
BÀI THƠ “GHỀNH ĐÁ” CỦA MIKHAIL LERMONTOB
Mikhail Lermontob là nhà thơ lớn của nước Nga. Độc giả VN đã từng biết đến nhiều bài thơ của ông như: Đợi anh về, Cánh buồm, Ghềnh đá, vv…
Ông chỉ hưởng dương 27 năm, tương tự như Secgey Esenin cũng chỉ sống 30 năm trên đời. Dường như hai nhà thơ lớn này cùng tuân theo cách nói của người xưa, rằng: “Mĩ nhân tự cổ như danh tướng / Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu” (美人自古如名将,不许人间见白头”, nghĩa là: Từ xưa đến nay, những người đẹp cũng như những tướng tài (và người tài), đều không cho người đời được thấy cái đầu bạc của mình.
Bài thơ “Ghềnh đá” kể rằng: vào một tối đẹp trời, mây hồng đã nghỉ tạm trên ghềnh đá, rồi sớm hôm sau mây hồng vô tư thản nhiên ra đi, nhởn nhơ bay trên nền trời xanh biếc. Mây hồng đâu biết rằng mình đã để lại những vết nhăn ướt đẫm trên trán ghềnh đá già nua, đã khiến cho ghềnh đá nhiều tiếc nuối, lắm khắc khoải nhớ thương, khóc thầm một mình giữa mưa gió …
Bằng phép nhân hoá và lối ẩn dụ khéo léo, tác giả đã khiến độc giả liên tưởng rằng: Cũng từng có một bóng hồng – rất nhí nhảnh xinh tươi và lãng mạn, từng lướt qua đời mình, rồi cũng như mây hồng, bóng hồng ấy vô tư bình thản rời đi, để lại biết bao khắc khoải nhớ thương suốt trong cả quãng đời còn lại! Ôi chao! Một tứ thơ rất tuyệt vời của Lermontob!
Cách đây hơn 60 năm, độc giả VN được đọc bài thơ “Ghềnh đá” qua bản dịch của dịch giả Thuý Toàn, từ nguyên bản tiếng Nga sang thể thơ tự do.
Tôi đã dịch “Ghềnh đá” từ bản tiếng Anh (bản do chính Lormontob dịch từ tiếng Nga sang tiếng Anh) và dịch sang thể Đường thi ngũ ngôn bát cú, như sau:
GHỀNH ĐÁ
Đêm, mây hồng nghỉ tạm
Trên phiến đá chênh vênh
Gần sáng, mây bay sớm
Nhởn nhơ trong nắng hanh.
---
Đã hằn bao vết sẫm
Trên trán đá già nua
Đá lặng im chua xót
Khóc thầm giữa gió mưa!
Xuân Lộc dịch