ĐỂ HIỂU THỌ CỦA THƠ VÀ THƠ CỦA THỌ MUỐI
Bạn ơi hãy đọc những dòng chân thành này, đọc ngâm nga:
Bây giờ rất nhiều người làm thơ. Thơ viết cho có câu, chữ, có thi ảnh tạo ấn tượng, ám ảnh để bạn đọc nhớ, ghim ngay vào óc bạn đọc bây giờ hiếm hoi. Cũng không nhiều người quan tâm và tin cậy vào thơ (một cách ráo riết), dầu là như ai nói, nhà nhà làm thơ, “đất nước của thơ”.
Hình như thơ cũng có thời của nó, khi người ta sống gấp gấp thì thơ cũng trượt đi. Lễnh loãng và dễ dài. Song thơ thực là thơ, chưa khi nào chết! Cái đẹp vốn xưa nay ở ngôn ngữ, ở tâm hồn con người Việt ta, những tập tính tốt đẹp thể hiện, cô đúc chắt lọc qua ngôn ngữ, dù thế thời ra sao, vẫn như ngọn lửa âm thầm ủ trong dấm bếp.
Trong số bè bạn tôi, nhiều người kiên trì đường thơ từ trẻ, họ sinh ra để làm thi sĩ. Còn tôi, không như vậy, tôi coi thơ chỉ là phương tiện.
Trong đời họat động văn học của tôi, có lẽ chỉ ba người gần gũi, chú ý khai thác mạch thơ tôi chảy: cố thi sĩ Bế Kiến Quốc và vợ ông, nhà thơ Đỗ Bạch Mai v.v... Và, một người là bạn xưa, tên Thu Hương, họ đều hiểu nỗi lòng tôi mà động viên khi tôi viết.
Khi ấy, đầu thập kỉ 90, do buồn phiền chất chứa, thất vọng nhiều, lại chưa tự mình khởi lại dòng chảy văn xuôi, nên tôi dùng thơ để giải toả. Để vâng lời cậu (cha) tôi dặn: “Sang Đức con đừng thức mà không làm gì, thức (trắng đêm), không làm gì, tức là không thức.” Tôi dậy từ ba giờ sáng, sau giấc ngủ hồi sức, khi cả ngày trước đó quá mệt mỏi vì hơn 10 tiếng dầm chân trong băng giá trên đường phố, lần hồi, buôn bán kiếm sống. Tôi viết, chỉ là lấy nước mắt tô bừa trên trang giấy cho hết sự dằn vặt, ấm ức, khi trong tâm hồn bất giờ tràn ngập đau khổ, đau đớn giữa trái tim sắp tan nát, dùng thơ nói ra điều mà ngày ngày không thể dễ nói bằng lời thường...Tôi chép tay trên giấy các ý nghĩ bùng phát, cả trong mơ, cả khi đang tắm...Những ý tứ mà tôi sợ nó vụt bay mất, thơ như phải bắt vật gì trong gió.
Tôi viết như thác đổ cả khi mơ; tôi bật dậy giữa đêm, ghi lại những gì tự đáy lòng mình thầm thì, mà sự viết ghi lại như vậy đã mặc sức cho ngôn từ “tự do lổn nhổn“, rồi sau đó gọt rũa, tảy xoá cho chỉnh tề. Như đang yêu, trái tim nào chẳng cất lời mộc mạc và thơ ngây.
Tôi đồ rằng, cố định ý nghĩ, sợ vụt bay đi bằng ghi chép thơ là sự ghi chép cần, lại giúp tôi thấu hiểu: người viết văn xuôi muốn bay lên giữa bể ngôn từ phải biết yêu thơ hơn.
Tôi in tập thơ này, cả những bài cũ, mới gần đây, gom góp từ 1996, tới nay, không có ý đua chen với bất cứ ai về thơ cả. Bởi thơ là một thế giới chứa đựng nhiều giá trị, những giá trị khác biệt và khu biệt khi mỗi tâm hồn muốn cất lên tiếng nói, mỗi cá nhân cần mang dấu ấn khác biệt. Các giá trị khác biệt thì không thể so sánh cao thấp. Ý thức rằng, thơ căn cốt nhất ở sự lưu giữ cái tình, lòng yêu và sự ghét...những suy tư, chiêm nghiệm, hệ quả yêu thương tột đỉnh của tâm hồn chín chắn, chắt lọc sinh ra. Cũng có thể nói, bởi vì, gần như cả nhóm thi sĩ cũ – không thay đổi hình thức và, thi sĩ mới - cách tân - đều không hẳn đồng điệu cái nhìn về thi ca trong quan trắc, thể hiện của cá nhân tôi.
