận” thật sự, chứ không phải là sự phân tích chuyên nghiệp nhiều khi thành ra là “kỹ nghệ” của nhiều nhà phê bình. Đó là sự định tính rất thú vị ở một định lượng chỉ gồm khoảng 20 độc giả, làm nhiều nghề nghiệp khác nhau, trong đó có cả những người là nhà thơ, là bạn bè anh Trần Lê Khánh nhưng đa phần là những người không quen biết tác giả, kể cả người tổ chức là đạo diễn Marcus Vũ Mạnh Cường. Bản thân Marcus Vũ Mạnh Cường đi FAHASA mua sách, tình cờ thấy tập thơ của anh Trần Lê Khánh, không hề biết anh Trần Lê Khánh là tác giả như thế nào, đã có những thành tựu văn chương gì, làm nghề nghiệp gì, mà chỉ đơn giản là thấy ấn tượng về tập thơ và quyết định tổ chức buổi “Đọc thơ cùng nhau”, mời anh Trần Lê Khánh đến tham dự.
Anh Trần Lê Khánh trao đổi với các độc giả tham dự về nhiều vấn đề, từ cách đặt nhan đề bài thơ đến cách dịch nhan đề thơ; từ việc làm thơ ngắn đến cách viết những bài thơ dài; từ trạng thái tâm lý, cảm xúc khi làm thơ đến cách anh chọn giọng điệu, thi pháp cho thơ của mình… Trong những ý kiến của nhà thơ Trần Lê Khánh, Hà Vân thích và tán thành quan niệm: Một bài thơ hay thật sự là một bài thơ phải dịch ra được nhiều thứ tiếng và khi dịch ra nhiều thứ tiếng, công chúng nước ngoài vẫn thấy là nó hay!
Kết thúc buổi đọc thơ, các độc giả tham dự cùng nhau làm một bài thơ bằng hình thức mỗi người đọc ra một câu, hay một cụm từ bất kỳ vừa hiện ra trong đầu. Có vẻ tập thơ “Lối vào của nắng” của anh Trần Lê Khánh đã được nhiều người nhập tâm ngay và đọc lên những câu, cụm từ ngữ rất… Trần Lê Khánh! Anh Trần Lê Khánh cảm ơn mọi người và để đáp lễ, anh đọc một bài thơ mà anh khẳng định rằng đây là bài thơ anh ưng ý nhất trong tập thơ này. Đó là bài thơ mang tên “Làng Chùa”.
Hai tiếng đồng hồ trôi qua rất nhanh và Hà Vân thật sự ấn tượng về buổi “Đọc thơ cùng nhau”. Hy vọng những buổi đọc thơ như thế này vẫn được tổ chức thường xuyên và duy trì sức thu hút độc giả. Độc giả có một nơi chốn để đọc thơ, bày tỏ quan niệm, cách nghĩ, cách hiểu và cả tình yêu thơ ca của mình một cách hồn nhiên và cảm xúc. Tác giả có một nơi chốn để kết nối với độc giả, có dịp bày tỏ với độc giả những điều mà chưa chắc các bài viết trên báo chí truyền thông chuyển tải hết được. Còn nhà phê bình như Hà Vân cũng có những quan sát hữu ích và học hỏi được nhiều điều. Nhân đây nhiều nhà phê bình có nhận xét rằng thơ anh Trần Lê Khánh thể hiện rõ tính chất Thiền. Hà Vân không cho là vậy. Thơ của anh Trần Lê Khánh có tính chất siêu hình và duy linh. Thiền chỉ là lớp vỏ bên ngoài!
Trước khi đến tham dự buổi “Đọc thơ cùng nhau” thì Hà Vân gặp anh trai ruột của mình. Anh ấy hỏi Hà Vân đi đâu đấy, khi nghe trả lời là đi dự một buổi đọc thơ, anh trai cười và nói rằng: “Bây giờ vẫn còn có người đọc thơ à?” (Anh trai là một người đọc sách rất nhiều, mà ở nhà Hà Vân thì ai cũng đọc sách nhiều). Hà Vân nói: “Đi rồi sẽ biết”. Bây giờ thì Hà Vân đã biết rồi! Có lẽ những người đọc thơ sẽ có những “lối vào” thơ theo những cách khác nhau, như là những “lối vào của nắng”.
Một vài bài thơ của anh Trần Lê Khánh trong tập thơ “Lối vào của nắng”.
NỘI TÂM
con đường thi ca
không có lấy một cái cây
nhưng đầy bóng râm của chúng
MÙA NÀO CŨNG ĐẸP
bỏ nắng vào sương mù
ta có mùa thu
bỏ sương mù vào nắng
một người đi tu
MỘT BÀI THƠ
em áp bàn chân
lên mặt địa cầu
lúc mà mình
chẳng biết đi đâu
QUA SÔNG VÁC THUYỀN
mây
vào mùa sinh nở
rủ nhau làm tổ
cho những hạt mưa
NỮ TÍNH
người ta chế tác chiếc giày cao gót
kể từ ngày em
kiễng chân
đứng núi này trông núi nọ
TRỜI HỒNG BUỔI SÁNG
khuya áo trên đã cài hết
em chưa buồn lỏng tay
mai người về biên giới
bóng ai rét mấy cũng dài
đêm qua có một vì sao
xa đến nỗi chẳng thể nào là anh
em kiếm được chút từ bi
nhưng không hỉ xả cũng vì thương anh
con sông khẽ đảo đường xa
một đời của sóng bằng ba đời thuyền
đừng giam ngọn lửa đong đưa
ở trong đôi mắt đang mùa chân chim