NHÀ THỜ TỔ

Họ Nguyễn tôi gốc ở Xuân Trường Nam Định. Do phiêu bạt kiếm sống, một chi nhánh về trú tại xã Bắc Hải Tiền Hải. Nếu coi bắt đầu từ đấy là đời thứ nhất (còn biết được) thì đến đời thứ 5, cụ con trưởng lại xuống Đông Quách (nay là xã Nam Hà, Tiền Hải Thái Bình) để gây dựng cuộc sống cho con cháu của Người. Đến anh em chúng tôi là đời thứ 9. Trước đây các cụ cũng muốn có một nhà thờ Tổ song chưa làm được. Mấy anh em chúng tôi bảo nhau: “Nếu đến đời chúng ta mà không xây được nhà thờ thì sợ sau này, mỗi ngày một khó hơn”. Anh Nguyễn Kim Chung, tôi, anh Bùi Duy Thình, anh Nguyễn Ngọc Cẩn và anh Trần Bình Minh, trong một lần họp mặt đã bàn xây nhà thờ Tổ. Các anh kinh tế khá, tôi có khó khăn hơn nhưng tôi đông anh em trai. Cộng cả năm anh em chúng tôi lại thì cũng được như các anh. Do vậy, chúng tôi  quyết định mời anh Nguyễn Ngọc Hoản (trưởng họ) và cháu Khảm (con anh Hoản) lên Thị xã Thái Bình để bàn. Năm chúng tôi xung phong 70 % kinh phí còn huy động cả họ góp và công đức (tùy tâm, tùy hoàn cảnh). Anh Hoản nhất trí về triển khai trong họ. Cả họ phấn khởi hưởng ứng. Lúc đầu có hơi trục trặc (do chưa thống nhất thuê kíp thợ và do bão). Song với tinh thần quyết tâm cao của cả họ, Từ đường đã xây xong. Hôm khánh thành, tổ chức tế lễ 2 ngày. Các anh Ban tổ chức buổi lễ giao cho tôi viết bài văn tế và đọc trong buổi lễ. Tôi đã cố gắng viết và đọc. Trước khi đọc, tôi nhờ ban nhạc trống chiêng phụ họa. Dưới đây là toàn bộ văn bản bài văn tế đó.

NGUYỄN TỘC TA

             Kính dâng nhân dịp khánh thành nhà thờ Tổ

Hỡi ơi!

Làm người phải uống nước nhớ nguồn

Là hoa trái phải hướng về cội rễ.

Cội rễ sâu bền mới trái, hoa rực rỡ,

Tiên Tổ đức cao sinh con giỏi, cháu tài.

Nhớ Thượng Tổ ta xưa:

Dũng mãnh một vùng, tiếng vang một thuở.

Xuân Trường, Nam Định đó là nơi gốc Tổ

Con cháu tung hoành đi các xứ sinh nhai.

Đến đời THỨ NĂM, một chi tới Đông Quách, đất này

Mở nghiệp cho cháu con nơi đất lành màu mỡ.

Từ một Tổ của Chi ta:

Nay cháu con nội ngoại hàng nghìn nam, nữ,

Đủ mọi nghành nghề cùng cả nước ganh đua.

Cháu nội ngoại của Người trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ,

Đã bao người vào sinh ra tử,

Lấy máu đào viết thêm vào trang sử

Của nước nhà, nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Con cháu của Người:

           Nhiều cán bộ trung, cao cấp trong quân đội, công an,

Trong các sở, ngành khắp tỉnh thành cả nước.

Con cháu của Người trong văn chương, khoa học,

Cũng đã giành bao học vị: tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân.

Con cháu của Người là bao cán bộ kỹ thuật ở mọi ngành,

Là lãnh đạo ở địa phương, và ở nhiều công sở.

Là những nhà kinh doanh, là lão nông tri điền tầm cỡ.

Các cháu con Người thiên hạ đã biết tên,

Các cháu con Người đã không làm hổ thẹn Tổ Tiên .

