Phạm Thị Hồng Thu
CHỬ ĐỒNG TỬ
Ở làng Chử Xá* ngày xưa,
Cha con họ Chử nghèo chưa ai bằng.
Gia tài một khố, cha rằng:
- Khi nào cha mất, đừng mang chôn cùng.
Thương cha vào lúc lâm chung
Khố nhường cha mặc, mình dùng gió che.
Ngày đi đánh cá, đêm về
Vẫy vùng bờ bãi, đề huề thưởng trăng.
Tiên Dung rất thích thung thăng
Hoa thơm cỏ lạ, chị Hằng ngắm chơi.
Đến vùng Chử Xá đẹp trời
Nước xanh, gió mát thuyền trôi lững lờ.
Dừng thuyền, công chúa lên bờ.
Đồng Tử lấp cát vẫn lo lộ mình.
Quây màn tắm táp người xinh,
Nước vừa dội xuống, thất kinh bàng hoàng.
Chàng trai dưới cát rõ ràng,
Thẹn thùng nàng hỏi họ hàng, tuổi tên.
Trời đà sắp đặt xe duyên,
Đưa đồ đẹp mặc, mời thuyền tiệc hoa.
Ngần ngừ từ chối người xa,
Tỉ tê hạnh phúc, đôi ta trời dành.
Vua nghe tin, nổi tam bành
Sai đi tìm bắt, họ đành trốn ngay.
Chuyên cần luyện tập cấy cày,
Lập làng quy tụ ngày ngày ấm no.
Có người đổi vật lạ cho,
Chồng đi tìm đổi, vợ lo ở nhà.
Phật Quang chàng gặp núi xa,
Một năm chăm học, thật thà thầy thương.
Chia tay, Đồng Tử lên đường,
Thầy cho nón, gậy che sương khi cần.
Về chàng dạy vợ phép dần.
Tìm nơi thanh vắng dừng chân cuộc đời.
Giữa đường trời tối, nghỉ ngơi,
Cắm gậy, úp nón che rồi ngủ say.
Giật mình sừng sững lâu đài
Kẻ hầu, lính gác lớp ngoài, lớp trong.
Vua cha sợ loạn kéo đông
Đến nơi trời tối, bên sông đành chờ.
Nửa đêm giông gió bất ngờ
Tiên Dung, Đồng Tử, dinh cơ về trời.
Chỉ còn bãi đất trống thôi
Tự Nhiên, Nhất Dạ** muôn đời còn đây.
Việt Vương*** đàn lập nơi này
Cầu xin cách đánh giặc bay dễ dàng.
Thần uy nghi cưỡi rồng vàng
Trao cho vuốt: - Cắm mũ càng thắng nhanh.
Việt Vương hùng mạnh vô vàn
Dương Sàn chết, giặc Lương tan tác liền.
Chử Đồng Tử giúp dân hiền,
Dân ơn phong Thánh, lập đền thờ ông.
2022
*Làng Chử Xá:Thuộc huyện Văn Giang, Hưng Yên.
**Bãi Tự Nhiên, đầm Nhất Dạ (một đêm):Thuộc huyện Khoái Châu, Hưng Yên.
***Việt Vương: Triệu Việt Vương là Triệu Quang Phục đánh thắng quân xâm lược nhà Lương, giữ nền độc lập cho nước nhà.
SỰ TÍCH TRẦU CAU
Miếng trầu đầu chuyện lâu bền
Trai thanh gái lịch kết duyên Châu Trần*.
Trầu xanh, cau trắng đẹp xuân
Vôi nồng thắm đượm tình thân muôn đời.
***
Họ Cao bố mẹ mất rồi,
Như đôi giọt nước chẳng rời xa nhau.
Hai chàng ham học, tiến mau
Xin thầy Lưu dạy để sau được nhờ.
Hiền lành, chăm chỉ chẳng ngờ
Được cô gái rượu chăm lo sớm chiều.
Con thầy đã mến, đã yêu
Chọn anh, nàng phải dùng chiêu nhận người.