Tôi nghĩ, sự duy ngã luôn tạo nên cái tôi cá nhân rất đậm nét trong nhiều thể loại văn bản, nhất là thi ca. Ví như thơ tình, thường rất rõ cá thể con người ấy ra sao khi ứng xử trước cái đẹp, trong tình yêu đôi lứa. Có thi nhân nhường nhịn, chịu thua thiệt như Xuân Quỳnh...Có nữ nhi thi sĩ như Vi Thuỳ Linh quyết liệt giành giật tình yêu, cô với thơ là quyền sống, quyền yêu, cả quyền vị trí cá nhân của thi nhân quyền tự do trong sinh quyền...Tôi theo phái quyết chiếm Ngôi đền chỉ dành cho mình...Không phải dạng độc chiếm mà là luôn "Xác Lập Vị Trí" của chính tôi ở đâu, quyết đương nhiên có đời sống riêng, nhi nhiên. Vì vậy, có thể nói, Thơ phải đậm đặc sinh thể chữ mang tính cá thể mạnh mẽ, rõ rệt nhất, tựa hơi thở con người, cho người ta - bạn, biết anh ta, chị ấy đang sống, yêu sống ra sao?
Tập thơ này, gọi là Mối Tình của Nguyễn Văn Thọ - một con người chân thành, tên tuổi nôm na, nguyên là lời tôi nói với tôi về tình yêu và, đôi khi là lời mượn cớ với những người đàn bà đã đi qua đời tôi, để tỏ bầy nhiều nỗi niềm sâu kín ngoài cả yêu thương trai gái. Có người đã là vợ cũ, vài người cho tôi vài cảm tình, dài - ngắn, song họ đẹp và đáng yêu tới mức không thể không cảm tác mà thơ tặng; ấy là trạng thái khi tôi nghĩ về họ, mà lại khó nói, diễn tả tình cảm ấy bằng câu thường ngày, liên hệ ở đó với điều khác lớn hơn cả tình yêu cá nhân nhỏ, vụn vặt khi nó đứng cạnh, sừng sững cạnh "Mối tình lớn" chiếm trọn đời tôi. Ví dụ, như bài thơ tôi tặng cho em MC Hạnh Phạm VTV 4, ngoài điều khâm phục, cảm mến cái sự trân trọng em dành cho riêng khách mời là tôi, bài thơ vụt hiện, cho tôi mượn cớ vẻ đẹp mặn mòi, lung linh vụt hiện của em Hạnh, mà trào dâng một tình yêu lớn hơn cho Hà Nội, nơi đã sinh ra nuôi dưỡng những người phụ nữ có vẻ dẹp như Hạnh để đã có thêm một vẻ đẹp làm nên Năm mùa phố. Có thêm mùa rao cốm. Hạnh đẹp như một mùa thu buồn mà tôi mơ ước, khao khát ở Người Phụ Nữ Thuần Việt.
Những bài thơ ghi tặng và không ghi tặng ấy- như thế, nay in ra sách cho những ai yêu mến văn xuôi Nguyễn Văn Thọ. Vì thế đôi bài tôi bỏ đi dòng đề tặng riêng tư, để thơ nguyên vẹn là tiếng yêu thương của cá nhân, không còn chỉ dành cho một người cụ thể. Nhưng tôi tin là người từng "Đi qua đời tôi" như em Hạnh ấy biết bài thơ ấy chỉ dành cho riêng cô gái ấy, cũng không chỉ riêng Hạnh, nhưng quyết mà không phải là thứ rẻ tiền như hoa giả, chỉ có một đóa hoa vẽ lời lễnh loãng, đã thế lại mang tặng người.
Nhưng quan trọng hơn cả là khi tôi quan niệm rằng, tất cả mối tình nhỏ nhoi đều kết thành Mối Tình Lớn. Điều này xuyên suốt trong toàn thi tập, nó làm ra nỗi buồn cô kết như ở bài thơ Mắt chó buồn, người và con chó cùng chờ mong đợi điều nào đó cho Một Tình Yêu và sự trung thành nên vẫn đau khổ đợi chờ, hy vọng chờ ngóng.
Tôi vô cùng biết ơn những ai có duyên để mắt vào các trang thơ trong Thi tập thành yêu này. Xin các bạn đừng xếp nó vào ngôi nhà kinh viện, các lí thuyết mang sẵn, bên các tập thi phẩm của các nhà thơ nổi tiếng và sắp nổi tiếng. Tôi chỉ mong nó như một thứ ánh sáng trong một chiều đông sắp tàn, giúp bạn rọi thêm vào những trang văn xuôi mà các bạn từng cảm tình.
Nguyễn Văn Thọ
Hà Nội- Mùa thu 2012-2025