
CÒN LẠI MỘT CHỮ TÌNH…
(Đọc “Cúc muộn” của Hồng Thanh Quang, NXB Văn học, 2026)
Trong 5 năm trở lại đây, nhà thơ Hồng Thanh Quang không ngừng công bố các tác phẩm mới. “Cúc muộn” là tập thơ mới nhất và là đầu sách thứ 10 trong 5 năm qua, gồm hơn 100 bài thơ được viết trong hai năm 2025-2026.
Với gần nửa thế kỷ sáng tác và hoạt động trên nhiều lĩnh vực, nhà thơ Hồng Thanh Quang đã đi qua không ít những thăng trầm. Anh đã từng giữ những chức vụ lãnh đạo trong các tờ báo lớn, rồi một ngày trả lại nhẹ nhàng, trao ấn từ quan. Anh đã từng gặp biến cố về sức khỏe, tưởng như không thể qua nổi, rồi anh lại vượt lên chiến thắng bệnh tật. Anh đã đi qua bao mối tình trong đời, để lại trong trái tim thi sĩ đủ hết những ngọt ngào và những đắng cay. Tập “Cúc muộn” của anh sau bao nhiêu sự từng trải của một kiếp người, tôi bất chợt nhận ra, cuối cùng, chỉ chữ Tình là điều đọng lại…
Thơ tình, tình yêu đôi lứa vẫn là một mạch chủ đạo trong thơ Hồng Thanh Quang suốt nhiều năm qua. Anh viết về những người phụ nữ đã đi qua đời anh và để lại những kỷ niệm không thể nào quên: “Anh không muốn khiến em thêm xót/ Nên đêm về cứ tự giấu niềm đau…/Thôi đành nhớ về nhau trong xa cách/ Ngắm dàn sao lấp ló ven trời” (Đêm khó ngủ). Anh viết về những hồng nhan phải đi qua bao cay đắng. Và anh nhận ra những vẻ đẹp dù có qua bao dập vùi vẫn không thể nào phai nhạt: “Ôi đôi mắt vẫn trong như ngọc bích/ Đêm hạ huyền, em khêu lại tàn trăng/ Không gục ngã giữa bao nhiêu lừa dối/ Bông cúc vàng kiêu hãnh tạc vào băng” (Cúc muộn). Anh viết cả về những người phụ nữ mới quen với nhiều sẻ chia đồng cảm: “Cầm lấy bàn tay lạ/ Trong buổi chiều mưa dông/ Không phải đang tình ý/ Chỉ vì buồn mênh mông/…Thảng hoặc bừng chớp giật/ Sáng soi hồng môi ai/ Cầm lấy bàn tay lạ/ Bỗng xót lòng vết chai…” (Cầm lấy bàn tay lạ).
Hồng Thanh Quang viết về cái tình với anh em bè bạn, đặc biệt với những nhà thơ lớp trước: “Tôi nhớ anh không chỉ lúc được ơn trên ban xuống rạng ngời/ Tôi nhớ anh cả khi trong hoàng hôn anh đã reo lên như bật khóc” (Trên con phố mang tên một nhà thơ), “Và thi sĩ của những người lính chiến/ Không quên ai đã nằm lại rừng sâu/ Nơi lấp lóa đom đóm bay, bay mãi/ Như ánh đèn soi ký ức về nhau…” (Tường nhớ nhà thơ Nguyễn Đức Mậu).
Không chỉ viết về quê hương mình với những nỗi niềm hoài niệm (“Còn đâu nữa huyện Phù Hoa/ Giờ sông Luộc chảy nhạt nhòa mộng du” – Phù Hoa ngẫu khúc), anh viết về tất cả những vùng đất từng đi qua bằng rung cảm thi sĩ: “Gom những gì còn lại/ Tái nghĩa với phong sương/ Bây chừ mưa trắng Huế/ Cháy lòng, ai có thương…”(Bây chừ mưa trắng Huế).
Xứ Huế còn trở lại trong nhiều bài khác của tập “Cúc muộn” như: “Viết cạnh cây ngô đồng trong Đại Nội Huế” , “Viết tặng hoa ngô đồng xứ Huế”, “Huế ơi”, “Ngẫu hứng đất Thần Kinh”… Thiên nhiên xung quanh vẫn ùa vào anh mỗi ngày: “Mùa xuân non mướt đòng đòng/ Chờ sang tháng hạ nhãn lồng ngọt thơm/ Rồi thu xanh cốm tình đơm/ Vào đông trong lạnh tự chườm tim yêu” (Bốn mùa).
Hồng Thanh Quang có những bài thơ thật cảm động về tình cảm gia đình. Anh viết về người mẹ khuất bóng đã lâu, giờ chỉ còn hiện về trong nỗi nhớ, trong giấc mơ bất chợt: “Mẹ về Hà Nội xuân nay/ Ngọt ngào lại những đắng cay thuở nào/…Mẹ về Hà Nội tìm quên/ Trong bao nỗi nhớ cồn lên cũ càng (Mẹ về Hà Nội). Độc giả yêu thơ anh hẳn còn nhớ nhiều bài thơ, câu thơ anh đã viết về mẹ trong các tập thơ trước, trong đó bài “Mẹ” được nhạc sĩ Phú Quang phổ nhạc đã trở thành ca khúc nổi tiếng, được công chúng cả nước yêu mến. Người cha thi sĩ luôn có những bài thơ dành cho con gái với tình cảm đặc biệt. Cách đây 20 năm, tôi đã từng đọc bài thơ “Viết cho con gái Linh Vân” khi cô bé vẫn còn nhỏ, còn bây giờ anh lại có bài thơ khi con gái đã thành thiếu nữ: “Cha sẽ kể cho con nghe/ Cảm giác lần đầu tiên ngày nhỏ được nhìn thấy biển/…Cha sẽ kể con nghe về trận chiến đấu đầu tiên của người lính trẻ/ Về nỗi khát thèm sống sót sau những gian nguy/…Cha sẽ kể con nghe về những nỗi buồn không tuyệt vọng/ Dù thế nào thì ở cuối đường hầm vẫn còn khe sáng/…Cha sẽ kể con nghe/ Cha sẽ hạnh phúc nhường nào/ Cha sẽ tự coi mình là người thành công/ Nếu con vượt qua được mọi cạm bẫy trong đời/ Để cuối cùng vẫn nụ cười trên môi/ Đón mặt trời mỗi sáng…” (Viết gửi Linh Vân).
Sau cùng, thơ Hồng Thanh Quang còn là cái tình với chính mình, tự nhủ với lòng mình, mình cũng cần biết thương mình: “Biết mình như đốm lửa/ Không soi tỏ con đường/ Âm thầm ru rất nhẹ/ Ai trằn trọc đêm trường…” (Tự bạch).
Thơ vẫn luôn là người bạn thủy chung mỗi ngày, anh luôn có những bài thơ mở đầu hay khép lại một năm, thắp lửa cho trái tim mình và cho biết bao bạn bè, người đọc. Cái tình ấy là một sức sống mãnh liệt không bao giờ tàn lụi như những gì anh viết về cỏ: “Tự hàng triệu năm đã bị giày xéo/ Bởi những loài khủng long/ Những vó ngựa/ Tự hàng nghìn năm đã bị vùi lấp/ Dưới đá sỏi/ Bê tông/ Nhựa đường/ Đã hằng hà sa số lần bị thiêu rụi/ Vì thiên tai/ Dịch họa/ Nhưng cuối cùng/ Ngay cả khi nền văn minh sụp đổ/ Vẫn còn/ Sau cuối/ Non tươi…” (Cỏ)
