LAN HOÀNG MIÊN giới thiệu

NỮ TÍNH VĨNH HẰNG
Trong “Thi phẩm Tứ Nữ Họ Đoàn”

Lan Hoàng Miên
Tôi thật vui mừng khi được nữ sĩ Đoàn Thị Lam Luyến tặng tập thơ
tuyển “Thi phẩm Tứ Nữ Họ Đoàn” đẹp, đầy đặn, sang trọng khi tôi đến
thăm chị vào dịp tết Bính Ngọ.
Sinh ra tại những vùng miền khác nhau, thời gian khác nhau, hoàn
cảnh, nghề nghiệp khác nhau nhưng các chị: Đoàn Thị Tảo, Đoàn Thị
Ký, Đoàn Thị Lam Luyến, Đoàn Ngọc Thu đều có điểm chung: họ rất
yêu thơ, đều làm thơ và đều mang họ Đoàn. Họ là những gương mặt nữ
sỹ sáng giá trong nền thi ca đương đại của nước nhà.
Hôm nay được tham dự buổi ra mắt sách, để chúc mừng tứ nữ thi sĩ
họ Đoàn, tôi xin được trình bày một vài cảm nhận của mình về NỮ TÍNH
VĨNH HẰNG trong tác phẩm “Thi phẩm Tứ Nữ Họ Đoàn”
Ý niệm NỮ TÍNH VĨNH HẰNG được J.W.Goethe (1749-1832) nhà
thơ lớn, nhà văn hóa lớn người Đức đề cập đến qua tác phẩm “Fauxt” nổi
tiếng của ông. Ông cho rằng mọi cái trần gian chỉ là cái bóng của Đấng
siêu nhiên. Vì thế cái NỮ TÍNH VĨNH HẰNG ấy cũng mang tầm vóc của
vũ trụ, của thế giới siêu nhiên. Goethe đã có ảnh hưởng rất lớn đến các
nhà thơ Nga cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, đặc biệt là A.Blok. Họ tôn
vinh NỮ TÍNH VĨNH HẰNG, thần thánh hóa nữ tính như một bản thể của
sự thành thực thánh thiện, của đức hy sinh vị tha cao cả, của sức chịu
đựng nhẫn nại vô song. Chẳng thế mà A.Blok từng viết trong bài thơ
“Trên cánh đồng Kulikovo” rằng: “Nước Nga của ta ơi! Hiền thiếp của ta
ơi!” (Phạm Vĩnh Cư dịch)
Dẫn nhập vài nét như thế, tôi chỉ muốn nói rằng nữ tính trong thơ
các chị không chỉ được hiểu một cách thông thường mà cần được hiểu
với tầm vóc cao hơn, với nội hàm thâm sâu hơn: NỮ TÍNH VĨNH HẰNG.

