NHỚ ANH TRỊNH CÔNG SƠN
Khúc1/
KHỔ CÁI THÂN ANH
Khổ cái thân anh. Tài năng là thế, tiếng tăm là thế mà lại bị “thằng” Nguyễn Duy nó sai làm chân bưng bê mấy bát thịt chó khoái khẩu nó nấu để liên hoan chia tay ông Võ Văn Kiệt ra Bắc làm phó thủ tướng. Duy nó bằng tuổi em (1947) nhưng nó cậy thơ hay nên nó bắt nạt các anh. Anh Sáng (nhà văn Nguyễn Quang Sáng) cũng phải tuân lệnh bưng bê lễ tân cho nó.
Hôm nhậu ở nhà em ( khu đô thị Times city, tòa T9) Duy nó kể, em ghi âm hết, còn Dương Trung Quốc im thin thít như thịt nấu đông nghe Duy đọc bài “Đánh thức tiềm lực” tặng cụ Võ rời ghế Bí thư thành ủy Sài Gòn đi nhận nhiệm vụ mới…
Người đời lấy chữ khiêm để đánh giá một con người: “Khiêm khiêm quân tử”. Người quân tử khiêm rồi khiêm mãi. Anh đã khiêm và vì thế em đã quý. Em trọng anh bởi những hành xử:
- Anh đã lau hai bàn tay thật kỹ, thật sạch vào áo trước khi bắt tay thiên tài Văn Cao
- Anh đã nhoài người để bật lửa cho bác Văn Cao hút thuốc
- Anh đã viết về Văn Cao với lời lẽ khiêm tốn: “Trong âm nhạc, Văn Cao sang trọng như một ông hoàng. Trên cánh đồng ca khúc tôi như một đứa bé ước mơ mặt trời là con diều giấy thả chơi. Âm nhạc của anh Văn là âm nhạc của thần tiên bay bổng. Tôi đi la đà giữa cõi người. Anh cứ bay và tôi cứ chìm khuất”.
- Năm 1995, nghe tin Văn Cao mất. Anh vội vàng bay ra trước lễ viếng một ngày. Anh cứ ôm lấy cô Thúy Băng, vợ bác Văn Cao mà khóc trước linh cữu thiên tài. Nước mắt của một người tình nghĩa và tử tế. Hình ảnh ấy, không bao giờ em quên.
- Anh khiêm tốn nói với em: “ Ca khúc muốn ám ảnh người nghe thì ca từ phải âm vang triết học “
Em cảm mến tài anh, tình anh, thích nghe nhạc anh, không phải để thư giãn mà để nghiên cứu học tập khúc thức, nghệ thuật phát triển giai điệu và ca từ. Em hay ngẫu hứng nhạc Trịnh trên đàn piano. Tết năm 1989, Em đã làm thơ tặng anh và Khánh Ly in trên báo Tiền phong và trong tập thơ đầu tay “Mưa lá”.
Một tấm lòng
Gió sông Hương ngắt một chiếc lá
Đặt nhẹ trên phím đàn
Bàn tay gầy rung nốt nhạc
Niềm vui thành tiếng hát
Nỗi đau cũng thành tiếng hát…
Lá quằn quại
Gió thở dài
Nghiêng sông
Mái chèo khua nước
Anh đẩy thuyền em lên ngược
Em thả ánh trăng trôi…
Hà Nội giao thừa năm 1989
( Đọc thư Khánh Ly trên báo Tiền Phong)
Những lần vô Sài Gòn thuyết giảng để hoa hậu Giáng My quay hình phát trên An ninh TV chương trình “Thế giới phụ nữ”. Em chỉ ăn ở quán Trịnh, đêm đến nghe nhạc Trịnh tại nhà Trịnh Vĩnh Trinh em gái anh, có lần được nghe Trần Mạnh Tuấn đệm kèn Saxophone và cả piano nữa. Những đêm Sài thành trác tuyệt…
Trưa ngày 12 tháng 1 năm 2025. Nhạc sỹ, nhà thơ, họa sỹ Văn Thao (trưởng nam nhạc sỹ Văn Cao) đến thăm em. Em khoe đang viết về kỷ niệm với anh và cụ Văn. Thao bảo nên viết, vì “mày” và anh Trịnh Công Sơn đều được cụ quý và đã viết lời giới thiệu cho tập nhạc. “Cụ có viết cho ai bao giờ đâu. Riêng mày (Thế Hùng) cụ còn viết lời tựa cho cả tập thơ đầu tay Mưa lá nữa”.
Năm 1991, bác Văn Cao viết lời giới thiệu cho tập nhạc của anh:
-“Tôi gọi Trịnh Công Sơn là người hát thơ bởi ở Sơn nhạc và thơ quyện vào nhau đến độ khó phân định cái nào là chính, cái nào là phụ. Và bởi Sơn đã hát về quê hương đất nước bằng cả tấm lòng của một đứa con biết vui tận cùng những niềm vui và đau tận cùng những nỗi đau của tổ quốc mẹ hiền. Trong âm nhạc của Trịnh Công Sơn ta không thầy dấu vết của âm nhạc Cổ điển theo cấu trúc bác học phương Tây. Sơn viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc thơ tự nó trào ra. Sơn viết dễ như lấy chữ từ trong túi ra”( lời bạt cho tập nhạc “Em còn nhớ hay em đã quên”).
