TÁC GIẢ QUEN THUỘC
BÀI VIẾT MỚI
THUYỀN CON
Ngày: 08-11-2026TRẦN THỊ TRÂM giới thiệu PHẠM THẾ HÙNG
Ngày: 08-11-2026LÊ ANH PHONG giới thiệu DUY KHOÁT
Ngày: 08-11-2026THƠ NGUYỄN KHÔI
Ngày: 08-11-2026TẢN VĂN TÂM DUNG
Ngày: 08-11-2026TỪ ĐIỂN TIẾNG NGHỆ
Ngày: 07-11-2026CÔNG LIÊM viết về MINH CHUYÊN
Ngày: 07-11-2026THƠ NGUYỄN KHANG
Ngày: 07-11-2026
PHẢN HỒI MỚI
VŨ NHO 085 589 0003
CÁM ƠN ANH NGUYỄN BÁ CƯỜNG!ĐÂY COI NHƯ CUỘC TRAO ĐỔI HỌC THUẬT XUYÊN BIÊN GIỚI CỦA NHỮNG NGƯỜI LÀM NGHIÊN CỨU!GS TRẦN ÍCH NGUYÊN LÀ NGƯỜI CÓ NHIỀU CÔNG SỨC CHO VĂN HỌC VIỆT NAM!Đinh Y Văn
Cảm ơn Tổng biên tập! Tôi không chủ ý “vịnh mùa thu” mà chỉ mạo muội “vịnh”…bác Nguyễn Khôi. Giữa thực trạng dường như không “còn khoảnh trời nào để cho thơ”, bác Nguyễn Khôi vẫn có “Thu Hà Nội 2026”!vũ nho 085 589 0003
Hai bác cao tuổi vịnh mùa thu Bác khôi thấy nóng, bụi bay mù Bác Y Văn lại thấy trời man mát Hai bác khác mà CHUNG nét THU!Đinh Y Văn
Kính bác Nguyễn Khôi: THU NGUYỄN KHÔI 2026/ Hà Nội cuối thu vẫn đợi thu/ Mặc cho nắng nóng, bụi toang mù/ Lớp lớp cao tầng ngoi lên thở/ Nguyễn Khôi vẫn thấy khoảnh trời Thơ! ĐYVVŨ NHO 085 589 0003
VŨ NHO ĐƯỢC BIẾT LÊ THU PHƯƠNG QUỲNH LÀ CON GÁI CỦA TS PHẠM THU PHƯƠNG, THỨ NỮ CỦA THẦY PHẠM LUẬN, MỘT CHUYÊN GIA HÀNG ĐẦU VỀ VĂN HỌC TRUNG ĐẠI TỪNG CÔNG TÁC TẠI ĐHSP HÀ NỘI VÀ ĐHSP VIỆT BẮC. RẤ...VŨ NHO 085 589 0003
CÂU CHUYỆN THẬT CẢM ĐỘNG VỀ CỤ BÙI DUY TÂN!TÔI CÓ DUYÊN ĐỌC CUỐN "VĂN KHOA CHÂN DUNG KÍ" CỦA NHÀ VĂN HỮU ĐẠT, ANH ĐẠT KỂ CỤ TÂN CÓ SÁNG KIẾN "ĐỔ NƯỚC MỘNG GIƯỜNG". SAU NÀY CÁC CON CỤ MUA NHÀ CHO... Đang truy cập: 56
Trong ngày: 802
Trong tuần: 3475
Lượt truy cập: 2053257
TRẦN THỊ TRÂM giới thiệu PHẠM THẾ HÙNG
ĐẶC SẮC KÝ CHÂN DUNG CỦA THẾ HÙNG
PGS, TS. Trần Thị Trâm
1. Từ quan niệm nghệ thuật
Trong phần 2 cuốn Hồi ức Thế Hùng (NXB HNV, 2025), tác giả đã tập trung dựng lại bằng ngôn từ 56 gương mặt nghệ sĩ lớn của nền văn hóa nghệ thuật Việt Nam hiện đại. Đó là những cây cao bóng cả và những bạn bè tài năng của ông thuộc nhiều lĩnh vực nghệ thuật khác nhau.
Hệ thống chân dung của Thế Hùng rất đa sắc, đa dạng, rất cá tính nhờ được viết dưới ánh sáng của quan niệm mỹ học: cái đẹp nằm trong cái độc đáo. Bởi bản chất của nghệ thuật là sáng tạo, để tồn tại mỗi nghệ sĩ phải có cá tính riêng, mỗi loại hình cần phải có mục đích riêng: “Triết học đi tìm trí tuệ, tôn giáo đi tìm các đấng thần linh, thi ca đi tìm cái đẹp(tr 127).
