NGUYỄN ĐÌNH NHỮ dịch

DỊCH GIẢ NGUYỄN ĐÌNH NHỮ

陳 伯 覽

TRẦN BÁ LÃM

(1757 - 1815)

Trần Bá Lãm 陳 伯 覽 (1758-1815) húy Trần Toản 陳 瓚, sau đổi là Bá Lãm 伯 覽, hiệu Viễn Trai 遠 齋, tự Tỉnh Phu 省 夫, thụy Văn Độ tiên sinh 文 度 先 生. Ông quê ở xã Vân Canh, huyện Từ Liêm, tỉnh Hà Đông (nay thuộc xã Xuân Phương, huyện Hoài Đức, TP. Hà Nội). Trần Bá Lãm thi đỗ Đồng chế khoa xuất thân năm Đinh Mùi, niên hiệu Chiêu Thống 1 (1787) đời vua Lê Mẫn Đế. Thời Lê, ông giữ các chức quan như: Đô cấp sự trung, Đốc đồng Hải Dương. Thời Nguyễn, ông làm Đốc đồng Bắc Thành, hàm Đông các Đại học sĩ. Trần Bá Lãm có nhiều thơ viết về danh thắng của Thăng Long, Hà Nội. 2 bài tứ tuyệt vịnh danh thắng Thăng Long.

詠 一 柱 寺

城 裏 花 村 村 裏 寺,

李 朝 延 祐 始 經 營.

宮 中 允 協 熊 羆 夢,

菩 薩 觀 音 果 有 靈.

陳 伯 覽

VỊNH NHẤT TRỤ TỰ

Thành lý hoa thôn thôn lý tự,

Lý triều Diên Hựu thủy kinh dinh. 

Cung trung doãn hiệp hùng bi mộng,

Bồ Tát Quan Âm quả hữu linh.

Trần Bá Lãm

_______________________

- Hùng bi mộng: Hùng và bi là hai loài mãnh thú, thường dịch là gấu lớn. Giấc mộng hùng bi là điềm mơ thấy sinh con trai (Kinh Thi có câu: Cát mộng duy hà, Duy hùng duy bi... (Mộng lành sao, Những hùng với bi...). Khi chúc nhau sinh con, người ta hay nói: chúc có giấc mộng hùng bi.

Dịch nghĩa:

VỊNH CHÙA MỘT CỘT

Trong thành có làng hoa, trong làng có chùa

Từ năm Diên Hựu đời Lý bắt đầu xây dựng

Trong cung cầu được mộng sinh gấu lớn (sinh con trai)

Bồ Tát Quan Âm quả có linh thiêng.

Dịch thơ:

VỊNH CHÙA MỘT CỘT

Chùa trong thành phố giữa làng hoa

Diên Hựu Lý triều mới tạo ra

Cầu được con trai theo ý nguyện

Quan Âm Bồ Tát quá thiêng mà.

1. Đ. N.

詠 國 子 監

數 仞 宮 墻 峙 古 今

四 時 花 草 樹 蕭 森

聖 朝 經 理 規 模 遠

長 與 濃 高 珥 水 深

陳 伯 覽

VỊNH QUỐC TỬ GIÁM

Sổ nhận cung tường trĩ cổ câm (kim)

Tứ thời hoa thảo thụ tiêu sâm

Thánh triều kinh lý quy mô viễn

Trường dữ Nùng cao Nhĩ thuỷ thâm.

Trần Bá Lãm

Dịch nghĩa:

VỊNH QUỐC TỬ GIÁM

Cung tường cao mấy trượng sừng sững xưa nay

Bốn mùa hoa cỏ cây rậm rạp

Thánh triều (triều Lê Thánh Tông) mở mang quy mô xa rộng

Mãi sánh với núi Nùng cao, sông Nhị sâu.

Dịch thơ:

VỊNH QUỐC TỬ GIÁM

Mấy trượng tường xây sừng sững cao

Bốn mùa cây cối lá lao xao

Thánh triều tôn tạo quy mô rộng

Sống Nhị núi Nùng sánh được sao.

1. Đ. N.

詠 武 廟

廟 宇 臨 江 夕 照 紅

望 臺 隱 隱 劍 光 中

李 陳 缺 典 今 依 始

戎 烈 長 留 祀 載 同

陳 伯 覽

VỊNH VŨ MIẾU

Miếu vũ lâm giang tịch chiếu hồng

Vọng đài ẩn ẩn kiếm quang trung

Lý Trần khuyết điển kim y thủy

Nhung liệt trường lưu tự tải đồng.

Trần Bá Lãm

_________________________

- Nguyên chú: Miếu ở phía nam thành, trước sát dòng Tô Lịch, sau gối gò đất, được xây dựng năm Chính Hòa thứ 4 (1683) thời Lê Hy Tông, thờ Vũ Thành vương và mười vị hiền triết thời cổ, cùng thờ cả danh tướng triều trước. Tương truyền, Lê Lợi sau khi dẹp giặc Minh có trả kiếm thần ở hồ Tả Vọng, dân làng ven bờ ban đêm thường thấy hình kiếm trong lòng hồ. Sau khi dựng Vũ miếu, một đêm sao chiếu lưa thưa, có thần khoác quân phục, đeo kiếm báu, đi đến nơi nào là kiếm tỏa chiếu ở đó, ai trông cũng thấy. Đi vào trong miếu thì không thấy đâu nữa. Dân ở đó tâu lên, vua bèn cho dựng đài Vọng Kiếm ở trước miếu để thờ.

Dịch nghĩa:

VỊNH VŨ MIẾU

Đền thờ trông ra sông nắng xế chiều soi ửng hồng

Đài Vọng Kiếm thấp thoáng trong ánh gươm 

Triều Lý triều Trần chưa có, nay mới bắt đầu

Sự oanh liệt việc binh mãi lưu danh cùng muôn thuở thờ phụng.