Thế hệ cháu con hôm nay:

Nguyện mãi mãi, chung lòng thờ phụng Tổ Tiên

Quyết gắng sức chung tay xây Từ đường họ Nguyễn.

Tuy

Khi móng vừa xây, bão giông ập đến,

Bão của đất trời, bão ở nhân tâm.

Khiến đất cát ngổn ngang,

Khiến gạch vôi tung toé.

Những tưởng công trình đành bỏ,

Cũng đành bất kính muôn đời.

Nhưng cũng nhờ phúc ấm Tổ Tiên:

Bão lặng, mây tan, triều êm, nắng toả.

Như các dòng sông lại chảy về biển cả,

Như bao huyết quản rồi cũng đến con tim.

Nhà từ đường mỗi ngày một cao thêm,

Con cháu càng hăng say, lại kẻ công, người của.

Để hôm nay sáng một vùng, rực rỡ,

Đón Tổ Tiên về ngự ở nơi đây.

Thế là từ nay,

Con cháu dù có đi đến góc bể, chân trời

Khi trở về đã có Nhà thờ Tổ

Để thắp nén tâm hương, để nhớ về quá khứ

Để hướng tới tương lai, cùng Tiên Tổ bay lên.

Tiên Tổ ơi!

Chúng con mãi mãi đi trong ánh sáng Tổ Tiên.

CHÁU ĐỜI THỨ IX

Nguyễn Kim Rẫn

Kính bái

Ghi chú:      - Khởi công: 27 tháng 7 năm 2005.

- Khành Thành 16 và 17 tháng 12 năm 2005

37. ÔNG NGOẠI TÔI

Ông, bà nội tôi mất trước khi tôi chào đời 2 năm. Do vậy, tuổi thơ của tôi gắn bó nhiều với ông ngoại. Tôi là đứa cháu trai đầu tiên nên được ông yêu lắm. Ông là một nhà nho điềm đạm, ít nói và nói vừa phải. Hàng ngày bố mẹ tôi đi làm đều đem tôi lên với ông. Thường thì ông ngồi dệt chiếu hoặc đan tre còn tôi thì chơi tha thẩn bên cạnh. Thỉnh thoảng ông lại kể cho nghe một câu chuyên cổ tích nào đó. Có khi ông lấy lá chuối cuộn thành kèn cho tôi thổi. Có khi ông lấy những nan rổ hỏng  đan cho tôi cái vỉ ruồi. Thấy những con ruồi bị đánh chết bị đàn kiền đến tha đi, tôi hỏi ông:

- Nó tha đi đâu vậy ông?

- Nó khiêng về tổ để làm đám ma đấy!

Tôi thú với đám ma của chúng và theo dõi mãi.

Ngoài đình có tế lễ, hội hè hoặc trong họ có giỗ, ông lại dắt tôi đi theo. Thấy cháu ông, các cụ bao giờ cũng lấy lá chuối gói cho góc phiến oản, quả chuối. Tôi ra cạnh gốc bàng ở chái đình ngồi ăn ngon lành. Ngon lắm. Một lần có đám giỗ to lắm. Các cụ đông đủ thì ông cháu tôi đến. Thấy ông tôi dắt cháu bước vào, một ông nắm vai tôi hỏi:

- Thằng bé này có được mời không nhỉ?

- Không mời đi mới cao chứ! – Tôi hồn nhiên đáp như vậy vì có một lần bên hàng xóm có công việc gì đó, không biết có mời ông tôi không. Khi thấy ông khăn áo đi, bà tôi hỏi: “Có ai mời ông không mà đi”? Ông tôi trả lời thế!...

Thấy tôi trả lời tự nhiên vậy, mọi người cười phá lên. Tôi ngớ người chả hiểu sao họ lại cười. Có cụ lại khen:

- Thằng bé này thế mà khá!

