NHẠC SĨ HUYỀN THOẠI ALEKSANDRA PAKHMUTOVA, TÁC GIẢ “THỜI THANH NIÊN SÔI NỔI”, HÔM NAY TRÒN 97 TUỔI
Hôm nay, 9/11/2026, nữ nhạc sĩ huyền thoại của Liên Xô Aleksandra Nikolaevna Pakhmutova (Александра Николаевна Пахмутова) tròn 97 tuổi.
Sinh năm 1929 tại Beketovka, gần Stalingrad (nay là Volgograd), bà là Nghệ sĩ Nhân dân Liên Xô, Anh hùng Lao động Xã hội chủ nghĩa, hai lần được trao Giải thưởng Nhà nước Liên Xô và là tác giả của hơn 400 ca khúc.
Người phụ nữ nhỏ nhắn với nụ cười đôn hậu ấy đã để lại cho nhiều thế hệ những giai điệu không thể nào quên.
Người Việt Nam yêu nhạc Nga biết đến bà qua Thời thanh niên sôi nổi, Tạm biệt Moskva – ca khúc nổi tiếng trong lễ bế mạc Olympic Moskva 1980, Em không thể khác được (Я не могу иначе), Cánh chim hạnh phúc (Птица счастья), Hy vọng (Надежда), Chúng ta đã từng trẻ trung biết bao (Как молоды мы были)…
Nhiều ca khúc nổi tiếng của bà được phổ từ thơ của người chồng, nhà thơ Nikolai Dobronravov (Николай Добронравов). Hai người đã cùng nhau sáng tác, chung sống suốt 67 năm, cho đến khi ông qua đời vào tháng 9/2023.
Cuối những năm 1980, Pakhmutova từng đến Việt Nam, thăm công trường xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, động viên các chuyên gia Liên Xô cùng kỹ sư, công nhân Việt Nam đang lao động tại công trình thanh niên mang ý nghĩa biểu tượng của tình hữu nghị Việt – Xô.
Nhân sinh nhật lần thứ 97, nữ nhạc sĩ đã trả lời phỏng vấn báo Izvestia (Tin tức) của Nga, chia sẻ những ký ức về chiến tranh, âm nhạc, tình yêu, sự nổi tiếng và những điều bà muốn gửi lại cho các thế hệ mai sau.
Dưới đây là những đoạn đáng chú ý trong cuộc phỏng vấn ấy.
– Thưa bà Aleksandra Nikolaevna, khi cô bé đến từ Beketovka bắt đầu học âm nhạc vào những năm 1940 xa xôi ấy, cô bé đã mơ ước điều gì?
– Một đứa trẻ có thể mơ ước điều gì khi chiến tranh đang gầm thét khắp nơi… Nó không mơ đến danh vọng, mà mơ đến sự yên bình. Mơ rằng tiếng động cơ gầm rú khủng khiếp, đứt quãng trên bầu trời Stalingrad cuối cùng sẽ chấm dứt.
Những năm 1940, ở Beketovka, dưới những trận bom, tất cả mọi người chỉ có chung một ước mơ: sống sót đến sáng hôm sau. Nhưng giữa khát vọng sống mãnh liệt và đầy đau đớn ấy, tôi còn có một ước mơ rất riêng, rất thầm lặng: tôi mơ về âm nhạc, mơ rằng âm thanh có thể chữa lành tâm hồn khi xung quanh kim loại đang nổ tung thành từng mảnh.
Và khát vọng được tiếp cận văn hóa ấy… Thật đáng kinh ngạc!
Bạn không thể hình dung được cảnh người ta xếp hàng mua vé vào Nhà hát Bolshoi trong những năm tháng ấy đâu. Chiến tranh đang diễn ra, lương thực phải phân phối bằng tem phiếu, đói rét khắp nơi, vậy mà người ta vẫn đứng xếp hàng. Tôi và bố cũng đứng trong hàng người ấy.
Tôi nhớ những cơn gió lạnh thấu xương, nhưng không một ai bỏ về. Chúng tôi đứng đó không phải để mua bánh mì, mà để mua vé vào Nhà hát Bolshoi.
Lần ấy, chúng tôi không mua được vé nên chạy sang Nhà hát Stanislavsky và Nemirovich-Danchenko. Khi những người ở quầy vé biết chúng tôi đến từ Stalingrad, họ đã cấp cho chúng tôi giấy vào cửa.
Quân Đức có thể đang ở rất gần thành phố, nhưng ở đây, trong nhà hát, không có bóng dáng của chúng. Nơi ấy chỉ có sự sống vĩnh hằng.
Tôi đã nghĩ rằng âm nhạc là thứ duy nhất mà bọn phát xít không bao giờ có thể cướp đi của chúng tôi.
– Danh tiếng có phải là mục tiêu của bà khi còn trẻ, hay nó đến với bà như một điều bất ngờ?
