NHÀ VĂN BÙI THANH MINH GIỮA ĐÔI BỜ ẢO THỰC

NHÀ VĂN BÙI THANH MINH
GIỮA ĐÔI BỜ ẢO THỰC

Nhà văn Phùng Văn Khai


Tôi đã đọc rất kỹ Giữa đôi bờ ảo thực - hồi ức của nhà văn Bùi Thanh Minh. Với tư cách người viết văn, tôi khâm phục sự trung thực và dũng cảm của anh. Với nghề văn bút, nếu không có sự trung thực và dũng cảm, thật khó đi xa, càng không bao giờ vượt lên được chính mình.
Trung thực và dũng cảm liệu có đủ dài hơi với nghề văn bút? Điều này mỗi nhà văn phải tự trả lời bằng tài hoa và trí tuệ của mình, bằng sự lương thiện, bằng kế sách để thực hành mỗi khát vọng riêng - chung. Đó chính là sự trưởng thành trong trường văn trận bút.
Giữa đôi bờ ảo thực là hồi ức cũng chính là tự truyện của nhà văn Bùi Thanh Minh. Sự trung thực là nền tảng chính yếu trong gần 400 trang sách. Phải rất có cá tính mới chọn cách viết phơi gan phơi ruột cho thiên hạ xem. Không ngại va chạm đã đành. Bùi Thanh Minh còn thẳng thắn và mạnh mẽ đưa ra những chính kiến của mình, từng việc, từng vấn đề, từng khu vực đúng với sự trung thực và dũng cảm của anh. Dũng khí ấy với nhà văn là rất hiếm. Càng hiếm hơn khi những sự việc, vấn đề mà anh đặt ra đã vấp phải sự không đồng thuận, bị gạt phắt sang một bên vì những lợi ích của họ, thậm chí họ biết mười mươi anh đúng nhưng vì lợi ích riêng đã hoặc thẳng thừng trước mặt, hoặc ám muội sau lưng bỏ sạch những đóng góp có ích của anh.

Đó chính là cuộc sống, điều này càng đích đáng với một nhà văn.
Bùi Thanh Minh sống hết sức trung thực và dũng cảm. Thế hệ anh cơ bản là như vậy. Dù là nhà văn, anh không thể thay đổi cuộc sống xung quanh mình, thế hệ mình, thời đại mình. Hiểu rất rõ điều đó, Bùi Thanh Minh đã chọn cách trung thực và dũng cảm đương đầu với đời sống. Đời sống của chúng ta, của nhân dân ta, sau dấu mốc 1975, có khoảng thời gian dài, khá dài là vô cùng khốn khó, thiếu thốn trăm bề, người dân làm ra hạt thóc nhưng không mấy khi được trông thấy hạt gạo. Nghịch lý ấy phải hai mươi năm sau (1995) mới dần dần giải quyết xong.
Đời sống vật chất hóa ra dễ giải quyết hơn đời sống tinh thần. Là một nhà văn, Bùi Thanh Minh càng thấm thía điều đó. Tuổi thơ đói kém, lam lũ, cơ cực nhưng tinh thần của các chị các anh trong đó có Bùi Thanh Minh luôn thấm đẫm tình yêu thương, đùm đậu của cha mẹ, xóm giềng, thầy cô, bè bạn. Cái thời ấy mặc quần thủng đít áo vá vai trong bụng chỉ toàn ngô khoai sắn mà mơ ước khắp năm châu bốn biển đời sống tinh thần lúc nào cũng ăm ắp trăng sao đã cho Bùi Thanh Minh khí chất trung thực và dũng cảm đến tận hôm nay. Tất thảy những trang văn trong Giữa đôi bờ ảo thực đi từ Tuổi thơ rã họng tới Quyết định bằng máu; Hành khúc người cầm súng; Số phận quẩn quanh; Đầu binh cuối cán; Tình trắng; Bộ đội nhặt; Xẻ dọc Trường Sơn; Vụn vặt thời quản huấn… đều vô cùng trung thực và dũng cảm. Cái trung thực và dũng cảm của một cậu bé, của người chiến sĩ, người cán bộ Bùi Thanh Minh không phải là sự trung thực và dũng cảm mù quáng, AQ, mà là sự trung thực và dũng cảm từ bên trong, từ sự hiểu biết và nhường nhịn, biết quan sát, biết nặng nhẹ, tự biết mình càng bình tĩnh tìm hiểu tất thảy xung quanh để ứng xử, để thực hành. Bùi Thanh Minh đã từ ngày thơ bé đến hôm nay luôn lựa chọn như vậy.

Giữa đôi bờ ảo thực là một dòng chảy xuyên suốt với nhiều cung bậc cảm xúc. Cũng ít ai dám viết thẳng như anh về những ngày tháng ở Campuchia. Ngay các tiêu đề không chỉ lính tráng mà còn thẳng đường tàu tuyệt không né tránh. Đó là: Đất nước của diệt chủng; Thượng sĩ Sứt; Cái chết của nhạc sĩ; Trận đánh thất bại; Chung một trái mìn; Tiến vào Phnôm Pênh; Uống nước phân bò; Đi tìm tử sĩ; Rút khỏi địa ngục; Chơi với bộ đội gái; Phía sau báng súng; Giáp mặt cửa quyền; Trận đánh cuối cùng… càng cho thấy một Bùi Thanh Minh vô cùng nhất quán, trước sau như một - trung thực và dũng cảm.

