HOÀNG LIÊN SƠN giới thiệu

Bồ đề sinh tim lá

Hoàng Liên Sơn

Khi cầm tập thơ đầu tay của Lê Kim Phượng, ấn tượng của tôi là hơi ngợp bởi độ

dày trăm bài, lại còn được gia cố thêm bằng cặp bìa cứng.

Tập thơ mở đầu bằng những bài thơ mà bạn sẽ nhận ra dân khoa văn sau khi liếc

cái tiêu đề: “Sói và Thỏ”, “Meggie” hoặc lướt qua tên nhân vật: Kiều, Sở Khanh… với

thủ pháp tạm gọi là “liên hệ bản thân” kiểu học trò.

Tuy nhiên cũng ở ngay những trang đầu của tập thơ, khi đọc bài “Bỏ héo lòng lá

dâu”, tôi đã giật mình:

Khi chúng mình bên nhau

Những mong thành đôi lứa

Khi chúng mình xa nhau

Mới sợ tình dang dở

Chỉ trong một khổ thơ bốn câu ngũ ngôn, “chuyện” đã diễn tiến nhanh đến chóng

mặt, với hai câu đầu nghiêng sang phía lạc quan thì hai câu sau liền đổ về chiều tiêu cực!

Mộng mơ và hãi sợ

Theo chân nhau từng giờ

Tiết tấu “phân kỳ” còn đi nhanh hơn nữa, không cần đến các dấu mốc “bên nhau,

xa nhau” mới sinh sự mà đã đổ trước hướng sau ngay trong từng giờ! Những câu thơ

khiến tôi nhớ lời của thiền sư Ajahn Chah (Thái Lan): Bất hạnh đi theo hạnh phúc không

khác gì cảnh sát đi theo tên trộm.

Trong tâm thức ấy, thật dễ hiểu thơ lại là nơi chịu trận:

Như sướng, vui, buồn, khổ

Đay nghiến từng vần thơ

Tình và thơ cùng tung lên vật xuống, để đến một cái kết có hậu thì kể cũng đáng,

nhưng tiếc là:

…Rồi có nghĩa gì đâu

2

Rất may, dù cái kết thật bất công và thiệt thòi; nhưng là một hình ảnh đẹp để bù

đắp lại, cho thấy sự hi sinh của lá dâu không hoàn toàn vô nghĩa, thậm chí có vẻ khá

xứng đáng:

Nong tằm vàng tơ kén

Bỏ héo lòng lá dâu

Năm 1990, hình như nàng mới tròn đôi chục xuân xanh?

Trong bản hòa tấu vĩ đại của thơ sinh viên thời đó, bài “Can đảm tội tình”

Phượng góp phần theo kiểu: Em gào lên uất hận, Nguyền rủa đẩy đưa, Sòng phẳng ái

ân…. Và mọi nỗ lực thì “mưa cũng chỉ góp sôi dòng con lũ”. Nhưng thú vị và may mắn

là, sau những cái chết chóc lâm sàng ấy, Phượng vẫn:

Can đảm tội tình đem hoang tưởng đầu thai

Nên chúng ta lại tiếp tục có thơ Phượng để đọc.

* * *

Chị tìm thấy tâm sự của mình trong thiên nhiên hiền hòa:

Thảm lá vàng lót rải những đầy vơi

Bởi đã biết học từ thiên nhiên:

Nó lột xác trút niềm đau sâu nặng

(Con đường mùa lá rụng)

Đã gọi được bất toại nguyện bằng cái tên nhẹ nhàng:

Những búp tình chưa nở

Xin gửi vào ban mai

(Bắt đầu)

Và xác quyết một thái độ nhún nhường:

Chưa bao giờ giằng giật

Chưa bao giờ hơn thua

(Bắt đầu)

3

Đã nhận ra tình yêu không phải thứ có thể ăn sống nuốt tươi:

Chạm khẽ khàng là nắm được tay nhau

Anh không dám ư? Và em cũng thế

(Khóc lời hoa phượng)

Chấp nhận tính “cút bắt” của nó:

Bàn tay đợi đã xô mùa nghiêng lệch

Hai đường ray song tấu mãi lưng trời…

(Khóc lời hoa phượng)

Và không quên thiên chức của mình, sáng tạo khái niệm mới “phố sóng”:

Dòng Tam Bạc rưng rưng tình phố sóng

(Khóc lời hoa phượng)

Trong sự trưởng thành của cả cảm xúc lẫn kỹ thuật, Phượng trở nên có lý hơn, biết

“tiên trách kỷ” hơn kể cả đang bối rối băn khoăn vì Mắc kẹt:

Giận mình không thể tự thiêu

Thế là đang đi hay ở?

(Mắc kẹt)

Câu kết đã cứu cả một bài thơ vốn đầy màu sắc tuyệt vọng!

May cho Phượng, bản năng sinh tồn vẫn mách người thơ rằng:

Niềm vui sống mải trốn tìm đâu đó

Thì vùng trời vẫn rộng cánh bồ câu

(Tựa vai)

Và một dấu mốc đặc biệt đã đến với đời sống, đời thơ của chị: Hai đứa con cùng

có tên đệm là Kỳ.

Vì sao là hoa của mẹ

Vì sao không chê cây buồn

(Tạ ơn)

4

Vẫn là câu “con không chê cha mẹ khó” thôi, nhưng chị đã sáng tạo được hình

thức diễn đạt đẹp và thơ! Một niềm hạnh phúc tưởng chừng cổ điển và đương nhiên lắm,

nhưng vẫn làm Phượng lạ lẫm.

Cũng từ đây, với Phượng cuộc đời này không chỉ có tình yêu lứa đôi đầy “đỏ đen”

mà còn có tình yêu với thiên nhiên. Chị lịch lãm triết lý:

Chỉ nỗi buồn tới được bến tự do

(Như xuân)

Nhận xét tinh tế:

Sự sống không chờ cấp phép để sinh sôi

(Như xuân)

Và nghệ thuật thơ cộng hưởng với tình yêu quê hương đã tạo ra một bài thơ khá

toàn bích “Biến mất rồi – Sa Pa!!!”. Bài thơ là sự luân phiên trình hiện vẻ đẹp từng có:

ngây ngất nõn nường biển khói mây bay

Và thực tại đáng buồn:

Biệt thự cổ lún chìm trong huyên náo

Cảnh sắc thiên nhiên, là thế, còn con người thì:

Sơn nữ tẩm nhựa đời, mát xa hóng cửa

Và sau những liệt kê có phần rườm rà, Phượng đã cao tay khi nâng tầm bi kịch

của đại cảnh:

Fanxipan đỉnh chẳng còn cao nữa

Có hụt hẫng nào hơn thế chăng? Và kết quả là dù độ cao để ngắm dư thừa, nhưng

người ngắm như bị mù màu:

Vô định sắc màu Sa Pa có hiện ra?

* * *

Ở chặng đời / thơ tiếp theo, Phượng “đã đổi thay như lá cần thay cuống”, trở nên

bớt cầu toàn, bỏ lý tưởng hóa:

Không nhìn thấy những chiếc lồng chim bên hiên hàng xóm

5

Ta vẫn nghe âm thanh ríu ran nâng bổng không gian

(Cho những khởi đầu)

Chị trân trọng nâng niu những niềm vui dung dị:

Nếu phải chọn đạp xe tìm hạnh phúc

Ai cấm mình lúng liếng những vòng quay

(Đã…)

Chị điềm đạm và … hiệu quả hơn, biết đâu đấy? Phượng lưỡng lự:

Giật mình thấy tự tình đon đả quá

Len lén thơm như ngại thấu giãi bày

(Lặng lẽ… thu)

Trong một cấu trúc câu là lạ, chữ lạ:

Em điềm tĩnh thêm anh làm chờ đợi

Với vàng thu đang quạt cánh trước thềm…

(Lặng lẽ… thu)

Phượng chắt chiu những cơ hội mơ hồ, như màu của bong bóng xà phòng lại còn

ở trong đêm:

Trong lòng đêm bọt xà phòng reo múa

Bong bóng lên trời … Óng ánh có vỡ tan?

(Muốn gọi tên…)

Thậm chí về sự thản nhiên đã ngang tầm nhà thơ đàn chị “thản nhiên em nhặt bã

trầu về têm” – (Đoàn Thị Lam Luyến):

Tránh dưa đâu ngán gặp dừa

Ai bỏ vỏ, cứ nhặt bừa khôn khuây

(Chứa chan – chán chưa)

Và cứ thế, chị sáng tạo và gặt hái những thành tựu nho nhỏ trong cách dùng chữ:

Nhẹ phào ta sẽ ủy quyền yêu thương

6

(Niệm khúc gánh gồng)

Trong cách lập ý (tiễn mình):

Tiễn mình ra khỏi tàn tro

Sao trút bỏ cả chuyến đò khôn kham

(Tiễn)

Trong cách tả:

“Thèm chen chân trong biển người rung rinh”

(Hà Nội bình yên)

Và trong tự sự:

Tắt rồi khoan nhặt tiếng thưa

Sao còn dụi mắt như vừa hụt chân

(Thức với bây giờ)

Trong tự giễu nhại:

Anh thì mải thuộc người ta

Đương kim tôi mãi luôn là của tôi

(Thức với bây giờ)

Ta thường chỉ nghe mải ăn mải làm! Cũng chỉ nghe đương kim nguyên thủ!

* * *

Sống sâu và kỹ trong đời sống phố thị, trong ngôi nhà và những đứa trẻ Phượng

đã tạo ra nhiều thành tựu, tuy nhiên sự phóng khoáng bay bổng chỉ xuất hiện khi chị đến

với thiên nhiên cao rộng:

Xanh ngùn ngụt, mùa nôn nao rừng rực

(Những mùa réo gọi)

Phượng xuất sắc kéo các điểm vô cực về cùng một chỗ:

Chớp bể mưa nguồn đồng vọng

7

Cúi đầu lạy bến tâm linh

(Lạc trôi)

Và sẵn sàng tạo ra một bản đại giao hưởng “Tình khúc ruộng bậc thang” của

danh từ riêng: Tú Lệ, Cú Lo, Khau Phạ… cùng danh từ chung: ruộng bậc thang, đèo,

đồi, dốc… với hình ảnh sống động:

Lúa ngược đồi La Pán Tẩn

Lồng ghép cường điệu và giễu nhại:

Sạt lở con tim kiếm tìm

Quan sát tinh tế để thấy thiên nhiên trở nên thật người:

Ô kìa bấy nhiêu thửa ruộng

Hiển thị vân tay của trời

Và trong bản giao hưởng ấy, Phượng nhận ra vị thế - tính chất của cá nhân mình:

Buông dù lượn cùng bơ vơ

Bơ vơ chẳng bao giờ là một trạng thái thoải mái dễ chịu, nhưng đã là nhà thơ thì

phải sống được với nó, lượn bay cùng và tái tạo ra những giá trị từ nó.

Chúc chị thành công. Và tôi tin chị sẽ thành công bởi say vẫn say mà ngộ thì vẫn

ngộ: “Sao bồ đề sinh tim lá đắm say” – (Hiển thị ngày xanh).