Phạm Thị Hồng Thu
MỒ CÔI XỬ KIỆN
Ngày xa xưa có Mồ Côi
Thông minh hoạt bát, quan vời về bên.
Lo hầu điếu đóm thường xuyên,
Mỗi khi xử kiện cho lên ngồi cùng.
Nghe nhiều biết cách hỏi cung,
Hôm quan say mệt ngả lưng, nhờ chàng.
Nghe khai cẩn thận rõ ràng,
Xử đâu ra đấy, dân càng tin yêu.
Chủ hàng ở chợ, một chiều
Đến quan kiện: - Lão hít nhiều món ngon,
Lão mang cơm nắm ăn luôn,
Lại nhìn chằm chặp vào nguồn thức ăn.
Lợn quay, vịt rán, gà tần,
Lão xơi hết vị, hàng ngâm ế rề.
Hưởng xong cảm tạ ra về,
Tiền ông không trả, não nề hàng tôi.
Cụ già nghe nói trả lời:
- Tôi vào quán chỉ nhờ ngồi ăn cơm,
Không mua thịt, chẳng mua cơm
Tại sao nằng nặc đặt đơm đòi tiền.
- Phải người này đã hít liền
Hết hương gà vịt, làm phiền quán ông?
Nghe hỏi chủ quán bằng lòng.
Mồ Côi hỏi lại, già công nhận liền:
- Tôi vào có hít hơi tiên.
- Vì ông đã hít phải nên bồi thường.
Chủ hàng đòi mấy cho tường?
- Hai đồng phải trả vì hương hít rồi.
- Bằng chứng không thuyết phục tôi
Tổng hàng trong quán giá thời bao nhiêu?
- Hai mươi đồng, chẳng nói điêu.
- Vậy thì quá rẻ, biết điều trả nhanh.
Cụ già nước mắt vòng quanh:
- Xử vầy lẽ phải đâu dành cho tôi?
- Có tiền cụ hãy đưa tôi
Để tôi phân xử, cụ ngồi xuống đây.
- Có hai đồng bạc đây này.
Bỏ tiền vào bát, úp ngay bát vào:
- Mười lần, mời cụ xóc nào,
Chủ hàng chịu khó sát vào nghe cho.
Chủ chưa hiểu vẫn sát vô,
Đồng tiền lạch cạch nhỏ to mười lần.
Xong, Mồ Côi lại phán rằng:
- Cụ già đã hít của hàng thức ngon,
Hai mươi đồng đã tính xong.
Chủ hàng nghe đủ tiếng đồng bạc kêu.
Vậy già hoàn trả thật đều
“Hít mùi thịt”, “lắng bạc kêu” là hòa.
Thôi ông hãy trở về nhà
Làm ăn buôn bán như là xưa nay.
Hai đồng bạc trả cụ này.
Mọi người thán phục xử hay, thật tài.
12/2022
MỖI NGƯỜI MỘT VIỆC
(Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)
Cậu Chân, cô Mắt, cậu Tay,
Bác Tai, lão Miệng xưa nay một nhà,
Yêu thương, đoàn kết, giao hòa.
Một hôm cô Mắt la cà thở than:
- Chúng ta làm việc nhọc nhằn,
Còn mình lão Miệng nằm ăn thật nhàn.
Từ nay ta nghỉ không làm
Để xem lão Miệng còn hàm nguyên không?
Chân, Tay nhất trí một lòng,
Bác Tai nghe rủ tán đồng kéo đi.
Đến nhà lão Miệng tức thì,
Ngạc nhiên, lão Miệng ước chi phân trần.
Họ về mệt mỏi, lả dần,
Mắt lờ đờ sụp, Tay Chân rã rời.
Tai sao bão giật liên hồi.
Hiểu ra Tai bảo: - Cháu ơi, sai lầm!
Lão Miệng làm việc rất chăm.
Đến nhà họ thấy lão nằm, buồn đau
Môi khô nứt nẻ, úa nhàu.