2

Theo tôi, biểu hiện cụ thể của NỮ TÍNH VĨNH HẰNG chính là biểu
hiện của 3 yếu tố: Chân - Thiện - Nhẫn. Đại sư Lý Hồng Chí trong tác
phẩm “Chuyển Pháp Luân” của mình đã khẳng định Chân - Thiện -
Nhẫn là đặc tính tối cao của vũ trụ; vạn sự, vạn vật trong vũ trụ đều diễn
hóa theo đặc tính Chân - Thiện - Nhẫn ấy. Từ trước đến nay, khi đánh
giá một cá nhân, một sự vật hoặc một sự việc nào, người ta thường dùng
ba chữ: Chân - Thiện – Mỹ. Mỹ là đẹp. Thực ra cái toàn Chân, toàn
Thiện đã là rất đẹp rồi. Vậy phải chăng nên dùng Chân - Thiện - Nhẫn
thì nội hàm mới đầy đủ hơn, toàn diện hơn. Vẻ đẹp của cái chân thực, cái
thiện lương, cái nhẫn nhịn, nhẫn nại hy sinh vô điều kiện mới là cái đẹp
trường cửu, bất biến.
1. Nữ sỹ Đoàn Thị Tảo:
Tôi chưa có duyên gặp chị nhưng đã biết chị qua ca khúc “Chị tôi”
mà nhạc sĩ Trọng Đài phổ thơ của chị. Chỉ với bài thơ “Cho một ngày chị
sinh” được phổ nhạc ấy, tôi đã hình dung được một Đoàn Thị Tảo đôn
hậu, giản dị, sâu sắc, nghĩa tình. Giờ đây đọc 36 bài thơ của chị trong thi
tuyển “Thi phẩm Tứ Nữ Họ Đoàn” tôi càng thấy cảm nhận ban đầu của
tôi về chị là đúng. Khi viết bài “Cô đơn” có lẽ chị không hề nghĩ rằng cô
đơn là một thuộc tính của vũ trụ, của nhân loại, đặc biệt nó là một “phẩm
chất” quan thiết đối với người nghệ sỹ. Chỉ khi con người đơn độc, thiếu
khuyết, một mình, bất an... thì mới nảy sinh những suy ngẫm về bản thân,
về sự vật, sự việc trong cuộc sống. Nếu con người lúc nào cũng đủ đầy,
sung túc, muốn gì được nấy thì hỏi có sáng tạo không? Có tư tưởng
không? Có tác phẩm nghệ thuật không? Chỉ có điều, sự thú nhận nỗi cô
đơn, nỗi buồn lớn nhất của đời người lại được chị nói ra một cách hết sức
giản dị, tự nhiên, không nặng nề, không oán thán: “Tôi cô đơn nhất hành
tinh. Thế gian thừa đúng một mình tôi thôi”. Thoạt nghe có vẻ như hơi

3

cường điệu, nhưng chính cách diễn đạt bình dị như một lời nói thường,
không đao to búa lớn, không cầu kỳ, không trau chuốt, phảng phất một
chút tự trào khiến chúng ta cảm nhận được sự chân thành sâu thẳm trong
tâm hồn chị. Người ta thường chỉ muốn nhận những thứ tốt đẹp, cầu
những thứ mang lại cho mình hạnh phúc. Nhưng chị lại nhận thứ người
đời không muốn nhất: Sự cô đơn. Chị tự nhận mình là người “Cô đơn
nhất hành tinh”, là muốn tự mình gánh lấy nỗi buồn lớn nhất ấy để người
khác dẫu có cô đơn thì cũng bớt cô đơn hơn, ít buồn tủi hơn. Khi chị nói
“Thế gian thừa đúng một mình tôi thôi” thì dường như chị có ý động viên
người khác rằng “Người khác” ấy vẫn “còn có đôi”. Chị cam chịu “một
mình” gánh hết nỗi khổ ấy thay cho những người khác. Lối sống vì người
khác, nghĩ cho người khác ấy chẳng phải là rất Thiện sao?!
Nỗi buồn, nỗi cô đơn theo suốt cuộc đời chị đã được chị đúc kết lại
một cách chân thực, ngắn gọn rất kiệm lời:
“Thừa: mồ hôi, nước mắt
Thiếu: hạnh phúc, nụ cười”
(Chặng cuối)

Ta không hề thấy chị than vãn hay oán trách số phận. Ngược lại ta
luôn thấy 1 Đoàn Thị Tảo lặng lẽ, âm thầm nhẫn chịu, luôn quan tâm tới
người khác, không làm phiền người khác:

“Trong mơ đâu làm phiền người khác nữa
Buồn, vui trọn vẹn riêng ta”
(Cõi riêng)

Sự Thiện lương, vị tha, nhân hậu có lẽ đã tiềm ẩn trong con người
chị nhiều đời, nhiều kiếp rồi nên từ khi còn rất trẻ đương thì thiếu nữ, chị
đã viết câu thơ xuất thần về chính số phận mình:

“Tình riêng bỏ chợ, tình người đa đoan”

4
(Cho một ngày chị sinh)

