TRUYỆN NGẮN NGUYỄN KIM RẪN

Nhân cách một giám đốc

Còn cách nhà giám đốc Bá dăm chục mét thì tôi dừng xe. Cái gì thế này? Sao trước cửa nhà Bá đông người thế? Sao lại có cả công an? Tiếng quát, tiếng hỏi, tiếng cười nói, chỉ trỏ... cứ ầm cả lên. Tôi tạt vào bên lề đường, hỏi một ông lão thì được biết: Khám nhà giám đốc. Sao lại khám? Tham ô, hủ hoá chứ sao! Nhiều không ạ? Mấy tỉ đồng. Chao ôi! Không ngờ lại có chuyện này. Còn đang hỏi chuyện thì thấy hai công an dẫn một người mặc áo tù, tóc bạc phơ, từ trong nhà đi ra. Trời! Đó là Bá sao? Mới cách đây vài năm, tôi có gặp anh, thấy tóc xanh mượt, vẫn đẹp mã cơ mà!? Sao anh sa sút ghê gớm thế? Nghe mọi người kháo nhau thì anh đã bị tạm giam bốn tháng nay. Hôm nay dẫn về để kiểm tra tài sản và hoàn thành hồ sơ vụ án.

Mai Đức Bá là một giám đốc có năng lực của cái Sở Giáo dục và Đào tạo Bình Thanh này. Anh đẹp mã, ăn nói có duyên và cũng rất năng động. Hồi còn ở Bình Thanh, tôi cũng có nghe nhiều lời đồn đại không hay về anh, song tôi lại nghĩ: Những người có năng lực, làm việc quyết đoán, thì hay bị ghen ghét cũng là lẽ thường. Con người đố kỵ thì già rồi phải chết song cái thói đố kị thì sống mãi , chẳng bao giờ chết. Xã hội càng hiện đại thì cái thói ấy càng phát triển và tinh vi hơn. Riêng với tôi, đã có mấy lần anh làm tôi cảm động. Vào khoảng năm 2000, tôi có bà chị họ mất Bằng tốt nghiệp THPT, chị chẳng quen ai nên bảo tôi: “Chú có quen ai trên Sở Giáo dục, xin cấp lại bằng tốt nghiệp cho chị với”. Tôi nghĩ ngay đến anh, chỗ gọi là có biết nhau một chút. Tôi đến Sở lúc vừa hết giờ làm việc, anh ra sân cầu lông, chuẩn bị vào chơi. Vừa thấy tôi, anh vồn vã: “A! Chào nhà báo!”. Tôi nói ngay:

- Thưa giám đốc, hôm nay thảo dân muốn đến nhờ ngài một việc đây.

Anh cười đùa tếu:

- Dân nào chứ dân này, bản chức sẵn sàng cúc cung tận tuỵ. Nào, có việc gì nào?

Tôi trình bày dứt lời, anh gọi ngay đồng chí Trưởng phòng Phòng phổ thông đến dẫn tôi đi lục tìm danh sách để cấp lại.

Chị Lan, cựu chiến binh, gần nhà tôi, khi nghe tôi nói về anh đã hết lời ca ngợi. Chị kể: Hồi con gái chị, thi vào Trường trung học phổ thông Thành phố, bị thiếu điểm, mặc dù có đủ giấy chứng nhận cháu bị chất độc da cam, hiệu trưởng nhà trường vẫn không chiếu cố cho vào học, dù hệ bán công. Ông ta giải thích: “Chỉ có chính sách ưu tiên con thương binh thôi, chưa thấy nói gì chất độc da cam”. Chị tủi thân quá. Không vì thằng Mĩ, không vì, cái chất độc khốn nạn thì chắc con chị phải học giỏi. Cháu đã cố gắng nhiều, song do tâm trạng bất thường nên có sai sót khi làm bài. Thế mà, chị đã khóc lóc, đã kể hết tình, hết lí, mặt hiệu trưởng vẫn cứ lạnh tanh. Có người mách chị, cứ đến thẳng Giám đốc mà xin. Thôi thì “cũng liều nhắm mắt đưa chân”, chị đã cố tìm mọi cách để đến cửa phòng Giám đốc Bá. Thấy có khách ở trong ra, chị xông vào ngay. Trông thấy ông Bá, chị tự nhiên bật khóc. Giám đốc cười rất tươi:

- Ô, chị này, sao lại khóc?

- Thưa ông con muốn xin ông soi xét cho.

- Ông cái gì mà ông. Chị có khi còn hơn tuổi tôi ấy chứ. Chị đến có việc gì? Cứ bình tĩnh kể xem nào!

Thế là Lan kể hết cảnh chiến trường của mình, cảnh con đã xét nghiệm máu thấy có nhiễm chất độc da cam, hàng tháng đã được trợ cấp, kể về việc thi cử của con và nguyện vọng của gia đình... Bá vừa nghe vừa gật gù xúc động. Chị còn định kể nữa thì Bá nói:

- Được rồi! Trường hợp cháu đáng thương quá! Chị mà kể nữa, tôi cũng phát khóc mất. Chị yên tâm, Không giải quyết cho cháu học còn giải quyết cho ai.