Xuất thân từ một nhà lý luận Mỹ học, Thế Hùng hiểu rất rõ tầm quan trọng của lý luận nói chung, triết học nói riêng. Nhưng lý luận nơi ông là thứ lý luận đã được chưng cất qua trải nghiệm. Vì lẽ, ông đâu chỉ am tường lý thuyết mà còn là một nghệ sĩ đa năng trực tiếp hành nghề, nên những lý thuyết ở ông thường sinh động và có sức nặng như một sự tổng kết: “Trong lao động nghệ thuật, tỷ lệ thành công chỉ là 1%(tr. 121).Văn hóa bao nhiêu cũng thiếu.Vô văn hóa một tí cũng thừa(tr. 401).”Tiếp nhận văn hóa là tiếp biến…Văn hóa đương đại là sự gặp gỡ giữa văn hóa phương Tây và tinh hoa văn hóa phương Đông…Tài năng = tài + khổ luyện. Là vắt kiệt cảm xúc và sức lực (tr. 147) “Ngôn từ cao nhất của hội họa là vô ngôn để người xem tự cảm… Nghệ sĩ lớn hay nhỏ phụ thuộc vào niềm đam mê. Đam mê lớn tác phẩm lớn…Sáng tạo giống như phát quang một con đường mà sự thành công an toàn là rất khó”(tr.153). “Nghệ sĩ nào tập trung đam mê, dồn hết tâm sức vào việc thì thành công (tr.154).” Thơ là cảm xúc, là máu của tâm hồn “(tr. 160).”Cái đẹp gắn với chủ quan của con người. Không có cái tôi, không có cảm xúc thì không làm được gì(tr. 123)…
Hiểu biết thấu đáo nhiều loại hình nghệ thuật nên ông khẳng định :“Làm gì cũng phải có triết….Tất cả các triết học đều bắt nguồn từ thi ca… Triết học khơi nguồn cảm hứng thi ca…Thi ca là bà đỡ cho Triết học. Thơ triết học khác thơ thuần túy ở chỗ vừa lý tính gắn với khoa học vừa cảm tính”(tr. 124)… Và ông đã viết những chân dung nghệ sĩ dưới ánh sáng của tư tưởng Triết mỹ đó.
2. Đến cách viết chân dung độc đáo và đặc sắc
2.1.Toàn là chân dung của những người nổi tiếng
Có thể nói, bộ chân dung trong Hồi ức Thế Hùng toàn viết về những nhân vật nổi tiếng. Nhiều người là mét của mét(Thầy của thầy), là những cây đại thụ sừng sững ở nhiều lĩnh vực nghệ thuật. Chỉ cần nghe tên đã đủ ngưỡng mộ : Văn Cao, Trịnh Công Sơn, Hoàng Vân, Huy Du, Phan Huỳnh Điểu… ( âm nhạc); Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Sáng(hội họa). Nguyễn Đình Thi, Hoàng Cầm, Xuân Diệu, Nguyễn Tuân, Phùng Quán, Lê Đạt, Trần Dần…(văn học ); Doãn Hoàng Giang, Phạm Thị Thành, Lệ Ngọc, ( Sân khấu ). Và không ít người bạn tri kỷ - tài năng như: Phú Quang, Nguyễn Trọng Tạo, Phó Đức Phương, Nguyễn Cường, Trần Tiến, Nguyễn Thụy Kha, Nguyễn Thế Khoa, Minh Chuyên, Dương Trung Quốc, Lưu Quang Vũ- Xuân Quỳnh, Nguyễn Duy, Trần Đăng Khoa, Hữu Ước…
Đây chính là những gương mặt sáng giá của nền văn hóa nghệ thuật nước nhà ngót một thế kỷ qua. Họ là những nghệ sĩ lớn, những trí thức tinh hoa đã giữ những vị trí trụ cột trong làng nghệ thuật. Mà lịch sử phát triển của nghệ thuật bao giờ cũng kết tinh ở những tác giả, tác phẩm tiêu biểu, nên qua chân dung những nghệ sĩ đích thực đó, ta còn có thể thấy được lịch sử phát triển của đội ngũ văn nghệ sĩ và lịch sử phát triển của nền văn hóa văn nghệ Việt Nam đương đại. Đồng thời, cũng cho thấy văn tài của chính tác giả và gián tiếp thấy được bức chân dung tự họa của Thế Hùng: một nghệ sĩ đa năng, một kẻ đa tài và rất mực thị tài.
Qua ngòi bút của ông, những nhân vật nổi tiếng đó dù đã được nhiều người thể hiện nhưng trong hồi ức, Thế Hùng luôn tìm ra được sự khác biệt, không hề “đụng hàng” với những người đi trước.
