Vanvn– Chúng tôi là bạn “tam đồng”, đồng nghiệp dạy học, đồng môn dạy văn và đồng sở thích điều khiển đội quân chữ nghĩa nên dù quen biết chưa lâu đã sớm yêu quý và đồng cảm qua những trang viết. Đọc cuốn sách “Góp nhặt yêu thương” – đứa con tinh thần thứ 7 của Nguyễn Thị Bình, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, tôi rất ấn tượng về một cây bút lý luận phê bình văn học vững vàng, mực thước, người không những góp nhặt mà còn sáng tạo không ngừng để lan tỏa yêu thương.
1. Một nhà giáo tâm huyết với nghề.
Với hơn ba thập niên đứng lớp, chị đã góp phần đào tạo những thế hệ trẻ có ích cho quê hương, đất nước. Nguyễn Thị Bình sinh năm 1959 trên quê hương Phát Diệm – Ninh Bình. Được tắm mình và nuôi dưỡng bởi không gian và nguồn mạch Văn hóa Cố đô, trong huyết quản của chị mang hồn cốt của vùng đất lịch sử giàu truyền thống văn hóa, cùng với sự tu rèn, học hỏi khiến chị ngày một trưởng thành. Và chính chị lại không ngừng sáng tạo, góp phần lan tỏa và phát huy các giá trị của đất và người nơi đây. Sau khi tốt nghiệp ngành Ngữ Văn Đại học Sư phạm Hà Nội khoá 1978 – 1982, chị về dạy ở trường Bổ túc Dân chính huyện Hoa Lư trong 6 năm. Dấu ấn năng lực văn chương ở một cô giáo yêu nghề được minh chứng qua lớp trò ngày một lớn lên và những sáng kiến kinh nghiệm được xếp loại A cuối các năm học. Do có khả năng về chuyên môn, chị được điều chuyển công về dạy tại trường Năng Khiếu Kim Sơn, làm trưởng bộ môn Văn học Việt Nam. Sau này trường được nâng cấp thành Trường Cao Đẳng Sư phạm, rồi Đại học Hoa Lư Ninh Bình. Hơn 30 năm đứng trên bục giảng, nhà giáo đã góp phần không nhỏ đào tạo nhiều thế hệ học sinh và khá đông học sinh giỏi, có những em là học sinh giỏi cấp quốc gia. Nhà giáo Nguyễn Thị Bình được tặng thưởng danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp Tỉnh, nhiều Bằng khen của Tỉnh, của Bộ giáo dục và của Thủ tướng Chính phủ.
2. Nhà văn không ngừng lan tỏa vẻ đẹp văn chương.
Vốn yêu văn thơ từ thuở thiếu thời, chị đã thử sức mình viết văn cho thỏa niềm đam mê và có nhiều bài đăng trên các báo, tạp chí cả trung ương và báo tỉnh. Chủ yếu chị trải lòng qua thể loại thơ và các bài tiểu luận phê bình. Chị đã xuất bản một số tác phẩm Tiểu luận – phê bình văn học được bạn đọc ghi nhận như: “Nỗi niềm giăng mắc”- NXB Văn học, 2011; “Dòng sông thao thiết” – NXB Văn học, 2013; “Mạch nguồn tri âm”- NXB Văn học, 2018. Bên cạnh đó, chị còn sáng tác thơ và xuất bản các tập: “Giọt thời gian” – NXB Văn học, 2014; “Chạm vào nỗi nhớ” – NXB Văn học, 2019; “Gót mềm vương cọng cỏ mê” NXB văn học – 2021. Sách của chị là tư liệu tham khảo bổ ích cho bạn đọc trung chúng, nhất là các thầy cô giáo dạy môn văn, sinh viên ngành ngữ văn và học sinh bậc trung học phổ thông. Giá trị các sáng tác của chị được giới văn chương ghi nhận, chị được kết nạp vào Hội Văn học nghệ thuật (VHNT) Ninh Bình năm 2008 và Hội Nhà văn Việt Nam năm 2020. Không những thế, chị còn được nhận nhiều giải thưởng 3 lần liên tục đạt Giải thưởng VHNT Trương Hán Siêu tỉnh (Lần IV, V, VI); 3 lần đạt Giải thưởng của Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam. Ngoài ra, chị còn giành giải nhất cuộc thi thơ báo Người cao tuổi (năm 2018); giải C về Lý luận phê bình của Tạp chí Văn nghệ Hà Giang (năm 2023). Mới đây, chị giành giải nhì cuộc thi thơ “Di sản văn hóa – Đất và người Ninh Bình” (năm 2024)
