
. TÙY VĂN là… TÙY ÔNG!
* Làm chính trị thì không thể nói thật, nói thân thương đầy mỹ cảm như làm Thơ!
* Chó mèo gà lợn cóc nhái… cũng là Người cả đấy!
Hihi… tự nhiên hôm nay cháu Mự Ngụ lại triết lý vặt!
Là bởi hắn vừa đọc xong tập tùy văn PHÙ DU của Nguyễn Linh Khiếu.
Xuất hiện tưng bừng từ cuối thập niên 80 của thế kỷ trước, Nguyễn Linh Khiếu được coi là một trong những gương mặt của văn học thời Đổi Mới, với 3 tập thơ Chùm mơ tiên cảm (1991), Mùa thiêng (1995) và Hoa linh (2000). Thế rồi đằng đẵng gần 20 năm tiếp theo chẳng thấy lão “xuất” thêm tập nào, dù thỉnh thoảng vẫn đăng thơ lẻ và ring một vài giải thưởng…
Hóa ra trong gần hai chục năm ấy, lão làm nghiên cứu sinh, nhận bằng TS và được phong hàm PGS triết học. Chưa hết, từ một BTV lão lên đến hàm Vụ trưởng rồi hàm Tổng cục trưởng, ủy viên Bộ biên tập tạp chí Cộng sản danh giá bậc nhất nước Nam.
Bấy nhiêu năm kìm nín tập trung làm Chính trị, để rồi đến lúc nghỉ hưu là bung xả ào ạt, cả thơ lẫn văn xuôi, như: Beijing lá phong vàng (2018); Sa Hồng (2018); Dòng Thiêng (2020); Hoa Linh thảo (2021); Chân mây (2024); Hoa khởi trinh (2024)… Trong đó, tập Tùy văn Hoa khởi trinh đã vinh dự nhận Giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội…
Và như thế, lại hiển hiện một gương mặt độc đáo, sắc sảo và đầy cá tính trong đời sống văn học Việt Nam đương đại; từ những tập thơ mang âm hưởng lãng mạn, trong sáng ban đầu cho đến những thử nghiệm cách tân mạnh mẽ, mang đậm chiều sâu triết lý ở giai đoạn “hậu quan chức”. Thơ và văn xuôi của NLK đậm đặc ý thức triết luận và thế giới quan sinh thái. Sáng tác của lão luôn vượt lên trên bề mặt cảm xúc thông thường để hướng tới những trăn trở lớn về bản thể con người, nguồn cội, quy luật tồn sinh của tự nhiên và vũ trụ.
Đặc biệt, năm 2018, NLK “tái xuất” và gây sửng sốt cho giới văn chương khi cho ra mắt tập trường ca khổng lồ Phồn sinh dày hơn 700 trang, hoàn toàn không dùng dấu chấm, dấu phẩy. Không gian nghệ thuật của Phồn Sinh ngập tràn hình ảnh phù sa, đồng bãi, dòng sông mẹ, làng quê với những vỉa tầng văn hóa truyền thống. Bên cạnh đó, NLK cũng thể hiện sự nhạy cảm, nỗi đau đáu và hoài niệm trước những đổi thay, va đập giữa không gian văn hóa truyền thống với nhịp sống công nghiệp hóa, hiện đại hóa đương đại.
Chưa bàn đến tầm cao tư tưởng và chiều sâu triết luận của Phồn Sinh, chỉ riêng tập trường ca dày và nặng như một viên táp-lô mà chỉ có duy nhất một dấu chấm câu kết thúc hơn 700 trang chữ kín đặc, đã là một sự đau đầu với các nhà phê bình văn học.
Tiếp tục ý thức khai mở thể loại mới từ Phồn Sinh, NLK bền bỉ kiến tạo và định hình thể loại "tùy văn" qua các ấn phẩm như: Beijing lá phong vàng; Chân mây; Hoa khởi trinh… Đây là dạng thức văn xuôi phóng khoát, chắt lọc, vượt thoát khỏi những khung khổ thể loại chật hẹp để giải phóng tối đa tư duy và dòng chảy cảm xúc. Và Giải thưởng Hội Nhà văn HN năm 2024 cho tập tùy văn Hoa Khởi trinh là sự công nhận của công chúng đối với những tìm tòi nghệ thuật mới mẻ của lão.
Thừa thắng xông lên, đầu thu 2026 Nguyễn Linh Khiếu “ra hàng” tập tùy văn PHÙ DU…
Gần 150 “chiếc” văn xinh xắn gọn gàng, mỗi chiếc chỉ trên dưới 500 chữ. Đây là những câu chuyện ghi trên đường, ghi lúc nghỉ ngơi, lúc ngồi với bạn (gái). Dễ đọc, dễ nhớ, dễ hiểu…
Chuyện cỏ cây, hoa lá, chó mèo, gà lợn, cóc nhái… cả thôi. Nhưng chúng là người cả đấy. Ấy là dụng ý của tác giả hay người đọc tự suy diễn, liên tưởng? Có thể là cả hai. Tùy văn mà…
Thì đấy, lên vùng núi phía Bắc, nhìn thấy cây Sa mộc, cứ phân vân tại sao loài cây ấy cứ phải chọn núi cao mới mọc?
Khi màn đêm buông xuống, mình thấy vạn vật biến mất. Nhưng biết đâu vạn vật lại thấy mình đã biến mất?
Chạng vạng buổi sáng và hoàng hôn buổi chiều là lúc đất trời tranh tối tranh sáng, vạn vật bối rối. Tại sao một ngày lại mở đầu và kết thúc bằng sự tranh tối tranh sáng?
Rắn là loài ác độc. Nhưng trải qua triệu triệu năm trong hệ sinh thái tự nhiên, thứ nào còn hiện diện đến nay đều là những thứ được chọn. Nhé!
Ếch chết tại miệng. Nhưng nếu nó không kêu thì làm sao ếch đực và ếch cái biết mà tìm đến nhau để duy trì nòi giống?
Hehe… rứa đó! Rất biện chứng, triết luận. Hỉ?
Nghe nói, ban đầu NLK gửi bản thảo đến một NXB khá lớn và khá thân quen. BTV NXB sốt sắng đọc ngay theo lệnh Sep Tổng. Gần tháng sau, tác giả nhận về tập bản thảo đã được biên tập kỹ, kín đặc những dấu câu (phẩy; chấm phẩy; chấm than; dấu hỏi…) chuẩn chỉnh hơn cả cô giáo sửa bài tập làm văn cho học trò. Thì phải thế mới gọi là văn chứ? Mới đúng chính tả và ngữ pháp chứ? Văn gì mà chỉ dùng một loại dấu câu duy nhất là dấu chấm?
Nhưng đây là Tùy Văn em ạ! NLK nhẹ nhàng giả nhời…
Tùy văn là gì hở anh? Cô BTV xuynh đẹp nghiêng nghiêng mái đầu trên chiếc cổ 3 ngấn…
NLK vẫn cố nhẹ nhàng: Tùy văn là tùy văn em ạ…
Rồi lẳng lặng ôm tập bản thảo về….
Lại nghe nói, sau đó cô xuynh có gọi điện mấy lần, ý là trao đổi lại và bọn em sẽ xuất bản…
Nhưng tác giả đã gửi cho NXB khác mất rồi. Và họ chấp nhận Tùy Văn…
Bởi, Tùy văn là… tùy ông. Hehe…