
LẠI DỊCH THƠ NGA.
Rỗi nhàn lại dịch thơ Nga
Sau khi vừa nhận món quà Sách thơ.
CHÍ TÂM
Trân trọng cảm ơn Tập đoàn Dầu khi LB Nga "Zarubezneft" đã tặng tôi cuốn sách quý: "Tuyển tập Thơ Lermontov". Tôi rất cảm kích trước tình cảm, sự quan tâm và vinh dự mà Lãnh đạo "Zarubezneft" dành cho tôi. Với hơn 40 năm quan hệ công tác với các thế hệ Lãnh đạo và cán bộ "Zarubezneft", nên các bạn rất hiểu đam mê, sở thích của tôi là Thơ và dịch thơ Nga.
Nhưng điều đáng nói hơn là "Zarubezneft" đã "điểm huyệt" đúng gu và ước muốn của tôi: Bộ Tuyển thơ Lermontov, Nhà thơ Nga nổi tiếng (có lẽ chỉ sau Pushkin) mà tôi rất đỗi mến mộ. 
Và với Tuyển thơ đồ sộ 485 trang này, chắc tôi sẽ có nhiều buổi chiều và buổi tối với niềm vui đam mê và thú vị - Dịch thơ Nga.
Hôm nay tôi xin gửi các bạn 3 bài dịch thơ Lermontov; một bài dịch từ trước (Cánh buồm) và 2 bài vừa dịch tức thì, trong cơn cao hứng Hồn về một cách ngẫu nhiên, không lựa chọn.
ĐÔI ĐIỀU VỀ NHÀ THƠ NGA - LERMONTOV MIKHAIL YURYEVICH.
Lermontov Mikhail Yuryevich (Лермонтов Михаил Юрьевич - 15.10.1814 - 27.7.1841) là Nhà văn và Nhà thơ lớn của Nga, nơi mà về thơ Ông chỉ xếp sau mỗi Đại thi hào - Mặt trời của Thi ca Nga - Puskin A.S.
Lermontov sinh ở Moskva trong một Gia đình có gốc gác từ Scotland (Đầu thế kỷ 17 Cụ Tổ của Lermontov là Lermond tham gia quân đội Balan trong cuộc chiến chống lại Nga và bị quân Nga bắt làm tù binh, Ông đã chấp nhận Chính Thống giáo Nga và Dòng họ Lermontov ở Nga cũng bắt đầu từ đó).
Mẹ mất sớm, Lermontov được Bà ngoại nuôi dạy. Từ nhỏ đã thông thạo tiến Pháp và tiếng Đức. Năm 1825 Bà ngoại đưa Lermontov về Vùng Kavkaz. Ký ức tuổi thơ với phong cảnh thiên nhiên hùng vĩ của Kavkaz in đậm trong nhiều sáng tác của Ông. Năm 1827 Lermontov trở lại Moskva, học Trung học và Trường Võ bị. Sau tốt nghiệp Lermontov trở về phục vụ trong quân ngũ ở Kavkaz và trong thời gian này, trong một vụ xích mích cá nhân với Martynov, bạn học cùng Trường Võ bị trước đây, Lermontov đã quyết định đấu súng và bị giết chết! Đó là vào năm 1841, lúc Lermontov mới có 27 tuổi và chưa lập gia đình!
Với cuộc đời chỉ vẻn vẹn có 27 năm, nhưng di sản thơ ca mà Lermontov để lại cho đời là vô cùng to lớn, mang lại cho Ông một vị trí đặc biêt trong thơ ca Nga.
