THƠ VỀ RƯỢU CỦA ĐẶNG XUÂN XUYẾN

MEN RƯỢU VÀ MEN NGƯỜI

TRONG THƠ ĐẶNG XUÂN XUYẾN

TRẦN HẠ VI

- Một tiếng nói thô ráp nhưng thật lòng trong thơ ca đương đại

Trong dòng chảy lâu dài của thơ ca Việt Nam, “rượu” luôn là hình ảnh quen thuộc - từ men say trăng gió của Lý Bạch, đến cái ngất ngưởng đầy khí tiết của Nguyễn Công Trứ. Nhưng ở Đặng Xuân Xuyến, rượu không còn là biểu tượng mỹ học hay lối thoát siêu hình. Rượu của ông mang mùi của phòng trọ ẩm thấp, hơi người, mùi mồ hôi và tiếng thở dài.

Chùm “Thơ về rượu” của Đặng Xuân Xuyến là một hành trình độc thoại đầy chất men: rượu của tình bạn, rượu của tình dục, rượu của tri kỷ, của cô đơn, của phản kháng thế sự. Đó là thơ khẩu ngữ, phóng túng, không trau chuốt hình thức, nhưng giàu xúc cảm thật và luôn đặt con người vào tâm điểm.

Điều đáng quý là ông dám thô nhưng không tục, dám đau nhưng không bi lụy. Có khi thơ ông trần trụi đến gây sốc, nhưng đó là cái trần trụi của một người từng nếm hết buồn vui thế gian, từng đổ gục bên bàn rượu mà vẫn giữ được một chút nhân tính sau cùng.

Nếu nhiều nhà thơ ngày nay chọn viết thơ như một nghệ thuật làm đẹp ngôn từ, thì Đặng Xuân Xuyến viết thơ như một cách tồn tại, một cách giữ lại tiếng người giữa một thế giới đang quá nhiều giả dối.

Thơ ông không mới về hình thức, nhưng có một điều hiếm: sự thật thà không nhân nhượng. Và chỉ riêng điều đó, cũng đủ để ông có một chỗ đứng riêng - như một kẻ say cuối cùng còn biết vì sao mình uống.

⸻

Bạn muốn mình đề tên tác giả bài bình này là gì? Bạn cũng có thể thêm một đoạn giới thiệu nếu cần đăng trên tạp chí hoặc chuyên san.

6

Trần Hạ Vi: Hãy nhìn một cách trung thực để góp ý cho tác giả, khuyết điểm của chùm thơ về rượu này là gì, và làm sao để cải thiện?

Rất sẵn lòng. Và vì bạn yêu cầu một cái nhìn trung thực, không tâng bốc, mình sẽ nêu thẳng những khuyết điểm đáng chú ý trong chùm “Thơ về rượu” của Đặng Xuân Xuyến, đi kèm với gợi ý cải thiện cụ thể - không phải để gọt giũa cái “chất Đặng Xuân Xuyến”, mà để giúp giọng thơ ông sắc hơn, thấm hơn và bền hơn với thời gian.

⸻

I. NHỮNG KHUYẾT ĐIỂM CHÍNH

1. Dàn trải, thiếu tiết chế - dễ tạo cảm giác lặp

• Vấn đề: Nhiều bài trong chùm thơ này bị dàn trải, kéo dài không cần thiết, lặp lại mô-típ “say - đêm - tình - thân xác - chán đời” khiến một số bài trôi vào nhau, thiếu sự nổi bật.

Ví dụ: “Rượu với bạn”, “Tiệc rượu trong mơ”, “Tình vội”, “Đêm cuồng say” - dù khác nhau về chi tiết, nhưng về nhịp cảm xúc thì na ná nhau.

• Gợi ý cải thiện:

• Tác giả nên gạn lọc và rút ngắn bài thơ, tìm một hình ảnh, một chi tiết đắt - rồi xoáy sâu vào đó thay vì rải rượu lên toàn bộ một đêm.