Trong từ điển tiếng Việt phổ thông, từ “Đa đoan” được giải nghĩa
như thế này: Lắm mối, lắm chuyện lôi thôi, rắc rối, khó lường. Người ta
thường nhìn nhận rằng những người phụ nữ bất hạnh, long đong lận đận,
bảy nổi ba chìm về đường tình duyên là những người đa đoan. Vậy mà
chị lại tình nguyện rước lấy cái đa đoan, thống khổ của người khác, vì
người khác mà chịu oan sai chứ không nghĩ cho mình. Cái NỮ TÍNH
VĨNH HẰNG ấy chẳng phải đáng nể, đáng trọng sao?!
Tôi thầm nghĩ, có thể có một vài người có mặt ở đây và nữ sĩ Đoàn
Thị Tảo - trong con mắt họ, thực sự là một Thánh nữ.
2. Nữ sỹ Đoàn Thị Ký:
Tôi gặp nhà thơ Đoàn Thị Ký lần đầu tiên cách đây 12 năm. Hôm
ấy chị cùng một số nhà thơ, nhà văn được mời về Hội Văn học Nghệ
thuật tỉnh Ninh Bình. Tôi cũng được mời về vì Ninh Bình là quê hương
của tôi. Hồi ấy sức khỏe tôi rất kém: Say xe, tiền đình, tiểu đường, dạ dày
khiến tôi nằm bẹp chẳng đi được đâu. Chị Đoàn Thị Ký đã tận tình chăm
sóc tôi như chăm sóc cô em gái bé bỏng, dù đó là lần đầu tiên chúng tôi
gặp nhau. Ấn tượng về chị trong tôi là sự dịu dàng, ân cần, chu đáo đầy
nữ tính. Từ đó thỉnh thoảng tôi gặp chị, đi cùng chị, đọc tác phẩm của
chị.
Ngôn từ trong thơ chị dung dị, chân thực, không cầu kỳ, không hoa
mỹ; giống như con người chị giản dị, dễ mến, dễ gần:
“Cây rơm con dấu của làng
Thanh thiên bạch nhật mùa màng uy nghi
Chân trời góc biển mùa đi
Cọng Rơm ở lại ôm ghì đất đai”
(Cây rơm)

5

Thơ chị đa dạng phong phú về đề tài: Thiên nhiên, con người, các
vùng miền, đặc biệt vùng quê miền sơn cước gắn bó thân thiết với chị;
thơ về gia đình, người thân, v.v... đề tài nào cũng thể hiện hồn thơ dung
dị, đằm thắm và cái kết có phần bất ngờ, gợi mở:
“Chỉ một em duy nhất
Cùng nhịp sóng chiều nay
Nhớ những gì không nhớ
làm nên em một lúc này”

(Mơ mộng)

“Bài hát xe lanh
Thương nhớ con tằm”

(Có bài hát xe lanh)

“Bắt quyết đa đoan
Tình người
Hiển lộ...”

(Phù thủy)

“Cấp tập. Ghen tuông. Nhường nhịn
Vườn gáo chim về
Chín lúc lỉu
Chín la đà
Câu vọng cổ Tháp Mười siêu thoát”

6

(Ký họa Tháp Mười)

“Và có lẽ đấy là điều duy nhất
Khiến em và anh còn chịu đựng được lẫn nhau
Mỗi ban mai
Trang giấy đặt lên bàn không ướt”
(Chịu đựng)

“Mũi hái cong vòi vọi
Chẽn lúa cong eo lưng con gái
Bầu trời cong vành nón trăng liềm
Cong mình tôm câu thơ ban mai búng nước
Được là mình
Duyên nghiệp
Nhẹ như không”

(Được là mình)

Thơ là người, đọc Đoàn Thị Ký độc giả không chỉ thấy một nữ sỹ
thể hiện hết sức chân thực trong từng trang viết mà còn thấy một nữ sỹ
với tấm lòng thiện lương, bao dung rộng mở, không so đo tính đếm với
người khác:

“Thì ra mình đã quá yêu
Một Hà Nội có cả điều thị phi”
(Với Hà Nội)

“Chẳng cầu vàng bạc ngọc châu

7

Chỉ mong có được đôi câu dịu dàng”