3. Ấn phẩm “Góp nhặt yêu thương” chị vừa gửi đến với bạn đọc gần xa. Sách do Hội Nhà văn xuất bản quý IV năm 2024, với 300 trang khổ thường, in 43 bài viết, hầu hết đã được đăng trên các báo, tạp chí – đây là điểm cộng khiến bạn đọc càng thêm tin tưởng bởi giá trị của ấn phẩm. Tôi thích nhan đề các bài viết giàu chất trữ tình và gợi mở của sách. Danh mục các bài viết được sắp xếp qua 2 phần: Trải lòng qua những trang thơ và Mà nghe sóng vỗ đôi bờ trang văn. Chị đặt nhan đề của các phần cũng vậy, thể hiện rõ bố cục và hấp dẫn: sau tiểu luận phê bình thơ là đến văn xuôi.
Mở đầu ấn phẩm là bài viết “Tình sâu nghĩa nặng trong Bài thơ tặng vợ” của Hồ Dzếnh”, nhà văn thể hiện sự cảm nhận rất trúng tâm trạng, cảm xúc của chủ thể trữ tình – người chồng. Bài viết tỏ rõ tác giả là cây bút lý luận phê bình chắc tay khi chị chia sẻ“một sức hút lạ lùng bởi lời thơ nhẹ nhàng, lắng đọng mà ý tứ sâu xa” và bài thơ “ngắn gọn, từ ngữ giản dị, dễ hiểu mang đậm tính nhân văn, nhưng sức nặng của nó nằm ở ngoài câu chữ” (tr 10). Giới thiệu tập thơ “Để còn nỗi nhớ” của Vũ Đức Thanh, chị hiểu rõ tác giả, một nhà thơ giàu trải nghiệm, giọng điệu thơ nhiều suy tư, triết lý trong sáng tác, biết “thổi hồn vào cỏ cây, hoa lá, vào những dòng sông, ngọn núi, cánh đồng” (Lê Liêu). Nguyễn Thị Bình đã chọn ra được những bài và câu thơ hay để giới thiệu, phẩm bình: “Thơ Vũ Đức Thanh đa dạng về thể loại và hay hơn cả ở những câu lục bát… cùng với thời gian, ông vẫn miệt mài Lặng lẽ dắt thơ đi” (trang 19). Với mỗi thi nhân, chị biết chọn lựa, lẩy ra những ý trội nổi nhất để dừng lại khai thác, bình giá, định hướng giúp người đọc dễ nắm bắt nét riêng của mỗi nhà thơ để tìm đến tác phẩm của họ: “Chất quê kiểng trong thơ Nguyễn Quỳnh Anh nằm ở thi tứ, thi ảnh, giọng điệu và ở cách sử dụng từ ngữ” (tr 47); Bức tranh quê tươi thắm trong “Gọi mùa”của Nguyễn Văn Viết (tr 56); Hình tượng lửa trong thơ Nhuệ Giang (tr 63)…
Tập tiểu luận có một số bài cảm nhận thơ, tiêu biểu như: Thơm mãi những bông hồng Trường Sơn bình thơ Nguyễn Đình Vân (tr 31); Nhớ bà vàng mùa thu bình thơ của Trương Anh Tú (tr 74), tôi thích lời bình bài thơ “Viết cho ngày của mẹ”, chị đặt tựa đề cho bài là Mẹ đem nhân hậu trải phơi giữa trần. Trong đó có những câu: “Bài thơ là lời gan ruột của người con đối với mẹ. Thấm thía nỗi gian nan vất vả của mẹ, lời thơ cất lên nghẹn ngào, xa xót: “Oằn lưng mẹ gánh gian nan/ Lệch vai trĩu những lầm than cuộc đời”...Có người mẹ nào nuôi con mà không qua những vất vả, hy sinh? Nhưng đối với người mẹ này, sự vất vả chịu đựng đầy nhẫn nại lại cụ thể hơn trong dáng điệu “Oằn lưng” và Lệch vai” (tr 148).
