NGUYỄN THẾ KIÊN giới thiệu ĐẶNG VĂN CHƯƠNG

Đặng Văn Chương

lặng lẽ những mạch chiều

1.

Trong cõi văn chương, thì mạch thơ là thứ khó nắm bắt nhất, có thể đùng một cái nó ám vào rồi phát lộ, chả kể lứa tuổi nào, chả kể là ấy là ai! Nhưng, hình như có một quy luật ấy là thơ thường tìm về đậu trong cõi lặng của miền đứng tuổi! Thì cứ thử điểm mặt tất cả các tổ chức thơ mà xem, đến nơi ấy, phần đa là những mái đầu đã điểm bạc! Bởi vậy nên nhiều lúc tôi hay đùa với các bác làm thơ, rằng nàng thơ cứ bảo đẹp, ấy thế mà nàng lại chuyên phải lòng lớp người cao tuổi, còn những phơi phới thanh tân, thì họa hằn lắm mới thấy một người! Lạ thế!

$^{(1)}$ Nhà thơ Đặng Văn Chương, Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.

83

Thì như nhà thơ Đặng Văn Chương đây, thơ lộ ra khi anh đã xong những cuộc đánh đông dẹp bắc, đã cầm quả sổ hưu mà tung tăng với phố phường. Lúc ấy, cái đam mê mới trỗi về mà biến ông đại tá về hưu thành thi sỹ Đặng Văn Chương! Ơn trời, nhờ có cái thiên tư thơ trời cho muộn, nên thơ anh viết ra câu nào là có ý có tứ trong ấy, in báo bài nào là chín bài ấy! May thế!

Đặng Văn Chương sinh ra từ làng Phù Lưu của miền Lộc Hà, Hà Tĩnh, của xứ miền Trung “mỏng và sắc như cật nứa” (Chữ của Hoàng Trần Cương). Lớn lên từ nơi đến sỏi đá cũng bị thổi bạc đi bởi gió Lào, rồi trở thành một cán bộ cao cấp của quân đội, chạm tuổi xế chiều, bỗng xoay ra đánh vật với ngôn ngữ của miền thơ. Đến nay, sau gần hai mươi năm miệt mài và lặng lẽ dan díu cùng câu chữ, anh đã có cho mình 05 tập thơ đầy dặn.

Từ cái lộc thơ muộn trời cho, từ sự lặng lẽ bòn đêm đãi chữ, mà thơ anh cứ tự sáng dần lên bởi cái tư tưởng chứ không phải chỉ ở cái cảm xúc hay sự trau chuốt của ngôn từ! Thơ của Đặng Văn Chương là sản phẩm từ những nguồn mạch ngầm chảy trong cõi quê, cõi yêu và cõi thơ...

2.

Đọc thơ Đặng Văn Chương từ Những người gánh trăng, (Nxb HNV 2008), qua Mùa trăng cổ tích (Nxb HNV 2011), đến Phía sau giấc mơ và Xoay tròn mặt nắng mới xuất bản mấy năm gần đây, thấy lộng một cõi quê bên dòng sông Nghèn của miền Trung nắng lửa, thấy một cõi yêu ngùn ngụt đang tự lắng mình vào ruột chữ, thấy từ cõi thế những sắc màu đa diện ánh lên trong những khối chữ hàm ngôn!

Phàm trong cõi thơ, để có được nét đặc trưng phát triển thành hệ tư duy sáng tác qua từng tác phẩm như thế không hề dễ. Có lẽ đấy chính là cái khác biệt giữa sự ngẫu hứng của cảm xúc và sự tư duy có hệ thống của thi ca. Đấy có thể coi là những cái vân chữ để nhận diện ra mỗi người thơ qua từng tác phẩm của họ!

Trong tập Mùa trăng cổ tích của anh, đọc thấy nỗi niềm của hạt muối nhỏ vào phận những diêm dân tần tảo cùng cái chát mặn của biển xanh:

Chia từng vuông nắng mặt trời

Phận người làm muối mồ hôi nhọc nhằn

Nỗi buồn muối trắng trăm năm

Niềm vui chát mặn âm thầm mà xanh...

...

85

Đời cho đãi nắng mặt trời mưu sinh!

(Nỗi buồn muối trắng).

Thơ anh thấm vào những tần tảo, những yêu thương của cõi nhân sinh bằng sự pha trộn tinh tế giữa cảm xúc và tư duy:

Tin em nhắn bảo rằng em nhớ

Mong cho ngày ấy lại quay về

Để em được đón anh ngoài ngõ

Cùng được ngồi đưa võng dưới trời quê...

Thôi em ạ, một dòng tin ấm nóng

Cũng cho ta qua suốt một đông này.

(Kỷ niệm quê nhà).

Là một người thơ, tự biết mình biết người, anh đặt mình trong sự khắc nghiệt của thi ca bằng cái hồn thơ, tình thơ nồng ấm. Thơ anh, không nhiều sự lạ hóa của ngôn ngữ, cũng chẳng phải lập trình nên bởi sự bố cục hay kết cấu đa chiều, đa diện, nhưng đọc lên là thấy ăm ắp cái tình:

Quá nửa đời mũ áo xênh xang

Tóc bạc trắng mới biết mình có lỗi

Về quê chẳng còn gì để nói

Con đường làng quên cả lối đi xưa

TRONG KHIÔM ĐÊM GIÀ

Còn những gì ấp ủ một vùng quê

Mẹ cha mất vườn xưa, ngõ vắng

Mạng nhện giăng đầy nhà tơ trắng

Bờ tre xạc xào nghiêng xuống chiều hoang.

(Mái nhà xưa).