– Khi xung quanh bạn lúc nào cũng ồn ào như thế – điện thoại, máy quay, các nhà báo, những lời đề nghị phỏng vấn không dứt – người ta đơn giản là không tin rằng bạn vẫn sống một cuộc đời bình thường.
Họ nghĩ rằng một nhà soạn nhạc phải là một nhân vật nào đó ở trên chín tầng mây.
Nhưng tôi chỉ là một con người bình thường, hết sức bình thường. Tôi cũng lo lắng như bao người khác mỗi khi những người thân yêu gặp chuyện không suôn sẻ.
Đối với chúng tôi, điều bất ngờ là những bài hát ấy lại được hàng triệu người cất lên. Đó là một sự tin yêu, khi giai điệu riêng tư, thầm lặng của bạn bỗng trở thành ký ức chung của cả một dân tộc.
Chúng tôi chưa bao giờ đặt mục tiêu ấy. Chúng tôi chỉ đơn giản là làm công việc của mình một cách chân thành.
Ông Nikolai Nikolaevich từng nói: “Nếu một bài hát được người ta hát trong một năm, đó là thành công. Nếu được hát trong năm năm, đó là may mắn. Còn nếu được hát suốt mười năm, thì đó đã là một thứ sứ mệnh”.
– Bà đã chứng kiến sự thay đổi của nhiều thời đại. Theo bà, tại sao ngày nay người ta ngày càng ít quây quần cả gia đình bên bàn ăn và cùng nhau ca hát? Con người đã thay đổi điều gì?
– Tôi không tin rằng điều đó đã biến mất mãi mãi. Tôi nhìn những nhạc sĩ trẻ, nhìn vào đôi mắt họ. Chỉ cần họ nghe thấy những bài hát xưa… Họ lắng nghe. Điều ấy vẫn đang ngủ yên trong họ, nhưng nó vẫn sống.
Chỉ là họ cần một dịp nào đó. Một dịp thực sự, chứ không phải trên thế giới số. Một nỗi đau lớn hoặc một niềm vui chung thật lớn.
Khi có điều gì đó xảy ra khiến con người cần ôm lấy nhau, họ sẽ lại quây quần bên một chiếc bàn. Và một người nào đó dũng cảm nhất sẽ cất tiếng hát, rồi những người còn lại sẽ hát theo.
Bởi nhu cầu được ngồi sát vai nhau, cùng cất lên một giai điệu từ tận lòng mình của con người chưa bao giờ biến mất. Nó chỉ đang chờ đến lúc được đánh thức.
– Tình yêu không phải là khi hai người nhìn vào nhau, mà là khi cả hai cùng nhìn về một hướng. Với tôi và ông Nikolai Nikolaevich, hướng đi ấy chỉ có một: âm nhạc, con người và đất nước vĩ đại của chúng tôi.
Chúng tôi vẫn luôn nói rằng: muốn nói về tình yêu, hãy viết một bài hát hay hoặc những vần thơ đẹp.
Chúng tôi đã nói hết những điều ấy trong các bài hát của mình rồi. Hãy lắng nghe chúng.
– Thưa bà Aleksandra Nikolaevna, bà đã quyết định trao tặng những tài liệu lưu trữ cá nhân và các bản thảo của mình cho Thư viện Quốc gia Nga. Vậy điều gì là lời nhắn nhủ, lời khuyên quan trọng nhất về cách sống mà bà muốn để lại cho những người sẽ nghiên cứu các bản thảo ấy sau nhiều năm nữa?
– Khi nhìn lại tất cả những điều này từ những năm tháng cuối đời, tôi chỉ muốn nhắn nhủ với họ một điều.
Lời khuyên quan trọng nhất của tôi rất đơn giản: Đừng tìm kiếm một tượng đài trong những bản thảo và tài liệu lưu trữ. Hãy tìm ở đó một con người bằng xương bằng thịt, một con người luôn vô cùng sợ hãi sự giả dối.
Điều quan trọng nhất là phải sống trung thực, trước hết là trung thực với chính mình.
Đó là một công việc vô cùng khó khăn, đòi hỏi nỗ lực phi thường, mặc dù thoạt nhìn có vẻ không phải như vậy: giữ trọn lòng trung thành với sự thật, sự chân thành, tình yêu thương và lòng trắc ẩn.
Có những bài hát đã trở nên thân thuộc với chúng ta từ hơn nửa thế kỷ trước, đến mức đôi khi cứ ngỡ rằng tác giả của chúng hẳn đã thuộc về một thời xa vắng. Nhưng không, nữ nhạc sĩ huyền thoại ấy vẫn đang song hành cùng chúng ta, cùng những giai điệu bất hủ của bà, với một trí tuệ minh mẫn đến đáng kinh ngạc và một tâm hồn vẫn vẹn nguyên tình yêu dành cho âm nhạc, con người và cuộc sống.
Chúc mừng sinh nhật, Aleksandra Pakhmutova kính mến!
С днём рождения, Александра Николаевна!