Mời một bát cháo bốc hơi
Em nhường anh. Họ thành đôi vợ chồng.
Cả hai một buổi ra đồng
Em về trước, vợ ngóng trông ôm chầm.
Em kêu xấu hổ, chị nhầm.
Anh vừa về đến, lặng thầm lảng ra.
Nghi ngờ em, thật xót xa,
Anh càng hờ hững. Bỏ nhà em đi
Rừng khuya đom đóm sá gì,
Sông to, nước xiết lâm li nỗi sầu.
Em chết hóa tảng đá nâu.
Thương em, anh đã nguyện cầu lần theo,
Anh vượt bao núi, bao đèo.
Sông sâu, bên đá buồn đeo nặng người,
Anh hóa cây cạnh đá rồi.
Vợ tìm mãi gọi chồng ơi, hỡi chồng!
Núi cao, sông thẳm, cầu mong,
Vợ càng ân hận, đau lòng khóc than.
Nước reo, vượn hú, sương tràn
Nửa đêm vợ đã thân tàn hồn bay,
Vợ thành dây quấn quanh cây.
Vua Hùng nghe kể, một ngày đến xem
Lấy quả với lá nhai nghiền
Thêm vôi nung đá môi mềm, má say.
Phong tục đẹp có từ đây
Nhân duyên chồng vợ sum vầy bên nhau.
Trầu là vợ, chồng là cau
Em là vôi - đá muôn sau vẫn nồng.
2022
*Duyên Châu Trần: Thời Đường ở Trung Quốc, có họ Châu và họ Trần đời đời kết hôn với nhau.
SỰ TÍCH QUẢ DƯA HẤU*
Trưa hè nóng bức, ước chi
Một khoanh dưa hấu còn gì mát hơn!
Thưởng thức dưa, nhớ cội nguồn
An Tiêm tạo quả ngọt ngon để đời.
***
An Tiêm đã được vua nuôi
Vua Hùng yêu quý, hay vời thưởng cho.
Tiêm cười: - Của biếu của lo,
Của cho của nợ. Làm ngơ xem thường.
Vua giận, bảo chết rục xương
Đày ra đảo vắng, triệt đường sống luôn.
Năm ngày lương, chẳng cho hơn,
Chàng năn nỉ mãi, cho con gươm cùn.
Thuyền ra hoang đảo, quay lưng.
Nàng Ba nước mắt không ngừng, mưa tuôn.
An Tiêm chí vững, chẳng sờn
Nhưng rau quả dại, tiệt nguồn sống chăng?
Bẫy chim, mò ốc nhì nhằng,
Cá nhiều không lưới, chim đằng xa bay.
Cuộc đời cực khổ lắm thay,
Thương con đứt ruột, biết ngày nào vui.
Nàng Ba thường vẫn sụt sùi,
An Tiêm cố gắng lui cui kiếm tìm.
Đang ăn, chim thấy chàng nhìn
Bỏ mồi bay vút. Mồi chim đỏ hừng
Chàng cầm ngẫm nghĩ, ngập ngừng
Nếm ăn ngọt quá, rưng rưng ơn trời!
Hạt gieo, lòng nóng chờ coi
Tỏa lan mầm sống xanh ngời, hoa ra.
Quả nhanh lớn, bỗng quạ sà,
An Tiêm nếm thử, cả nhà mới ăn.
Đỏ tươi, ngọt thấu tâm can
Gieo trồng chăm sóc, dưa càng ngon hơn.
Chàng hi vọng sống đỡ buồn
Thả dưa dánh dấu, thuyền buôn ghé hoài,
Đổi dưa thấy có tương lai.
Biết là dưa quý, vua sai kiếm tìm
Vua ngỡ Tiêm đã chết chìm,
Nào ngờ vẫn sống, biết tin đón về.
Chàng gieo hạt khắp miền quê
Quyết tâm, nghị lực gặt về thành công.
2022
*Tương truyền nguồn gốc quả dưa hấu ở vùng đất Nga Sơn, Thanh Hóa.