Dịch thơ xuân Trần Nhân Tông:
HỌA KIỀU NGUYÊN LÃNG VẬN
Trần Nhân Tông (1258-1308)
Phơi phới mây Nam bước sứ thần
Hoa mai thấp thoáng gọi mùa xuân
Thương người, ân đức ngôi thiên tử
Giúp nước, tâm tài bậc đại nhân
Đầu ngựa tuyết rơi còn ngoảnh cổ
Non sông mắt vọng hãy dừng chân
Mênh mang khói nước dòng Lô trải
Cạn chén nho tươi muốn mãi gần.
NGUYỄN HỮU THĂNG dịch
Nguyên tác:
和喬元朗韻
陳仁宗
飄飄行李嶺雲南,
春入梅花只兩三。
一視同仁天子德,
生無補世丈夫慚。
馬頭風雪重回首,
眼底江山少駐驂。
明日瀘江煙水闊,
葡萄嫩綠洗心惔。
Phiên âm Hán – Việt:
Hoạ Kiều Nguyên Lãng vận
Trần Nhân Tông
Phiêu phiêu hành lý lĩnh vân nam,
Xuân nhập mai hoa chỉ lưỡng tam.
Nhất thị đồng nhân thiên tử đức.
Sinh vô bổ thế trượng phu tàm.
Mã đầu phong tuyết trùng hồi thủ,
Nhãn để giang san thiểu trú tham.
Minh nhật Lô giang yên thuỷ khoát,
Bồ đào nộn lục tẩy tâm đàm.
Dịch nghĩa:
HỌA VẦN BÀI THƠ CỦA KIỀU NGUYÊN LÃNG
Bước chân sứ giả phơi phới như áng mây ngàn bay về phương Nam,
Mùa xuân vừa đến, hoa mai chỉ lác đác vài ba nụ.
Thương yêu mọi người như nhau là ân đức của thiên tử,
Sống mà không giúp gì cho đời là điều đáng thẹn của kẻ trượng phu.
Gió tuyết trước đầu ngựa, người lại trở về,
Non sông đầy trong đáy mắt, hãy dừng ngựa lại chốc lát.
Ngày mai đã qua sông Lô mênh mông khói nước,
Xin cạn chén rượu bồ đào non tươi để rưới mát tấm lòng.
Tác giả:
Trần Nhân Tông 陳仁宗 (1258-1308) tên thật là Trần Khâm 陳昑. Ông là con của vua Trần Thánh Tông 陳聖宗 và là vị vua thứ 3 của nhà Trần. Trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam, Trần Nhân Tông là một trong những ông vua yêu nước và anh hùng. Ông đã cùng vua cha lãnh đạo triều đình và dân chúng giành thắng lợi rực rỡ trong hai lần chống giặc Nguyên Mông (1285 và 1288), Ông còn giành những thắng lợi quan trọng trong các cuộc hành binh về phía Tây và phía Nam, củng cố vững vàng biên giới của Tổ quốc. Trần Nhân Tông cũng là một nhà văn hoá, nhà thơ xuất sắc ở thế kỷ XIII. Năm 1293, ông nhường ngôi cho con và đi tu, sáng lập ra dòng thiền Trúc Lâm Việt Nam.
Chú thích:
Năm 1301, Kiều Nguyên Lãng là sứ nhà Nguyên, được Nguyên Thành Tông phái sang. Đây là lần thứ tư nhà Nguyên phái sứ đến nước ta. Thượng hoàng Nhân Tông thay mặt con Trần Anh Tông tiếp đoàn sứ thiên triều Ma Hợp và Kiều Nguyên Lãng. Khác hai lần đầu nhà Nguyên đòi vua Trần phải vào chầu, đoàn sứ lần này chỉ có nhiệm vụ nhắc nhà Trần cứ theo đúng lệ vào cống tiến, sứ Nguyên sẽ không sang nữa. Đây là thắng lợi ngoại giao của nhà Trần, nền hoà bình đã vững chắc hơn. Sứ giả tặng thơ, Trần Nhân Tông hoạ thơ, làm thơ tiễn. Lời thơ của thượng hoàng bày tỏ niềm quyến luyến lúc chia tay.