Ông là người có kiến thức sâu rộng nhờ sự miệt mài học tập và nhờ những năm tháng lăn lộn trong nghề báo, trong đời sống văn nghệ, trên giảng đường… Ở tuổi U 80, ông có điều kiện để lựa chọn những đối tượng để viết. Ông đã chỉ chọn những nhân vật thực tài, đa tài, vô cùng cá tính, thân thiết và thường chỉ phản ánh những gì thuộc hàng thâm cung bí sử rất ít người biết. Nhiều câu chuyện hiếm hoi, nhiều chi tiết đắt giá, độc đáo chỉ ông “và Nguyễn Thụy Kha thuộc số không nhiều những nhân chứng sống cuối cùng của thời vàng son nghệ thuật Việt Nam được chứng kiến(tr. 115). Là kẻ nặng tình và có chân tài, ông có thể quen thân với hầu hết những nghệ sĩ tài năng, nổi tiếng và dường như ký chân dung của ông chỉ viết về những nhân vật khủng ấy mà thôi.
2.2.Một thứ văn rất giàu cảm xúc
Người ta thích đọc ký chân dung của Thế Hùng còn vì văn của ông hay, rất giàu cảm xúc. Mà nghệ thuật, (trong đó có ký chân dung) cần nhất là cảm xúc. Thậm chí có thể nói, cảm xúc là máu của nghệ thuật. Nhạy cảm, yêu cái đẹp, cái thiện, biết sống đẹp, theo tâm lý của người Việt, ông luôn có thói quen biến những tình cảm xã hội thành những tình cảm riêng tư, ruột thịt. Với bậc trưởng lão như Văn Cao ông kêu là cha ( nuôi). Kim Lân kêu là bác. Hoàng Cầm thì được là chú. Doãn Hoàng Giang gã” Phù thủy tài hoa, hào hoa, nghĩa hiệp”thì được kêu là bác với em…Việc biến quan hệ xã hội thành quan hệ gia đình tạo nên những câu văn vô cùng cảm xúc. Đặc biệt những lúc trong trạng thái phiêu phiêu, văn ông có hồn và lóe sáng, giúp ông Phát hiện ra nhiều điều mới lạ tinh và sắc:” ông Victor Tadieur đào tạo chúng ta thành nghệ sĩ. Trong khi những người khác đào tạo người Việt Nam thành những công nhân. Nghệ sĩ là sáng tạo, công nhân chỉ cần bắt chước sao cho lành nghề.(tr. 146).Tiếp cận đối tượng bằng cái nhìn rất giàu cảm xúc nên văn phê bình của ông đẹp, lấp lánh sự tài hoa: “Sơn mài là phát hiện độc đáo của hội họa Việt Nam đầu thế kỷ XX bởi nó tiềm ẩn một vẻ đẹp kỳ vĩ, lộng lẫy, mới lạ chưa từng thấy “(147)
“Thầy tôi- nhạc sĩ Hoàng Vân áng mây vàng trên dải ngân hà bầu trời nhạc Việt. Bài viết này của em như một sợi chỉ vàng nhỏ nhoi góp phần thêu chân dung Thầy của em thêm lộng lẫy. Chúng em kiêu hãnh vì thầy( tr. 195).
Những câu văn giàu cảm xúc của Thế Hùng luôn mang vẻ đẹp tươi mới mà cô đọng, hàm súc. Bởi Đa tài nhưng cái tài của Thế Hùng không bị che khuất nhau mà bổ sung cho nhau(Trần Đăng Khoa, tr.398). Những khi cao trào, chỉ cần ít từ, nhà văn đã có thể vẽ nên được hồn vía, thần thái nhân vật một cách có nghề: “Tranh của Nguyễn Gia Trí thoải mái, bay bổng phóng khoáng, giải phóng cơ thể mà vẫn Anatomy(Phẫu thuật). Động về hình. Tĩnh về tâm”. Chỉ cần một vài câu ông đã đóng đinh tác giả, tác phẩm, nhân vật vào dòng chảy của lịch sử nền văn hóa nghệ thuật nước nhà:” Tài và tài năng đến độ như Văn Cao là hiếm, rất hiếm (tr. 115). Trường ca sông Lô là một kiệt tác – một tác phẩm vĩ đại chẳng thua bất kỳ một tuyệt phẩm nào của loại nhạc cổ điển thính phòng nào…”. Tranh Nguyễn Sáng hoàn hảo đến mức không còn gì để nói để phê mà chỉ có phục đến sái cổ (tr.152) .