Và Giám đốc Bá đã viết giấy yêu cầu nhà trường giải quyết cho cháu vào học. Lan xuýt xoa: “Đúng là người làm to có khác, nhân đức và nói dễ nghe làm sao”... Thế mà bây giờ thì vào tù kèm theo bao lời đàm tiếu. Báo chí cũng vào cuộc. Để câu khách, nhà báo viết những cái tít rất giật gân: “Giám đốc dê”, “Một người luôn dạy đời nhưng không dạy mình”, “Giám đốc đưa tay vào còng”, “Một   vết nhơ của ngành Giáo dục”...

Hôm Toà án nhân dân Tỉnh Bình Thanh xét xử, tôi cố vào dự. Sau khi thông báo tội trạng lợi dụng chức quyền, nhận tiền của hơn hai trăm trường học để bỏ túi, Toà định tội Bá năm năm tù giam. Thực ra, với số tiền biển thủ như vậy mà xử thế là nặng. Song, nghe nói Toà cũng bị sức ép. Nhiều cú điện thoại gọi đến, yêu cầu phải xử nặng để răn đe kẻ khác. Nhắc Toà là phải thấy cái nguy hại của một người làm thầy, một nhà giáo mang danh hiệu Nhà giáo ưu tú, một đại biểu Quốc hội mà lại có tư cách xấu xa. Trần Cao Hoạt, một cán bộ Đài truyền hình nói với tôi: “Cái chết của tay này là lúc đang lên, hắn cứ cho mình là nhất, chẳng coi giám đốc các ngành khác ra gì. Dưới mắt hắn, Bí thư, Chủ tịch tỉnh cũng chỉ là những kẻ học hành chắp vá, không đến nơi đến chốn. Người ta định trị hắn lâu rồi nhưng bây giờ mới tìm được nguyên cớ đấy thôi”. Hoạt kể cho tôi khá nhiều chuyện mà tôi chưa hề biết. Người ta bảo Bá là “Giám đốc dê” cũng chẳng oan đâu. Phòng Giám đốc rộng hơn bốn mươi mét vuông, ngăn ra làm đôi. Bên ngoài tiếp khách, trong để tư trang và nghỉ ngơi, không ai dám bén mảng. Về nguyên tắc, ai muốn làm việc với Giám đốc phải có hẹn trước qua thư kí. Thế nhưng thỉnh thoảng người ta vẫn thấy có những cô gái ra vào tự nhiên. Nhiều cảnh nghịch mắt, chướng tai, nhiều cán bộ trong cơ quan muốn làm to chuyện song lại sợ. Một hôm, Phúc, chuyên viên phòng phổ thông hớt hơ hớt hải chạy sang phòng Kỳ, Phó Giám đốc, kiêm Bí thư Đảng bộ:

- Xếp ơi, xếp sang phòng Giám đốc mà xem!

- Xem gì?

- Đang như gà vậy. Con trống gặp con mái là đạp ngay.

- Cậu chỉ nói bậy nào. Đừng có tuyên truyền linh tinh. Về làm việc đi.

Không phải Kỳ không muốn trị Bá. Khi Bá từ một Chủ tịch huyện do đấu đá, Tổ chức Tỉnh uỷ phải rút lên xếp vào chân Phó Giám đốc thì Kỳ đã ở đó từ lâu. Chân Giám đốc kia lẽ ra phải là của Kỳ. Song Kỳ cao tuổi hơn, lại không năng động bằng, lại không “ngoại giao” đủ độ, do vậy Bá đã lên Giám đốc. Muốn đánh đổ Bá lắm nhưng Kỳ chưa có cơ hội thôi. Trò đời, làm cái gì là phải chắc thắng. Làm ra mà không thành lại nguy hại vào thân, người khác hưởng lợi. Phúc là tay tốt bụng, thẳng tính. Song nghe Phúc, thì làm được gì. Hô hoán lên ư? Nhỡ mọi người đổ sang nó không còn trai trên gái dưới thì thế nào? Lúc ấy, dư luận sẽ ra sao? Sẽ là Kỳ gây mất đoàn kết, tung tin làm mất uy tín người đứng đầu ngành. Ai chả hiểu việc Bá lên Giám đốc, Kỳ không thích chút nào... Chuyện người nhà chồng cô Nương là một bài học. Nương là một cô kĩ sư “mỏng mày, hay hạt” ở huyện của Chủ tịch Bá. Lúc còn ở dưới huyện đã có dư luận hai người cặp kè với nhau. Lên Sở, một thời gian không gặp lại. Một hôm Bá đang lúi húi xem mấy văn bản thì Nương đột ngột xuất hiện. Cứ gọi là đại hạn gặp mưa rào. Mắt lúng liếng, môi son mỏng và những lời trong trẻo của một phụ nữ đang độ căng đầy xuân sắc và dạn dày khôn ngoan đã đánh thức dữ dội bản chất đàn ông trong Bá. Họ chuyện nọ xọ chuyện kia. Họ dẫn nhau đi để anh “đền” sự xa cách lâu nay, để em chiều cưng như ngày xưa ý... Cho tới khuya, Nương chợt hỏi:

- Tối nay anh cho em ở đâu?

- À! – Bá gịât mình. Bá chưa nghĩ tới chuyện đó. Ở đâu được nhỉ? Đêm khuya dẫn nhau về Sở thì không ổn. Nhà nghỉ cũng không xong. Cả cái tỉnh này, ai chả biết mặt Giám đốc Bá. Nhỡ đứa nào nó tung tin thì toi. Hay là về nhà mình. Đành liều vậy. Bá gọi điện cho vợ:

- A-lô!

- Em đây! Anh vẫn chưa về sao phải gọi điện?

- Anh có anh bạn ở miền núi về công tác ở tỉnh nhà. Gặp nhau vui quá. Vẫn đang uống. Có lẽ anh đưa anh ấy về nhà mình. Vì ở đây, anh ấy chẳng quen ai. Em tạm chuyển sang phòng con gái nghỉ trước nhé. Bọn anh về lúc nào nghỉ lúc ấy, không cần chào hỏi gì.

- Dạ!

Người ta bảo Giám đốc Bá như ông hoàng trong gia đình. Vợ con nem nép nghe theo. Do vậy khi hai người về thì chị vợ không hề hay biết. Song, lại có người biết. Chính vì vậy khi hai người vừa tắt đèn sáng, bật đèn ngủ một lúc thì có người đập cổng. Họ gọi Giám đốc Bá. Họ yêu cầu giao người. Bá hoảng hốt bò dậy. Nương lo lắng run rẩy, nói hổn hển:

- Chết rồi! Làm thế nào được hở...hờ...ở anh. Đấy là những người đằng nhà chồng em!

Còn đang luống cuống thì vợ Bá xuất hiện. Nương quỳ trước chị và xin chị tha tội, xin chị cứu. Vợ Bá dẫn Nương sang phòng con gái nói chuyện và giục Bá ra trả lời. Bá lấy lại tư thế ra hỏi:

- Có chuyện gì đấy các anh?

- Chuyện gì à? Ông quyến rũ con gái nhà lành về nhà còn chuyện gì à?

- Nói bậy! Ai quyến. Không có bằng chứng, đến đây gây rối. Tôi gọi công an đến bây giờ!

- Cứ gọi! Chúng tôi cũng đang muốn công an đến để lôi đứa con gái hư hỏng và giám đốc hủ hóa ra ánh sáng đây.

- Đừng có gắp lửa bỏ tay người – Nương và vợ Bá cùng xuất hiện- Các anh các chú có về đi không. Tôi đến đây là để nhờ anh Bá giúp cho về Hà Nội với chồng tôi. Ai hư hỏng. Chị ấy với tôi là chỗ thân tình lâu ngày, chị ấy giữ. Tôi ở lại, có gì sai.

- Đúng đấy các anh ạ! Chính tôi giữ cô ấy lại ngủ với tôi để chị em hàn huyên mà!

- Đám người kia nhìn nhau rồi bỏ đi...  

Bá rất gia trưởng độc đoán. Bá luôn dạy cán bộ dưới quyền đạo đức người làm công tác giáo dục. Nói có trích dẫn Đông – Tây – kim – cổ. Đến trường nào Bá cũng bắt tập trung giáo viên để giáo huấn về đạo đức ông thầy. Về làm thế nào để Thầy ra thầy, trò ra trò và trường ra trường. Người dự phải trật tự nghe, dù trong lòng thì cười Bá vì quá hiểu nhân cách anh ta. Tôi hỏi về vụ án thì Hoạt nói:

- Đó cũng là do cái số làm quan của Bá đã đến lúc tận. Nghe đâu, Bá có quan hệ với Bộ xin được năm trăm chiếc máy tính để phục vụ cho việc dạy học ở các trường. Mỗi máy khoảng sáu triệu. Nhưng tất cả còn đang trên giấy. Có chăng khoảng một năm sau mới thành hiện thực. Bá nhờ môi giới để các công ty máy tính trong tỉnh cho vay máy để trang bị cho các trường và yêu cầu chi mỗi máy triệu rưỡi để tiền công tác phí đi quan hệ. Các công ty có máy tính sau này sẽ được nhận máy mới với giá thấp hơn giá gốc hai mươi phần trăm. Với dự án ma đó, Bá sẽ thu về gần một tỷ đồng. Song tiếc thay, máy trên Bộ bặt tăm… Thành ra các công ty lo mất vốn, đến Sở đòi nợ và kiện tụng inh ỏi. Công an kinh tế vào cuộc. Các ban ngành trong tỉnh đều quan tâm. Người ta vui vì tìm mãi mới vớ được cái đuôi con cáo. Người ta tìm mãi bây giờ mới có cơ hội trị kẻ gian hùng này. Và dẫn đến dư luận như ông đã biết... 

Nghe Hoạt kể, tôi thừ người ra. Không muốn nói gì. Bất ngờ quá. Sao con người đã từng như thế, bây giờ lại thế này cơ chứ?...

Thị trấn Cầu Diễn, tháng 7 - 2013