(Về đây 19-Hàng Buồm)

“Cậy người bố trận bài binh
Cứ lơ vơ hết nỗi mình biết đâu”

(Về đây 19-Hàng Buồm)
Cũng như nhiều nhà thơ nữ khác, Đoàn Thị Ký cũng có nỗi khổ
riêng, nỗi khổ của cảnh “đồng sàng dị mộng”. Nhưng với tấm lòng nhân
hậu, sự dung nhẫn, vị tha vốn có, và sự khải ngộ về Duyên - Nghiệp mà
chị đã hóa giải được những mâu thuẫn và cân bằng nó với tâm thái an
nhiên, tĩnh tại.

“Được là mình
Duyên – Nghiệp
Nhẹ như không”

(Được là mình)

3. Nữ sỹ Đoàn Thị Lam Luyến:
Nếu có thể, tôi xin phép được gọi nữ sỹ Đoàn Thị Lam Luyến là
“Bà Chúa thơ tình”. Vì dẫu có viết nhiều, in nhiều thì mảng chủ đạo của
chị vẫn là … thơ tình. Ấy là nói về thơ của nữ sỹ tài hoa này từ năm 2012
trở về trước.
Ngoài đời, nữ sỹ là một người rất hiếu khách, quý bạn, chu đáo,
đảm đang, tháo vát, là mẫu người phụ nữ của gia đình: Chiều chồng,
chăm con, nấu ăn ngon. Thế nhưng số phận trớ trêu, thông minh, xinh
đẹp nhưng chị không gặp được tình yêu như chị hằng khao khát mà chỉ
những đổ vỡ, mất mát, bi kịch. Có lẽ vì thế mà thơ tình của chị mới hay,
mới quyết liệt và nổi loạn đến thế:

8

“Em như vạt cháy rừng quanh năm đòi cứu hỏa
Như ngọn lũ sông Hồng chỉ chực vỡ đê”

(Gọi Thúy Kiều)

“Trong ta bờ bến thế nào
Mà con tim cứ thiết trao một người
Mà cam chịu kiếp luân hồi
Mà thổn thức đến muôn đời vì nhau
Mà sung sướng mà khổ đau
Mà từng nhuộm trắng mái đầu đương xanh
Mà lên thác mà xuống ghềnh
Mà rồi từng mảnh lênh đênh giữa đời”
(Biển trong ta)

“Ta muốn ôm cả đất
Ta muốn ôm cả trời
Mà sao không yêu trọn
Trái tim một con người”

(Gửi tình yêu)

Cũng vì tình, chị còn dám liều lĩnh “Làm nhà trên lưng cá voi” nữa.
Những bài thơ, ý thơ thất tình hay như thế trong thơ Đoàn Thị Lam
Luyến còn nhiều lắm. Nhưng tôi nhận thấy mảng thơ tình của chị không
chỉ có cung bậc quyết liệt, cháy bỏng thế. Đó là bè cao, mà nó còn có một
bè trầm sâu lắng nữa. Đó là những giờ phút hết “bốc đồng”, không “phát
hỏa”, nữ sỹ trở về với bản ngã của mình, trở về với NỮ TÍNH VĨNH
HẰNG vốn có từ truyền kiếp:

9
“Mẹ xin đổi lấy phong trần
Để duyên con được mười phân vẹn mười”
(Dặn con gái)

Cái quyết liệt, cái nổi loạn một hai sống chết với tình đã nhường
chỗ cho sự nhẫn chịu để con được ấm êm, hạnh phúc.
Xin trích một đoạn khác:
“Nếu đã là chồng vợ
Xin chín bỏ làm mười
Dẫu không tại duyên trời
Âu cũng là ý mẹ
Đừng một lầm hai lỡ
Đừng một ngợ hai tin
Ăn quả cũng đừng quên
Đã nên đừng chóng phụ”

(Nếu đã là chồng vợ)

