75 tuổi.
Ông bảo: “Thế Hùng, chú sắp lấy vợ”. Tuyệt, cháu sẽ mừng chú một bức tranh ạ.
Và chú kể tôi nghe câu chuyện tình lãng mạn nói khó có ai tin. Nàng là cô giáo NA, mê thơ Hoàng Cầm. Ngưỡng mộ đến mức muốn làm vợ nhà thơ và nàng đã bay từ Sài Gòn ra Hà Nội để về thăm quê “chồng” Kinh Bắc. Hoàng Cầm như đã tìm thấy lá Diêu Bông và đưa nàng lênh đênh mạn thuyền về bên kia sông Đuống...
“Em ơi, buồn làm chi
Anh đưa em về bên kia sông Đuống.”
Bẩy mươi nhăm tuổi, nhưng chú tôi còn xuân lắm, kháu lão lắm. Tuổi tác chỉ là những con số. Cổ lai hy rồi mà mắt rất tình, da trắng, môi đỏ như con gái, mái tóc bồng bềnh thi sỹ. Đọc, ngâm thơ thì thôi rồi lượm ơi, không ai sánh nổi. Sành điệu và nghiêm cẩn như Nguyễn Trọng Tạo mà đã phải phong cho ông là “Ông hoàng thơ tình” trị vì một vương quốc thơ riêng. Hoàng Cầm là người khai sinh ra nghệ thuật ngâm thơ được tôn vinh là giọng vàng đất Bắc.
Hoàng Cầm có giọng đọc liêu trai, đưa cả miền châu thổ Kinh Bắc, đưa cả chùa chiền, miếu phủ, dòng sông, cả tranh Đông Hồ gà lợn âm dương, đám cưới chuột, ngô khoai, lúa nếp, lúa tẻ, bờ mía, bờ dâu vào tuốt tuồn tuột mà người nghe phê, say muốn về thăm chợ Hồ, chợ Sủi, núi Thiên Thai, chùa Bút Tháp, huyện Lương Tài, hội Lim Quan họ quê ông…
Đặc biệt khoản yêu còn mãnh liệt lắm. Trái tim chưa hề ngủ quên. Trong hình hài của một thi nhân bẩy nhăm là một thanh niên tráng kiện. Một Hecquyn trận mạc yêu đương… Tâm hồn vẫn thanh xuân, chim vẫn hót gióng giả hoan ca trước khi hoàng hôn tắt nắng. Tiếng hót của thi ca muôn thủa, khát khao, ước nguyện …
“ Nếu anh còn trẻ như năm cũ
Quyết đón em về sống với anh
Những buổi chiều buồn phơ phất lại
Anh đàn em hát níu xuân xanh”.
Ông đến báo Văn nghệ luôn, một là gửi bài, hai là vào phòng cháu Hùng uống trà, dốc bầu tâm sự. Ở tuần báo văn này, ông thân nhất Thế Hùng và hay rủ cháu Hùng đi chơi. Về Thuận Thành Kinh Bắc, thăm chùa Dâu, chùa Bút Tháp…
Bỗng một hôm, ông như đại bàng rũ cánh, ôm mặt khóc nức nở trước tôi như một đứa trẻ... nàng đã bỏ chú về ... và nói lời vĩnh biệt. Nàng đã không thể vượt qua được rào cản gia đình...
“ Em như con Hạc đầu đình
Muốn bay không cất nổi mình mà bay”.
Tội nghiệp Hoàng Cầm, con đại bàng trong thi ca đã bị trúng đạn trong vụ “Nhân văn giai phẩm” cùng với Trương Tửu, Trần Dần, Lê Đạt, Văn Cao, Đặng Đình Hưng, Nguyễn Hữu Đang, nữ sỹ Thụy An, Trần Duy, Sỹ Ngọc, Phùng Quán...Chính tuyệt phẩm “Lá Diêu Bông” mà ông viết tặng chị Vinh, bà chị hơn mình chín tuổi đã làm cậu bé Bùi Tằng Việt si mê điếu đổ một thời đã giết ông.
“ Váy Đình Bảng buông chùng cửa võng
Chị thẩn thơ đi tìm
Đồng chiều gốc rạ
Chị bảo đứa nào tìm được lá Diêu Bông
Từ nay ta gọi là chồng
Mùa Đông sau em tìm thấy lá
Chị lắc đầu không phải lá Diêu Bông
Ngày cưới chị em tìm thấy lá
Chị cười se chỉ ấm chôn kim
Chị ba con em tìm thấy lá
Xoè tay úp mặt chị không nhìn”...
Người ta suy diễn mà…Chị bịa thì làm gì có lá Diêu Bông?
Hoàng Cầm là tên một vị thuốc đắng đã vận vào cuộc đời cay đắng của ông. Chú đã kể để tôi ghi âm hết…Và lần này thi sỹ trúng đạn tình yêu... rồi ông ngã gẫy chân, gầy xọp.
Căn nhà nhỏ 43 phố Lý Quốc Sư Hà Nội đã là kỷ niệm trong tôi với những chén rượu mà chú cháu tôi âm thầm ngồi cả buổi. Tôi mua khá nhiều lạc để rang một ít mỗi khi đến chú cùng nhắm rượu. Biết ông thích vị chua chua ngòn ngọt, tôi mua thịt bò khô (khoản này giống danh họa Nguyễn Sáng). Ông chú lo khoản rượu, ông cháu lo khoản “mồi”, nghèo mà vui. Nhiều hôm thương chú, ghé qua hiệu bánh rán nổi tiếng phố Lý Quốc Sư (gần chùa) mua một đùm biếu chú. Chú là người dễ xúc động, mắt cay cay. Chú cám ơn Hùng.