Và một người lính như Bùi Thanh Minh với cá tính như vậy, với tư duy như vậy và nhất là sự thực hành của anh trong cuộc sống sẽ tiến tới nhất định phải là một nhà văn. Điều này như một quy luật tất nhiên mà cũng chẳng theo một quy tắc nào. Tại sao trở thành một nhà văn không phải lúc nào người trong cuộc cũng trả lời được câu hỏi đó. Như tôi chẳng hạn, từ bé đã dốt văn, nhút nhát, sợ sệt, luôn không có chính kiến, vậy mà vào bộ đội cứ thế dần dần trở thành nhà văn cũng không biết tại sao. Bùi Thanh Minh chắc chắn là khác. Trong phần tiếp theo của Giữa đôi bờ ảo thực đã lý giải điều này. Đó là những: Đêm hòa bình; Giải thưởng văn chương; Lần đầu gặp nhà văn; Đời sinh viên; Đứa con tinh thần; Lần đầu hối lộ… đã càng rõ ràng rành mạch một Bùi Thanh Minh đến với văn chương hết sức tự nhiên, trong sáng, giàu khát vọng và nhất là sự trung thực và dũng cảm dường như càng tăng lên gấp bội. Đó chính là nền tảng mà anh tiếp tục trưng ra một cách thuyết phục, mạnh mẽ, tận bờ sát góc ở phần tiếp theo: Rời đất Kỳ Đồng; Bên sông Trà Lý ra đời; Đi giữa những lằn ranh; Nhập cuộc; Người dũng cảm tiên phong; Những quan niệm về văn hóa; Gió mưa gửi lại; Nhà số 9 và Nhà số 4; Bài ca giữ nước; Làng văn với cướp cò; Trang văn học thứ sáu… càng rõ ràng hơn đường đi đích đến của một nhà văn trung thực và dũng cảm.

Để hiểu thấu đáo về một con người thật không dễ dàng thì hiểu về một nhà văn dễ dàng hay khó khăn đây? Câu trả lời sẽ là: Hãy đọc toàn bộ tác phẩm của nhà văn đó. Điều này có ổn thỏa và đúng nhất không? Ổn thỏa thì nhất định rồi nhưng đúng nhất thì chưa chắc. Một người như Nam Cao lại viết rất sâu sắc để có Thị Nở, Chí Phéo, Bá Kiến là tại sao? Một người như Vũ Trọng Phụng lại đẻ ra những Xuân Tóc Đỏ, Bà Phó Đoan là tại sao? Một người như Nguyên Hồng lại đẻ ra những Năm Sài Gòn, Tám Bính là tại sao? Bởi vậy, không phải cứ đọc hết các tập truyện ngắn và tiểu thuyết: Quà bất tử; Trên bến sông Trà; Đêm nổi bão; Bên sông Trà Lý; Biển cạn; Cõi đời hư thực; Giời cao đất dày; Sào huyệt cuối cùng; Gió đưa cây cải; Bên dòng sông Mê; Chinh phụ làng Chuông… là có thể khẳng định ta có thể nắm bắt tường tận được nhà văn Bùi Thanh Minh. Đó cũng là con người và cuộc đời của anh.

Phần cuối Giữa đôi bờ ảo thực càng thể hiện sâu sắc bản lĩnh trung thực và dũng cảm của nhà văn Bùi Thanh Minh. Khi viết ra những trang văn, bản thân tác giả trước tiên và trước hết phải chịu trách nhiệm về mỗi câu chữ của mình. Những câu chuyện của giới văn bút, cơ quan đoàn thể, mỗi cá nhân trong đó có các vị lãnh đạo ở khu vực văn học nghệ thuật đã được Bùi Thanh Minh viết ra một cách trung thực nhất. Nếu ở một người khác, câu chuyện sẽ được viết khác đi cũng là chuyện bình thường, chẳng “cháy nhà chết người” gì. Nhưng Bùi Thanh Minh thì khác. Anh nhất quán ngòi bút từ những ngày đầu một mạch tới hôm nay, tuyệt không né tránh, càng không xa rời sự thực, thậm chí còn phơi bày đến đáy của sự thực. Đó chính là dũng khí của một nhà văn.
Dường như Bùi Thanh Minh muốn nhắn nhủ với những người kế cận anh như chúng tôi một điều gì chăng? Những gì anh đã trải qua, đã thực hành, đã đớn đau chịu đựng đến với chúng tôi sẽ có ích gì chăng? Những câu hỏi như vậy là chúng tôi tự hỏi mình, tự nhận thức và tự trả lời có lẽ thỏa đáng hơn. Nghề văn bút của chúng ta, nhất là một người với bản tính trung thực và dũng cảm như anh, tất nhiên sẽ phải đi qua những chặng đường như anh đã trải.

Từ Giữa đôi bờ ảo thực đã cho chúng tôi hiểu biết thêm về văn chương nghệ thuật, về đời sống, nhất là những thực hành của lứa các anh trong đời sống luôn chuyển động dữ dội của mình, của xã hội. Nhà văn Bùi Thanh Minh qua hồi ức trung thực và dũng cảm của mình đã cho chúng tôi những điểm nhìn từ bên trong, rất hữu ích với nghề văn bút.