Năm 1992, bác Văn Cao viết lời giới thiệu cho tập nhạc của em:
- “Thế Hùng trăn trở đi tìm cái đẹp. Không phải dễ dàng để thấy được mình. Muốn phá vỡ một quả trứng anh đã phải lao động nhiều, khám phá nhiều trong thơ, nhạc, họa. Nhưng cái thìa tìm ra để làm vỡ quả trứng không phải dễ. Tôi mừng cho những thành công của anh…ghi lại vài dòng này là mừng cho một người ham lao động” (lời bạt cho tập nhạc “Tình khúc mùa hè”).
Anh và em có nhiều điểm tương đồng. Đều là nhà giáo, đều viết nhạc, làm thơ và vẽ tranh. Đều thân với nhạc sỹ Văn Cao, nhạc sỹ Trần Tiến và nhà thơ Nguyễn Duy. Anh em mình đều có ca khúc in trong tuyển tập “25 tình khúc về Hà Nội”.
Trần Tiến đã kể cho em và Dương Trung Quốc ghi âm về những ngày khốn nạn nhất khi nó bước chân vào Sài Gòn đi xích lô đến gõ cửa nhà anh. Anh đã cưu mang thằng bạn của em “Như một con chó đói vật vờ”(lời Trần Tiến) lúc nó khốn khổ nhất, tay trắng không một xu dính túi lên tàu vô Nam trong nước mắt lo lắng, đớn đau của vợ. Anh đã an ủi nó: “Tiến à, thôi kệ, Tiến không có đồng nào thì có anh, Tiến về đây đi. Sao em bỏ nhà đi, nhà này là của em mà”
Em quý anh nên yêu Huế vì Huế đã sinh ra anh. Em đã trực họa cổng thành Huế, làm thơ và viết nhạc về Huế. Em đã đến Bảo tàng Điềm Phùng Thị, Lê Bá Đảng, đã cùng hát và đệm đàn piano cho nhà văn lão thành Nguyễn Khắc Phê, Mai Văn Hoan hát nhạc anh và được Hội Văn học Nghệ thuật và tạp chí Sông Hương mời cơm Huế.
Em dạy Triết học, Mỹ học nên hay quan tâm đến ca từ triết lý nhân văn của anh. Thích những câu: “Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau”,“ Ôi những dòng sông nhỏ, lời hẹn thề là những cơn mưa”,“Thành phố hoang vu như một lần sau cuộc tình”,“Bao nhiêu năm làm kiếp con người, chợt một chiều tóc trắng như vôi”,“Tình yêu như trái phá, con tim mù lòa”.
Những lần gặp nhau ngắn ngủi ở nhà bác Văn, anh đã kể về sự ra đời của các bản Romance tặng người tình Dao Ánh khi anh mới 25 tuổi: “Còn tuổi nào cho em”,“Mưa Hồng”,“Tình xa”, Dấu chân địa đàng”,“Ru em từng ngón xuân nồng”,“Xin trả nợ người”. Anh kể rằng, anh đã viết cho nàng trên 300 bức thư…nể anh quá đi
Khúc 2/
ĐOẠN VỸ THANH ANH DÀNH CHO VĂN CAO
Năm 1983, Trịnh công Sơn ra Hà Nội và đó là thời điểm đánh dấu tình bạn vong niên tri âm tri kỷ 16 năm (1923- 1939) với Văn Cao. Lần đầu gặp. Anh lễ độ: “Dạ, con chào chú”. Anh đã chinh phục em và mọi người bằng hành xử ấy.
Bác Văn Cao nói với vợ (cô Thúy Băng): “Lấy cái ly sạch cho Sơn đi bà”. Cây bàng lá đỏ trước nhà Văn Cao, cây cơm nguội trên đường về khách sạn phố Lý Thường Kiệt và những buổi chiều dạo hồ Tây ngắm đàn Sâm Cầm, anh đã viết được ca khúc “Nhớ mùa thu Hà Nội”. Khi nghe, Văn Cao bảo: “Sơn viết hay quá nhưng sao em viết thêm phần vĩ thanh ở cuối. Trịnh Công Sơn trả lời:“Nhớ đến một người là nhớ đến anh”. Đấy là ca khúc rất hay Trịnh Công Sơn nhớ Hà Nội và nhớ “bạn” vong niên Văn Cao. Hà Nội mùa thu năm ấy, hồ Tây, hơi sương, mặt nước, bầy chim Sâm Cầm đã ngọt ngào trong ca khúc của anh. Trịnh Công Sơn ôm đàn hát cho Văn Cao nghe…
“ Hà Nội mùa thu
Cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ …
Nằm kề bên nhau, phố xưa nhà cổ mái ngói thâm nâu
Hà Nội mùa thu, mùa thu Hà Nội
Mùa hoa sữa về thơm từng con gió
Mùa cốm xanh về thơm bàn tay nhỏ
Cốm sữa vỉa hè thơm bước chân qua
Hồ Tây chiều thu
Mặt nước vàng lay bờ xa mời gọi
Màu sương thương nhớ
Bầy Sâm cầm nhỏ vỗ cánh mặt trời
Hà Nội mùa thu, đi giữa mọi người
Lòng như thầm hỏi, tôi đang nhớ ai
Sẽ có một ngày, trời thu Hà Nội trả lời cho tôi
Sẽ có một ngày, từng con đường nhỏ trả lời cho tôi
Hà Nội mùa thu, mùa thu Hà Nội
Nhớ đến một người
Để nhớ mọi người”…
( Nhớ mùa thu Hà Nội)
Trịnh Công Sơn thân với Nguyễn Duy và Trần Tiến lắm nên hay chia xẻ kinh nghiệm phổ thơ: “Hai ông đèo nhau trên xe Honda. Tiến cứ hát giai điệu (melody) Duy ngồi sau nghe, chữ sẽ từ từ mọc ra trên từng nốt nhạc. Nó khác với Duy làm thơ một mình”.