Cái nông nổi, cái nóng bỏng sôi sùng sục khi liều lĩnh “Làm nhà
trên lưng cá voi” đã biết thấu hiểu suy xét trước sau, biết cân nhắc vì
người khác, không làm tổn thương người. Đó chẳng phải cái Chân, cái
Thiện, cái Nhẫn đang lên tiếng sao?!
Còn nữa, lúc “phát hỏa” nữ sỹ bộc bạch tình yêu mãnh liệt của
mình một cách công khai, không giấu diếm ngầm ý thách thức, đối chọi:

“Bao năm rồi em giấu nỗi chờ anh
Những kỷ niệm xưa nửa hư nửa thực
Những kỷ niệm xưa nửa còn nửa mất
Cứ trộn bồ hòn với mật để làm ngon”

(Trước mùa đông)

10

Nhưng về sau, khi nữ tính thuần khiết ngự trị trong tâm hồn, nữ sỹ
lại im lặng thổ lộ với chính mình, không để đối tượng biết, lặng lẽ
ngưỡng mộ vẻ đẹp của người yêu trong tâm tưởng:

“Em yêu thương một người
Với chờ mong hẫng hụt
Anh như đêm thượng tuần
Hiện trăng liềm trong suốt
Em yêu thương một người
Người ấy nào hay biết
Anh như trăng tròn đầy”

(Vầng trăng bị bỏ quên)
Tôi muốn thêm một luận giải: Cái cảm xúc quyết liệt, mạnh mẽ của
Bà Chúa thơ tình cứ muốn đẩy đến tận cùng, tìm kiếm một cái gì đó sâu
thẳm không gọi tên ra được chứ không chỉ là đơn thuần tìm kiếm tình
yêu. Tình yêu đích thực, tình yêu lý tưởng thì không có nhưng có một cái
khác lớn lao hơn nhiều mà mỗi chúng ta dù hữu ý hay vô ý đều đang
kiếm tìm. Cái này còn tùy thuộc vào duyên phận. Và tôi thấy rằng nữ sỹ
Đoàn Thị Lam Luyến đã tìm thấy cái mà chị muốn tìm. Nó thực sự cao
cả, vĩnh hằng. Nó là con đường duy nhất đúng đắn cho mỗi sinh mệnh
khi đến thế gian này.
4. Nữ sỹ Đoàn Ngọc Thu:
Đoàn Ngọc Thu có lẽ ít tuổi nhất trong tứ nữ thi sĩ họ Đoàn.
Tôi chưa gặp chị lần nào. Và rất tiếc cũng chưa có dịp đọc tác phẩm
của chị.

11

Với 36 bài tuyển chọn trong thi phẩm, thơ chị thực sự có chiều sâu
trong suy cảm, ngôn từ giản dị nhưng chắt lọc hết sức công phu, thể hiện
một hồn thơ dồi dào cảm xúc, trí tuệ và sắc sảo.
Nhưng như tôi đã trình bày ở phần dẫn luận, tôi chỉ muốn tìm hiểu
về NỮ TÍNH VĨNH HẰNG trong thơ các chị thôi, còn các phương diện
khác xin phép không đề cập đến.
Cùng là nỗi buồn, nỗi cô đơn nhưng mỗi nhà thơ diễn đạt một cách
khác.
Nỗi buồn, nỗi cô đơn trong thơ Đoàn Ngọc Thu thật là sang trọng,
khiến người ta phải ngả mũ mặc dù nó được nữ sỹ diễn đạt với ngôn từ
hết sức giản dị, chân thực.
Buồn mà không kéo người ta xuống, không làm người ta gục ngã,
ngược lại còn giúp người ta đứng vững, xoay nhìn vào nội tâm, tự trấn an
mình.

“Mỗi khi gặp chuyện buồn
Đừng nhé, tuyệt vọng
Hãy nghĩ lại những đớn đau từng gặp
Hít một hơi thật sâu
Và tự nhủ
Đã đau đến thế cũng vượt qua rồi”

(Vĩ thanh cho một niềm vui)

“Người đàn bà lặng lẽ độc ẩm
Cạn trăng
Cạn đêm
Cạn cả mối tình si”

(Người đàn bà uống rượu dưới trăng)

12

Vẫn thi tứ: “Một mình uống rượu dưới trăng” của Lý Bạch nhưng
Đoàn Ngọc Thu cho ta thấy tâm trạng cô đơn tuyệt đỉnh của “Người đàn
bà uống rượu dưới trăng”. Cánh đàn ông “độc ẩm” thì là chuyện thường
tình, nhưng đàn bà “độc ẩm” thì có lẽ xưa nay hiếm. “Độc ẩm” đến cạn
cả trăng, cạn cả đêm, cạn cả mối tình say đắm (có lẽ là một mối tình tuyệt
vọng) thì đủ thấy nỗi cô đơn ấy to lớn nhường nào.
Dù buồn, dù cô đơn nhưng Đoàn Ngọc Thu vẫn chứa chan tình yêu
thương tha thiết, niềm tin tưởng tuyệt đối vào những gì tốt đẹp:

“Hỡi ngọn gió lãng du ơi
Thôi đừng mải chơi
Về đây nhé
Ngọt đi, hanh hao đi
Để Hà Nội đón Đông về”

(Đêm Hà Nội mùa đông covid))

“Xuân ơi sắp về chưa?
Để em nói với Đông lời giã biệt
Kịp chụm môi hôn giọt sương đang loang tan
Trên nõn nường lộc biếc
Nghe tiếng lòng day dứt khúc giao mùa”
(Khúc giao mùa)

“Nhưng trong đêm tối đời ta
Mặt trời vẫn mọc
Vẫn tỏa sáng
Niềm tin xác tín vẹn nguyên
Những tia sáng nhỏ nhoi

13

Sẽ hong khô
Nước mắt bấy nay…”

(Thanh âm)

Thông thường khi người ta chia tay - kết thúc một cuộc tình hay
một cuộc hôn nhân cũng vậy – người ta thường hận nhau, không muốn
nhìn mặt nhau, không muốn gặp lại, thậm chí coi nhau như kẻ thù. Tôi
thật xúc động khi đọc bài “Người cũ ạ” của Đoàn Ngọc Thu. Nàng không
oán ghét mà còn thương cảm, chúc phúc cho “người cũ”, mong cầu bình
an, yêu thương cho họ:

“Người cũ ạ, mong luôn bình an nhé
Cầu yêu thương mỗi lúc một đong đầy
Chẳng đoái trông nghĩa ân sau ngả rẽ
Vẹn ấm êm, chiu chắt của hôm nay”

(Người cũ ạ)
Đó chẳng phải biểu hiện của NỮ TÍNH VĨNH HẰNG sao?
Hãy đọc một số bài Đoàn Ngọc Thu viết cho con để thấy tình yêu
thương, đức hy sinh của người mẹ vô cùng thiêng liêng, vô cùng rộng
lớn, không gì sánh nổi:

“Nếu là Nghiệp để một mình mẹ trả
Nếu phải lặng im, cho mẹ câm nín suốt đời này”
(Mẫu tử)

“Mẹ chỉ biết nếu có hồi luân nhân quả
Thân này, kiếp này mẹ muốn gánh cả đời sau
Đường gập ghềnh để chân mẹ va vấp
Con mẹ thênh thang giữa cuộc sống an bình”
(Của hồi môn)

14

“Bao bão giông vai mẹ sẽ mang
Đa đoan truân chuyên riêng mình mẹ nhận
Mẹ ước có thể gom hết nước mắt của cuộc đời vào mẹ
Để nụ cười xinh ngự trị môi con hồng”

(Của hồi môn)

NỮ TÍNH VĨNH HẰNG trong “Thi phẩm Tứ Nữ Họ Đoàn” mỗi
người một vẻ nhưng đều lấp lánh ánh sáng của tình yêu thương, của lòng
nhân hậu bao dung độ lượng và đức hy sinh nhẫn nại. Vẻ đẹp đó đã góp
phần tôn vinh những phẩm chất cao cả, vĩnh hằng của nữ giới toàn nhân
loại.

06.03.2026
Lan Hoàng Miên