Người đời phù thịnh mấy ai phù suy. Khi ông thân tàn gục ngã, tất cả chạy hết. Một số cố gần để hớt váng từ ông, nay váng hết thì chạy. Một số sợ liên lụy với phản động “nhân văn giai phẩm”. Riêng tôi, tôi sợ quái gì mà không đến, đến vì thương kính ông, ngưỡng mộ thơ ông, nhân cách ông và vì nhiệm vụ của một nhà báo, viết bài chụp ảnh.
Ở báo Văn Nghệ, tôi là người ông thân nhất và tâm sự nhiều nhất. Tôi đã làm thơ tặng chú in trong tập đầu tay Mưa lá. Triển lãm tranh cá nhân đầu tiên của tôi ở 61 Tràng Tiền, Hà Nội tháng 12 năm 1992 chú đến rất sớm để tiếp khách Tây giúp tôi vì chú thạo tiếng Pháp. Họ mua nhiều một phần nhờ chú. Rồi chú cắt băng khai mạc cùng với nhạc sỹ Văn Cao, Hoàng Vân, Hoàng Dương, Văn Ký, Thuận Yến. Trong cuốn lưu bút phòng tranh có chữ của chú động viên mà tôi hằng giữ gìn trân quý .
“Thiên nhiên bao giờ cũng nói nhiều với nghệ sỹ. Ví dụ như Van Gogh, Ce’zanne, Picasso. Ngược thời gian nữa là Michel Ange, Raphael, những nghệ sỹ chớp được một ánh mắt thiên nhiên, hẳn là làm nê Nghệ thuật sinh sôi cho cuộc sống ào ạt, hỗn độn.
Thế Hùng còn trẻ và đang sôi lên niềm yêu - yêu người - yêu cuộc sống. Đây là phác họa đầu tiên của tình yêu ấy. Anh cứ chung thủy, anh sẽ đi xa hơn, đi sâu hơn”.
Chúc mừng cháu
1 tháng 12 năm 1992
Hoàng Cầm của lá Diêu Bông
Và tôi đã nghe lời chú dặn. Chung thủy với nghệ thuật để có được chút ít kết quả hôm nay.
Đêm lạnh, không ngủ. Ký ức bất chợt ùa về... lại nhớ bài thơ tặng chú và ngày chú Hoàng Cầm, Phùng Quán, bác Văn Cao, ca sỹ Quý Dương đến uống rượu mừng nhà mới của Thế Hùng cuối thu năm 1985 ở khu tập thể Đại học Thuỷ lợi.
Thơ tặng Hoàng Cầm
Tóc trắng rồi
Thi sỹ ơi
Người của một thời
Thơ của muôn đời
Thi sỹ ơi
Miền quê bên kia sông Đuống
Quai thao nón thúng đội đầu
Gió thổi
Sông sâu
Nhịp cầu ai bắc
Ta như con chim về gù rặng tre
Đưa nắng ầu ơ về sân đất trắng
Đưa mây lành những phương trời lạ
Về tụ nóc cây rơm”…
Với các vở kịch thơ Hận Nam Quan, Kiều Loan. Các tập thơ Lá Diêu Bông, Bên kia sông Đuống, Tiếng hát Quan họ, Mưa Thuận Thành, Men đá vàng, Về kinh Bắc. Hoàng Cầm là tên tuổi lớn trên văn đàn Việt Nam hiện đại. Nhạc sỹ Phạm Duy khẳng định:“Hoàng Cầm xứng đáng là nhà thơ lớn nhất của thời đại chúng ta. Tôi yêu nước mình vì đọc thơ Hoàng Cầm”.
Có một chi tiết ít người biết là ông chú thi sỹ của tôi nghiện thuốc phiện và “gây nghiện” sang cháu Hùng. Không có nàng tiên nâu, Hoàng Cầm không sáng tác được. Nếu được một bi thì cảm hứng trào dâng…Chú bảo: “Thuốc phiện là thần dược, cải lão hoàn đồng, muốn khỏe để viết phải có nó”.
Nhiều lần chú cho tôi hút, cũng thấy phê phê, thích thích… Nghĩ bụng: Chú nghèo thế, làm gì có tiền mà hút. Mãi sau này Nguyễn Thụy Kha mới cho tôi biết, có một vị tướng công an vì ngưỡng mộ tài năng của Hoàng Cầm mà bí mật cung cấp cho chú.
Bây giờ, chú đi xa rồi, mỗi lần cần lấy sức và cảm hứng thăng hoa những bài thơ, những bức tranh romantic thì phải cho tí tẹo vào tẩu… hi, chú hư, cháu cũng hư, nhưng hư để được nhiều thơ hay, nhiều tranh đẹp thì cũng nên.
Ông là một trong những thi sỹ tiêu biểu nhất trong thơ ca kháng chiến chống Pháp cùng với Nguyễn Đình Thi, Tố Hữu, Hữu Loan. Thơ ông được đưa vào chương trình giảng dạy bậc trung học phổ thông - đó là gì nếu không phải là văn bia. Hoàng Cầm - một trong những người khởi xướng thành lập Hội Nhà văn Việt Nam năm 1957.
Hoàng Cầm – Nhà thơ lớn của thi đàn Việt Nam.
Hoàng Cầm - giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật.