NGUYỄN ĐÌNH NHỮ dịch

NGUYỄN ĐÌNH NHỮ dịch

黎 贵 敦

LÊ QUÝ ĐÔN

(1726 - 1784)

Lê Quý Đôn sinh ngày 2/8/1726 mất ngày 14/4 năm Giáp Thìn (11/6/1784). Ông là con tiến sĩ Lê Phú Thứ, quê ở huyện Diên Hà (nay thuộc thôn Phú Hiếu, xã Độc Lập, huyện Hưng Hà) tỉnh Thái Bình. Ông nổi tiếng thần đồng, có trí nhớ lạ lùng. Năm 18 tuổi đỗ giải Nguyên. Sau đó đỗ đầu các kỳ thi Hội và thi Đình. Bước quan bộ của Lê Quý Đôn khá lận đận, nhưng cũng có lần giữ trọng trách: Khi làm việc ở Ban quản tu Quốc tử quán; Thị giảng viện Hàn lâm; khi nhận việc trong phủ chúa; khi được phái đi sứ sang Trung Quốc. Khi mất ông được truy phong là Thượng thư Bộ công. Suốt đời ôm ấp hoài bão lớn. Công trình nghiên cứu và tác phẩm: Toàn việt thi lục; Quế đường thi tập “Đại việt thông sử”, “Phủ biên tạp lục”, “Kiến văn tiểu lục”, “Bắc sử thông lục”. “Thư kinh diễn nghĩa”, “Dịch kinh phu thuyết”, “Xuân thu lược luận”, “Quần thư khảo biện”. “Vân đài loại ngữ”.

東 究 山

一 山 卓 立 眾 高 隨

金 帶 迂 回 水 鳥 移

石 色 泉 聲 無 客 到

竹 情 花 意 有 僧 知

白 雲 過 塔 明 紅 樹

芳 草 橫 溪 闇 玉 芝

曾 是 先 朝 遊 豫 地

風 光 依 舊 自 前 時

黎 贵 敦

ĐÔNG CỨU SƠN

Nhất sơn trác lập chúng sơn tuỳ

Kim đới vu hồi thuỷ điểu di

Thạch sắc tuyền thanh vô khách đáo

Trúc tình hoa ý hữu tăng tri

Bạch vân quá tháp minh hồng thụ

Phương thảo hoành khê ám ngọc chi

Tằng thị tiên triều du dự địa

Phong quang y cựu tự tiền thì.

Lê Quý Đôn

______________________

Đông Cứu: núi Đông Cứu, tức núi Thiên Thai, thuộc huyện Gia Bình, Kinh Bắc (nay là huyện Gia Lương, Bắc Ninh). Núi này, một ngọn đứng sững, đất đá lởm chởm, bên cạnh có nhiều ngọn, chân núi sát với dòng sông, trên núi có chùa Thiên Thai là một thắng cảnh ở vùng Kinh Bắc.

Dịch nghĩa:

NÚI ĐÔNG CỨU

Một ngọn núi cao vót lên, các núi khác đều cao theo

Dòng sông nước mênh mang, chảy vòng quanh như cái đai vàng

Đá ánh màu, suối reo tiếng, không khách tục leo tới

Tình khóm trúc, ý bông hoa, chỉ có nhà sư hay biết

Đám mây trắng bay qua ngọn tháp, làm nổi màu cây hoa đỏ

Làn cỏ thơm mọc ngang dòng khe, che lấp cả giống cỏ ngọc chi

Đây từng là nơi chơi vui của vua triều trước

Phong quang nay còn phảng phất buổi xưa kia.

Dịch thơ:

NÚI ĐÔNG CỨU

Núi cao trùng điệp tận trời mây

Sông lượn vòng đai, nước cuốn xoay

Đá quý, suối reo, không khách vãng

Hoa tình, trúc ý, có sư hay

Cây hồng bên tháp mây che trắng

Cành ngọc ngang khe cỏ mọc dầy

Đây điểm vui chơi vua thuở trước

Cảnh xưa vẫn giữ đến ngày nay.

1. Đ. N.

香 海 寺

幾 年 軒 豁 遠 塵 埃，

秋 水 春 山 一 鍳 開。

江 月 不 隨 流 水 去，

天 風 常 送 海 濤 來。

僊 棋 喚 客 催 詩 思，

玉 影 留 人 動 壯 懁。

盡 日 登 臨 無 限 興，

夕 陽 咫 尺 近 蓬 萊。

黎貴惇

HƯƠNG HẢI TỰ

Kỷ niên hiên khoát viễn trần ai,

Thu thuỷ xuân sơn nhất giám khai.

Giang nguyệt bất tuỳ lưu thuỷ khứ,

Thiên phong thường tống hải đào lai.

Tiên kỳ hoán khách thôi thi tứ,

Ngọc ảnh lưu nhân động tráng hoài.

Tận nhật đăng lâm vô hạn hứng,

Tịch dương chỉ xích cận Bồng Lai.

Lê Quý Đôn

Dịch nghĩa:

CHÙA HƯƠNG HẢI

119Tuyển dịch thơ DANH NHO VIỆT NAM 

Chùa này cao rộng, xa cách chốn trần ai đã bao năm rồi

Nước mùa thu, núi mùa xuân, vẻ đẹp ấy như

tấm gương lớn mở ra trước mắt

Vầng trăng trên mặt sông không trôi đi theo dòng nước

Gió trời thường đưa sóng biển gầm gào vẳng tới

Bàn cờ tiên gọi du khách thôi thúc tứ thơ

Bóng ngọc lưu giữ người khiến tinh thần thêm phấn chấn hào hùng

Cả ngày lên cao nhìn xa ngắm cảnh hứng thú vô cùng

Dưới ánh chiều tà, cảnh Bồng Lai tưởng như gần trong gang tấc.

____________________

- Chùa Hương Hải: ngôi chùa cổ nằm ở xã Phú Vệ, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương.

- Bồng Lai: theo truyền thuyết là tên một trong ba quả núi có tiên ở (Bồng Lai, Phương Trượng, Doanh Châu). Đây nói cảnh đẹp tuyệt trần.

Dịch thơ:

CHÙA HƯƠNG HẢI

Chùa cao xa cách chốn trần ai

Sông núi như gương sáng trải dài

Sông chảy trăng trôi in mặt nước

Gió vờn sóng vỗ rộn bên tai

Cờ tiên gợi khách niềm thi hứng

Dáng ngọc cho ta những cảm hoài

Ngày dạo trên cao thêm thú vị

Chiều về ngỡ chạm chốn Bồng Lai.

N.Đ.N.