“Trong thơ của Lermontov là tất cả sức mạnh, là tất cả yếu tố làm nên cuộc đời và thơ ca: một sức mạnh bền vững của tâm hồn, sự nhún nhường của than vãn,mùi hương của lời cầu nguyện, một sự khích lệ như sóng gió ba đào, một nỗi buồn tĩnh lặng, nỗi trầm tư dịu dàng, những lời thở than kiêu hãnh, những tiếng kêu la tuyệt vọng, vẻ đằm thắm bí huyền của tình cảm, những ước mong táo bạo không thể ngăn kìm, sự trong trắng trinh nguyên, những bệnh tật của xã hội, những bức tranh của thế giới, những lời quở trách của lương tâm, sự hối hận đến mủi lòng, sự thổn thức của đam mê và những giọt nước mắt lặng lẽ rót vào sóng gió của con tim, sự hoan hỉ của tình yêu, nỗi lo âu của ngày ly biệt, niềm vui của ngày gặp mặt, sự coi khinh vẻ đơn điệu của đời thường, sự khao khát điên cuồng của niềm hân hoan, môt lòng tin cháy bừng như ngọn lửa và nổi khổ của sự trống vắng trong tâm hồn, tiếng kêu than xua đi cảm giác về một cuộc đời đang chết lặng, chất độc của phủ nhận, vẻ lạnh lùng của nghi ngờ, ác quỷ ngạo mạn và đứa bé ngây thơ, vẻ ngang tàng của gả rượu chè và cô gái hồn nhiên trong trắng ...- tất cả, tất cả trong thơ này: và bầu trời, và mặt đất, và thiên đường, và địa ngục”!
(Belinsky - Nhà tư tưởng lớn của Nga thế kỷ 19).
Sau đây là bản dịch 3 bài thơ của tôi, trong đó Bài thơ CÁNH BUỒM, là một trong những tuyệt tác để đời của Lermontov. Bài thơ đã được nhiều dịch giả, kể cả dịch giả có tên tuổi, chuyển ngữ sang tiếng Việt. Tôi cũng xin mạo muội góp một cách tiếp cận nữa về nội dung bài thơ và thuật dịch.
Giữa mù sương mịt mùng biển rộng
Một cánh buồm thấp thoáng cô đơn
Tha phương tìm kiếm chi đất khách
Bỏ lại gì xứ sở quê hương?
Sóng cuộn trôi, ào ào gió thổi
Vặn cột buồm cong dưới phong ba
Ôi đâu phải buồm tìm hạnh phúc
Cũng đâu rời hạnh phúc đi xa!
Trôi trên sóng nước xanh trong sáng
Và rực vàng dưới mặt trời lên
Buồm ngang ngược lại mong bão tố
Dường như trong bão có bình yên!
(Lermontov M.Yu. 1832)
(Chí Tâm dịch);
Tay ta dốc cạn chén đời
Mắt nghiền nhắm lại, vành môi lệ nhoà
Trước khi chết, từ mắt ta
Dãi băng rớt xuống, cũng là rơi theo
Cuồng mê, mộng mị bao điều
Và ta bỗng thấy chén đời trống trơ
Và rượu trong chén là mơ
Và mơ cũng chẳng bao giờ của ta.
(Lermontov M. Yu. 1831.
Chí Tâm dịch 19/3/2026)
Em đừng nghĩ anh là kẻ đáng thương
Dù lời anh giờ thật đượm buồn.
Không! Tất cả mọi khổ đau nghiệt ngã
Chỉ mỗi linh cảm thôi hơn mọi điều thảm hoạ.
Anh còn trẻ, nhưng tim sôi tiếng vọng
Và muốn mình vươn tới ngưỡng Bai - Rơn(*)
Với Bai - Rơn chung đau khổ, tâm hồn
Ôi, giá được cùng chung số phận.
Cũng như Bai - Rơn, anh đi tìm tự do và quên lãng
Cũng như Bai - Rơn, tuổi trẻ
hết lòng yêu
Yêu hoàng hôn trên núi lúc về chiều
Yêu nước nguồn sủi bọt
Yêu tiếng thét gào của bão dông trời đất
Cũng như Bai - Rơn anh hoài công tìm kiếm bình an
Khắp chốn muôn nơi chỉ một niềm suy tưởng
Ngoái lại phía sau - chỉ thấy điều kinh khủng
Nhìn về phía trước - chẳng một bóng yêu thương!
(*) Bai - Rơn - Đại thi hào, Nhà thơ trữ tình người Anh thế kỷ thứ 18.
(Lermontov M. Yu 1830;
Chí Tâm dịch 19/3/2026)