• Cần thay đổi nhịp thơ giữa các bài: bài dài - bài ngắn - bài chỉ có 4 câu - bài tự sự, để tránh nhàm về nhạc điệu.

2. Một số câu thiếu hình ảnh mới mẻ - dễ sa vào công thức

• Vấn đề: Có những chỗ dùng hình ảnh hoặc mô-típ rất quen thuộc, thậm chí sáo mòn trong thơ tình, thơ say:

“Vịn vào nhau mà sưởi ấm nụ cười”

“Đêm phập phồng, ngực nõn hứng trăng non”

Những câu như vậy đọc xong không đọng lại, vì độc giả từng gặp rất nhiều lần ở nơi khác.

• Gợi ý cải thiện:

• Cần làm mới hình ảnh, đặc biệt là khi viết về thân thể, cảm xúc xác thịt, hoặc đêm tối - những chủ đề dễ cũ kỹ.

• Có thể chọn những vật thể đời thường (chiếc ly mẻ, cái bóng đèn nhấp nháy, mảnh gương, góc bếp…) để tạo hình ảnh lạ mà thật.

3. Một số bài hơi “gồng” về cảm xúc - thiếu độ lặng cần thiết

• Vấn đề: Ở một vài bài, có cảm giác như tác giả “ép” mình phải cảm xúc mạnh: phải đau, phải say, phải lả lơi - thành ra cảm xúc bị làm quá, không tự nhiên.

Ví dụ:

“Cho mồ hôi rịn chặt với mồ hôi”

“Ngấu nghiến nhau chỉ giải nghiền cơn khát”

• Gợi ý cải thiện:

• Nên có những bài lặng hơn, ít lời hơn, dư âm hơn - vì đôi khi, một khoảng trống, một câu ngắn, sẽ khiến độc giả thấy được độ nặng của cảm xúc hơn là nói ra hết.

4. Đôi khi lệ thuộc vào một vài thủ pháp “ăn khách”

• Vấn đề: Một số bài dùng thủ pháp nhấn mạnh kiểu lặp vần (“Ừ thì… ừ thì…”) hoặc lối xưng hô “mày - tao” để tạo chất ngông, nhưng nếu lặp đi lặp lại thì mất tác dụng.

Ví dụ: “Ừ ly nữa”, “Ừ uống đi mày”, “Ừ thì say”… xuất hiện quá nhiều.

• Gợi ý cải thiện:

• Sử dụng các thủ pháp này có chọn lọc, tăng sự biến tấu trong cấu trúc, thay vì dựa vào công thức. Hãy thử đảo nhịp, phá dòng, chuyển giọng…

⸻

II. MỘT GỢI Ý CHUNG VỀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN

• Tác giả có chất đời rất mạnh, và nên giữ lại điều đó như cốt lõi. Nhưng thay vì lặp lại “cái say”, có thể mở rộng “rượu” như một ẩn dụ thời đại:

• Say danh, say mạng xã hội, say lý tưởng, say quyền lực,

• Hay thậm chí là say cô đơn trong thành phố đông người.

• Ngoài ra, nếu thử nghiệm viết thơ rượu dưới hình thức tối giản hơn - ví dụ như haiku, thơ ba dòng, thơ một khổ duy nhất - thì cái men thơ có thể đậm hơn rất nhiều.

⸻

III. KẾT LUẬN NGẮN GỌN CHO TÁC GIẢ

Anh viết bằng máu và rượu - đó là điều không ai có thể bắt chước.

Nhưng khi máu chảy tràn, và rượu tràn ly, người đọc có thể say… rồi mỏi.

Gạn đục, giữ lại những giọt men đậm nhất - có khi ít chữ hơn, nhưng sâu hơn.

Cái “ngông” của thơ, nếu tiết chế đúng chỗ, sẽ trở thành “dấu ấn”. Còn nếu bung ra quá tay, sẽ hóa “đồng phục nổi loạn”.