Nguyễn Duy đã kể về anh tại nhà em ở Times city trong cuộc nhậu ngày 6 tháng 1 năm 2025 rằng: “Nguyễn Duy nấu món giả cầy chiêu đãi các bạn nhóm bợm rượu để tiễn đồng chí Võ Văn Kiệt ra Bắc nhậm chức Thủ tướng làm kinh tế. “Tôi nấu, phân công Trịnh Công Sơn làm lễ tân bưng bê”.
Đêm 12 tháng 10 năm 2024 tại 93 Phố Trích Sài bên hồ Tây Hà Nội. Trần Tiến ra, nó triệu tập em, Nguyễn Cường và Dương Trung Quốc (có băng ghi âm): “Sau năm ngày được mẹ anh Sơn nuôi, Tiến ngượng bỏ đi bụi đời, ngủ vườn hoa, xin từng mẩu bánh mì nhét vào cái bụng mà ăn tới sáu chén cơm của mẹ anh Sơn mà chưa no”. Anh đi tìm nó, dẫn nó đến nhà bà chị nó…Nó kể nhiều, em ghi âm hết, ghi hết để viết cho chân thực về những người tài như anh và nó.
Anh ạ, khác với những lần trước, lần này Tiến hư lắm, nó uống rất nhiều mà không chịu ăn, toàn nói và hát những ca khúc về cái chết, kể rất nhiều về anh: “Anh Sơn lúc nào cũng thương Tiến”, Tiến nó quý và thần tượng anh lắm.
Nó nhắn tin cho em: “Xin lỗi bạn, đợt này ra Hà Nội mình không được khỏe nên đành thất lễ. Hẹn ngày nào đó vui vẻ gặp nhau nhé. Nhớ bạn”.
Em nhắn lại: “Có chai rượu đặc biệt ngâm dưới biển 2 năm tặng Tiến. Bạn đang ở đâu để tớ mang đến”. Nó: “ Cám ơn nhiều. Ngâm thêm một năm nữa, bạn bè ngồi chung ly rượu quý vui hơn”.
Bọn em là thế, có cái gì quý là nhớ đến nhau. Nhậu đâu cũng ới nhau.
Em tặng nó cuốn “ Tuyển tập Thế Hùng (thơ - nhạc - họa) ” và “ Hồi ức Thế Hùng”. Nó khen: “ Mày viết hay”. Em nhắc nó phải in tuyển tập nhạc Trần Tiến “ Mày cứ gửi bản thảo ra cho tao, tao vẽ bìa xin giấy phép in cho mày ”. Gia tài của nó đồ sộ đấy anh ạ, 600 tác phẩm cơ mà”.
Mồng 1 Tết năm con rắn (2025). Em nhắn tin cho nó: “Chúc bạn già năm mới thật khỏe để chúng mình uống và mày tao mãi nhé”. Nó trả lời: “Bạn cũng thế nhé. Mong mày tao gặp nhau quanh ly rượu bạn bè”.
Ngày em in tập thơ thứ 7 (cuối cùng), em tặng nó. Nó đọc cho em ghi lời tặng “ Tiên sư thằng Trần Tiến, cả nhà thằng Thế Hùng”. Nó bảo, ghi thế mới là tặng.
Em hỏi nó: Mày yêu ai nhất?
Nó trả lời: Anh Trịnh Công Sơn.
- Ai thương mày nhất?
- Anh Trịnh Công Sơn
- Thế mày thân ai nhất?
- Nguyễn Cường.
- Còn tao?
- Mày lắm chuyện, cố nhân, nửa thế kỷ.
Chúng em đã gần tám mươi rồi anh Sơn ạ, sắp lên cụng ly cùng bác Văn Cao và anh rồi nên em muốn viết để lại cho hậu thế, con cháu hiểu về cuộc đời, tài năng và thân phận của bác Văn Cao, Trịnh Công Sơn và chúng em.