Sau này đi học rồi, tôi không ở cùng ông nhưng cứ rảnh lúc nào là tôi lên với ông. Khi tôi đi đại học thì ông tôi đã gần 70 tuổi rồi. Lần nào về tới nhà là tôi lên ông ngay. Một hôm thấy ông để ở giường cuốn “Tam quốc  diễn nghĩa” bằng chữ Hán, tôi cầm xem thử. Ông tôi ngạc nhiên:

- Con đọc được à!

- Một chút thôi ạ!

- Đọc thử xem nào:

- Dạ!

Tôi đọc thử một đoạn, thỉnh thoảng có chữ chưa biết, ông tôi lại nhắc cho. Ông đột ngột dừng lại nói:

- Con học lâu chưa?

- Dạ, gần hai năm ạ!

- Học cả ngày, cả đêm chứ?

- Không, chúng con chỉ học một tuần có 2 tiết tiếng Trung Quốc và 2 tiết cổ văn thôi ạ!

- Thế mà đọc được nhiều thế cơ à? Ngày xưa ông phải học mười năm cơ đấy!

- Dạ! Bây giờ dạy theo phương pháp mới nhanh lắm ông ạ! Với lại, cháu cũng nhờ một bạn giỏi tiếng Trung Quốc dạy thêm nữa.

• Có chí thế là tốt. Cố rèn chí, rèn trí cháu ạ ! Các cụ xưa đã dạy :

« Sơn di, hải di bất chí di

Thiên cách, địa cách tâm nan cách

Tri nhân tri diện bât tri tâm

Họa hổ họa bì nan họa cốt ».

Nghĩa là : « Núi có thể chuyển, biển có thể chuyển nhưng chí thì

không thể chuyển ; Trời xa, đất xa nhưng tâm khó xa ; Biết người biết mặt không biết lòng ; vẽ hổ chỉ vẽ da chứ không vẽ được xương bên trong ». Cháu ông nhớ mà suy ngẫm và hành xử nhé !

- Dạ !.

Những câu cách ngôn như thế, tôi chép ngay vào sổ tay văn học của

mình. Tôi học được ở ông nhiều lời hay ý đẹp khi ngồi cạnh lúc ông nói chuyện cùng các cụ trong làng. Khi ông tuổi cao, sức yếu, tôi đã là một giáo viên Ngữ văn. Một hôm lên thăm ông, ông đưa cho tôi bộ «Tam quốc diễn nghĩa » bằng chữ  Hán, cuốn « Truyện Kiều » bằng chữ Nôm và cuốn « Từ điển học sinh » (bằng  chữ Hán), bảo tôi giữ lấy. Cho đến bây giờ mấy cuốn sách vẫn nắm trang trọng trong giá sách của tôi, như người ông vẫn hàng ngày bên cháu. 

Ông tôi mất đã 38 năm rồi (1980 - 2018). Ông không có con trai, do vậy việc thờ cúng ông, bà và các cụ tôi giao cho một bà dì. Dì cũng khó khăn. Có lần nhìn bàn thờ ông sơ sài quá, tôi đã xin dì tôi cho mua cỗ khám để thờ cúng các cụ và ông bà ngoại tôi. Sau đó đề xuất xây riêng cho các cụ và ông bà ngoại tôi một nhà thờ để thờ cúng lâu dài. Việc đề xuất của tôi được bố tôi (lúc sinh thời) và các chú, dì, anh chị em cháu ngoại của ông  nhiệt tình hưởng ứng. Do vậy, việc nhà thờ được khởi công vào ngày 26 – 10 – 2015 và đã hoàn thành vào tháng 12 năm 2015. Có được nhà thờ rồi, tôi mới thấy thanh thản trong lòng. Hôm nay , chúng tôi về cũng giỗ ông ngay tại ngôi nhà thờ này. Ông ơi ! Cầu cho hương hồn ông linh thiêng luôn gần gũi và phù hộ cho con cháu !

Cổ Nhuế, ngày 24 tháng 02 năm 2018

(09 tháng Giêng Mậu Tuất)