Mạch quê, tình quê làm nên một cõi quê khá đặc trưng trong thơ Đặng Văn Chương. Bởi trong cái mạch quê ngỡ như tự sự, dãi dề ấy là lồng lộng bóng người mẹ nhập vào bóng quê tần tảo:

Quê thay đổi nhưng gió Lào thì vẫn thế

Xao xác với người trong cõi mưu sinh...

Bụi mù trời lối vào phố Huyện

Đường nhấp nhô khuya sớm lên Nghèn

Ai gánh nửa vầng trăng đi buôn chuyến

Bao đêm buồn con nước không lên.

(Con lại về xứ Nghệ).

Thơ anh có thể không mang nhiều nét mới, nhưng cái ý tứ, lay gợi và sự thúc mở thì ở bài nào cũng thấy trong câu chữ! Trong nghề thơ, để có được những câu thơ giản dị mà lay gợi được người đọc, ấy là điều không dễ, và đấy là điểm khác biệt nhất của "sự chuyên nghiệp" trong thơ:

Chợ Cấu nhiều khế ế chanh Nhặt câu ví dặm để dành tặng nhau Đất quê Mưa nắng bạc màu Hồn quê Nghĩa nặng ơn sâu với mình.

(Hồn quê).

Ngôn ngữ thơ Đặng Văn Chương, trải suốt những tập thơ của anh là cái nết chữ dung dị nhưng cô đọng và hàm ngôn. Mạch chữ ấy đã góp phần tạo nên sự nhất quán, nó định hình nên tư tưởng thơ anh:

Trưa Phù Lưu ta ngồi uống nắng Gắp gió Lào bát đẫm mồ hôi

...

Dành mấy chén cho đứa còn lưu lạc Ra đi từ độ ấy chưa về Rừng Trường Sơn, Đồng Xoài, Ấp Bắc Hồn đã hóa thành tiếng hát lời quê...

...

Trưa Phù Lưu bờ tre vít xuống

...

Nắng táp da, mạ mới gieo mầm Suốt bốn mùa chưa thôi xào xạc Đất bạc màu, người bạc mặt nhìn nhau...

(Trưa Phù Lưu - Rút từ tập Phía sau giấc mơ).

Những vần thơ như thế, đã dựng thành một cõi quê thiêng liêng trong thơ Đặng Văn Chương. Lối viết ấy, cách lập tứ thơ có chủ đích bằng mạch ngôn ngữ dung dị ấy, đã tạo nên những điểm ấn tượng riêng với những câu thơ của nhà thơ họ Đặng này.

Mưa rơi lệch đất nghiêng trời

Một em mắt ướt

Một tôi ngập ngừng

Lối về thơm mái ô chung

Ta như bong bóng

Rồi từng bước đi...

(Mưa).

Trong cõi tình của thơ anh, đọc thấy nhiều câu như thế, câu chữ thơ như thể được ướp ủ trong cái bể tình mặn mòi trăm nỗi, chỉ thấy những ngậm ngùi hóa thân, những mất mát bay lên dâng mùa ngũ sắc. Cái đau, cái mất mát của cõi tình đã hóa thân và phục sinh thành bảo vật của thi sỹ:

Bỏ neo lại

Nụ cười ải nắng

Bước lên bờ

Vấp bóng hoàng hôn...

Tan bọt nước

Còn gì để nói

Tôi cầm năm tháng ném thia lia.

(Ném thia lia).

Trong bể phù sinh, thơ tình lúc nào cũng thiếu, bởi nó là sự kết tinh cao nhất ở cõi yêu. Càng phải đọc những thứ na ná thơ tình đang được vãi gieo ở khắp nơi, từ cõi ảo cho đến cõi thực, người ta càng thèm những bài thơ tình đích thực để thấy mình, thấy đời, thấy cái tinh túy của cuộc yêu khảm đọng vào trong ấy:

Hai mặt đời trên lá

Mùa cứ thổi sang mùa

Chạp gió nào xa lạ

Chiều thành em gái mưa

Có gì đâu mà lạnh

Sưởi nhau mấy đông già

Mắt chiều thêm lóng lánh

Ta vẫn còn trong ta.

(Có một chiều tháng Chạp).

Bởi vậy, đọc thơ tình của Đặng Văn Chương, người ta luôn thấy những dư ba ầng ầng lắng vào trong mắt, thấy câu chữ...

của cõi tình:

Dưới đây là văn bản được trích xuất từ hình ảnh của bạn:

Tôi nợ em năm mười tám tuổi

Chiều gió rơi bối rối sau nhà

Mùi hương chín lan tà nắng mỏng

Hạ dùng dằng ai thắp lửa chờ ta

...

Em hỏi ta sao Kỳ Cùng chảy ngược

Ánh mắt ngây thơ rơi bến Pọc Pùa

Đường Bình Độ mà thăm thẳm dốc

Lối Lũng Vài trơn trượt giấc xưa...

(Khuyết một vầng tôi).

Đọc những câu thơ mà người viết đã trích dẫn từ những tập thơ của Đặng Văn Chương trên đây, thì chúng ta thấy rằng, thơ ấy, phải là kết quả của một quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc, là những sản phẩm văn chương đích thực mà cuộc đời này luôn mong muốn nhận được! Đọc thơ Đặng Văn Chương trong những năm gần đây, nhận thấy anh đang tìm cách mở rộng biên độ và thể tài cho thơ của mình. Những trang thơ của anh đang tương tác và cập nhật liên tục với cuộc sống và thế thời từ nhiều góc độ. Và quan trọng hơn là trong miền thơ ấy, cảm xúc, sự ngẫu hứng luôn được kiểm soát và chọn lọc bởi một tư duy thơ chuyên nghiệp!

91