Thức ăn cả bọn kiếm mau dồn vào.
Lão trệu trạo nuốt, thương sao!
Lúc sau tỉnh lại, ôi chao thật mừng!
Tay Chân khoan khoái vô cùng.
Cả nhà hạnh phúc, rưng rưng nhớ đời.
***
Truyện cho bài học, ai ơi!
Chủ quan, phiến diện nhìn người, việc sai.
Đừng ai tỵ nạnh, chê bai,
Yêu thương, cẩn trọng không ai phải buồn.
2022
ĐẼO CÀY GIỮA ĐƯỜNG
Có người thợ mộc ngày xưa
Đẽo cày để bán, hàng vừa mở ra,
Gỗ dài, gỗ ngắn đầy nhà.
Hàng bên đường, khách lại qua ghé vào
Xem anh ta đẽo thế nào.
Người này nói: - Phải đẽo cao dễ cày.
Anh cho là phải, đẽo ngay
Nhưng rồi người khác lại bày cho anh:
- Làm cày nhỏ, thấp, cày nhanh.
Cũng cho là phải, nên anh đẽo liền.
Đẽo nhiều mà vẫn chẳng nên
Hàng không bán được, chả yên cõi lòng.
Có người lại bảo: - Dễ không
Trên ngàn đang phá mênh mông ruộng đầy.
Đẽo cày to gấp năm này
Ở trên đó chỉ voi cày cả thôi.
Tha hồ đắt tựa tôm tươi,
Sẽ vô vàn lãi, sướng rồi khỏi lo.
Anh nghe nói, bụng mở cờ,
Đẽo bao nhiêu chiếc cày to hơn nhiều.
Ngày qua tháng lại tiêu điều
Cái to, cái nhỏ thật liều. Tỉnh ra
Vốn liếng đi đời nhà ma*
Nghe người là dại xót xa kêu trời,
Không làm lại được nữa rồi.
Cả tin, cạn nghĩ chuốc đời đắng cay.
Đẽo cày giữa đường** thật hay
Sống có chính kiến, đời này mới nên.
2022
*Vốn liếng đi đời nhà ma: Mất hết, không vớt vát được gì.
**Câu thành ngữ.
LỢN CƯỚI ÁO MỚI
Có anh chàng rất thích khoe
Vừa may cái áo, le te đứng chờ.
Từ tinh mơ đến tối mờ
Không ai hỏi cả, bơ phờ tức sao.
Một anh bỗng chạy hỏi ào:
- Bác ơi, có lợn cưới nào qua không?
Giơ vạt: - Áo mới mặc xong
Tôi nào có thấy lợn vòng qua đây!
***
Khoe khoang lố bịch phơi bày
Nhẹ nhàng phê phán, truyện hay để đời.
2022
THẤY BÓI XEM VOI
Tò mò muốn biết hình voi,
Năm thầy bói ế hàng, ngồi ước ao.
Bỗng nghe bảo có voi vào,
Chung tiền biếu quản, ồn ào tranh coi.
Các thầy sờ, nắn đuôi, vòi,
Tai, ngà, chân. Lại cùng ngồi bàn nhau.
Thầy sờ vòi vội nói mau:
- Sun sun như đỉa lần đầu tôi xem.
Thầy sờ ngà cũng cãi chen:
- Ấy không! Chần chẫn nhìn quen đòn càn.
Thầy sờ tai lại cắt ngang:
- Bè bè quạt thóc, vơ quàng có ngay.
Thầy sờ chân cãi cối chày:
- Cột đình sừng sững có đầy làng ta.
Thầy sờ đuôi bảo: - Đâu mà
Tua tủa chổi sể*, hóa ra nó cùn.
Năm thầy đều máu anh hùng
Cứ cho mình đúng, nổi khùng đánh nhau.
Đánh cho chảy máu, toác đầu.
Truyện là bài học muôn sau nhắc người.
2022
*Chổi sể là loại chổi dùng để quét được làm từ cây thanh liễu.