Hay khi bình Nụ hôn đầu, một bài thơ xúc động của Trần Thanh, tác giả giúp bạn đọc thấu hiểu rõ: Bài thơ mang dáng dấp một câu chuyện kể, có hoàn cảnh, nhân vật, tình huống, chuyện xảy ra hy hữu trong chiến tranh chống Mỹ. Người viết cảm kích trước hành động bao dung, vị tha của chủ thể trữ tình giúp cô thanh niên xung phong mãn nguyện khi về cõi vĩnh hằng: “Sức hấp dẫn của bài thơ là cảm xúc chân thành, sâu sắc, lời thơ giản dị, dễ hiểu mà lay động lòng người” (tr 106).
Bên cạnh những bài giới thiệu các tập thơ, bình thơ, cuốn tiểu luận phê bình còn dành một lượng tương đương cho các tác giả, tác phẩm văn xuôi. Bài viết Văn học hiện đại Ninh Bình sau 25 năm tái lập tỉnh đậm tính nghiên cứu, cho thấy sức đọc và khả năng khái quát của người viết: Thời kỳ đổi mới, văn học Ninh Bình có bước phát triển mạnh về nhiều mặt, chất lượng sáng tác ngày càng được nâng cao. Không những thế: “Phạm vi phản ánh hiện thực trong văn học ngày càng phong phú. Một vùng non nước sơn thủy hữu tình của quê hương sông Vân núi Thúy luôn là đề tài quen thuộc trong các sáng tác của các tác giả địa phương” (tr 156). Cuốn sách còn có những bài viết ấn tượng như “Muôn màu cuộc sống trong Xuống cửa là đường” – tập truyện ngắn của Phạm Thị Duyên (tr 163); Chỉ còn Muôn thuở trí người, hồn thơ (tr 201); Người cũ nhưng vấn đề đặt ra không cũ (tr 217); Miền nhớ, miền yêu trong tản văn của Nguyễn Thanh Duyên (288); Chân dung Vũ Nho qua “Trên sóng và trong lòng bè bạn”. Tôi thích hơn cả là bài “Nỗi người, nỗi quê trong ký ức người xa xứ” viết về tác phẩm của nhà thơ Việt kiều người Ninh Bình Vũ Thiện Khái. Lời văn trong bài có sự thấu cảm sâu sắc: “Xuyên suốt Thao thức sông quê là dòng chảy bất tận về ký ức làng quê cùng với những tên đất, tên người mà chỉ nghe nhắc đến thôi, cảm xúc đã dâng đầy… Cho dù viết về nỗi đau buồn, oan ức của một thời nhưng với cái nhìn bình thản, bao dung và nhân hậu thì nỗi buồn đau chỉ là những ký ức đã qua” (tr 268). Còn một số bài viết khác cũng đáng đọc và nên biết nhưng bài viết nhỏ này chưa có điều kiện nói hết. Một điều vẫn mong muốn ở nhà văn là tất cả các bài viết trong sách, số trang và lượng chữ khá đều đều dễ gây sự đơn điệu. Nên chăng, tác giả dành thời gian và nhiều tâm sức hơn nữa ở những vấn đề mình tâm huyết để có thể đào sâu, mở rộng ở một số bài viết trọng tâm, trọng điểm cuốn sách sẽ hấp dẫn hơn nữa.
Nhà giáo – nhà văn Nguyễn Thị Bình như con ong chăm chỉ tìm hoa để kết nên mật ngọt cho đời. Tin rằng với đà thành công đã có, cây bút nữ phê bình chắc tay ấy sẽ còn sáng tạo được những tác phẩm hay để dành tặng bạn đọc.
NGUYỄN THỊ THIỆN