“Nguyễn Đình Thi đã độc hành mở lối mới cải cách thi ca(Tr. 125)”. “Hoàng Cầm xứng Đáng là nhà thơ lớn nhất của thời đại chúng ta(tr.133).“Nếu không có bài thơ của Quang Dũng thì không mấy ai nhớ đến đoàn quân ấy - Tây tiến là tượng đài thi ca(tr. 159). “Kim Lân là người không bao giờ nói to mà tác phẩm của bác lớn thế(tr.182)… ”Nhạc của Phú Quang quý phái, đài các, phố phường, lịch lãm như Quang (tr 329)…
2. 3. Giọng văn đa thanh với nhiều chi tiết đắt giá
Văn Thế Hùng đa thanh nhưng giọng chủ lưu là giọng khả kính, biết ơn(những thần tượng, đức cao đạo trọng)và giọng thân mật đến suồng sã với những bạn bè. Giọng suồng sã góp phần làm cho văn Thế Hùng tươi mới, căng tràn sức sống, có lúc tếu tếu rất vui, vừa triết luận vừa dân dã, vừa trữ tình vừa hoạt kê, vừa sâu sắc vừa đằm thắm: “Đánh đu với lão hơn 30 năm tôi chưa bao giờ thấy lão rời cái mũ.Mũ là thương hiệu của Nguyễn Cường(tr. 263)
Một ví dụ khác, để diễn tả về sự thông minh của nữ sĩ Xuân Quỳnh, nhà báo Thế Hùng đã chọn cách hỏi xoáy đáp xoay rất hóm hỉnh:
- Sao chị rất đẹp mà chữ lại xấu và sai chính tả dã man thế?
- Tôi là nghệ sĩ múa thì chữ cũng phải múa chứ, chỉ cốt sao thơ hay và Vũ mê là được.
Hoặc để nêu bật cái sự sợ vợ một cách đáng yêu và cái lối hành xử độc lạ sau khi uống rượu của nhạc sĩ Chu Minh, Thế Hùng đã viết một cách rất hài hước: Ông - “người có những tác phẩm (Người là niềm tin tất thắng,Tự hào đi lên ôi Việt Nam) lừng lững , vạm vỡ, to lớn và vĩ đại đến nhường nào lại rất đời thường, sợ vợ ghen, lành ngang Bụt nhưng cứ rượu tê tê vào là chửi(tr183). Về nhà thơ phong tình Hoàng Cầm, ông lại viết: “Trong hình hài một thanh niên 75 là một thanh niên tráng kiện một Hec Quyn nơi trận mạc yêu đương(tr. 130)…Còn nhiều, rất nhiều ví dụ thú vị về cái sự hài hước trong ký chân dung của Thế Hùng. Chỉ có đọc ta mới cảm nhận hết được.
Ký chân dung của Thế Hùng sinh động, ấn tượng còn nhờ hệ thống chi tiết đắt giá. Để tôn cao tài năng của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, tác giả đã chọn các chi tiết:Trịnh Công Sơn bưng bê thịt chó theo sự sai phái của Nguyễn Duy, ông khiêm cung nhoài người châm lửa cho Văn Cao hút thuốc, vị nhạc sĩ khiêm nhường khi so sánh tài năng của mình với Văn Cao: “Trong âm nhạc anh sang trọng như một ông Hoàng. Trên cánh đồng ca khúc tôi như đứa bé ước mơ mặt trời là con diều giấy thả chơi. Âm nhạc của anh Văn là âm nhạc của thần tiên, trong khi tôi đi la đà giữa cõi người.”( tr. 154). Để làm rõ cái tình nghệ sĩ độc đáo của Kim Lân, Thế Hùng chọn chi tiết Kim Lân đột ngột bay vào nhà con gái nói cô cho tiền và thật nhiều quần áo xong là bay thẳng về Hà Nội để cho Nguyễn Hữu Đang vừa mới ra tù. Hay để thấy được bản lĩnh của nhà báo Minh Chuyên, ông đưa ra chi tiết Minh Chuyên sẵn sàng rạch bụng để bảo vệ chân lý…
2.4.Một thứ ngôn ngữ tổng hợp của nhiều loại hình nghệ thuật
Đọc ký chân dung của Thế Hùng ta thấy ông sử dụng thật linh hoạt nhiều loại hình ngôn ngữ, bởi ông “Đa tài nhưng cái tài của Thế Hùng không bị che khuất và che khuất nhau mà bổ sung cho nhau(Trần Đăng Khoa, tr.398). Quả thật, ở đây có sự gặp gỡ giữa ngôn ngữ văn học với hội họa, âm nhạc, báo chí; giữa văn xuôi và thơ; giữa ngôn ngữ văn chương và ngôn ngữ đời sống, ngôn ngữ triết học: “Dù hai cụ hai màu khác nhau nhưng tôi như “con tắc kè hoa”biến ảo khôn lường. Đi với ông nghị Dương Trung Quốc nghiêm văn chỉnh, đúng chất thầy Hùng trên bục giảng, nói chung là rất chi hàn lâm viện. Nhưng đi với Nguyễn Cường thì chất nghệ nổi lên ầm ầm ầm, không phải ý tứ gì sất., miệng nói, mắt nói, bodi nói mà nói thật thoải mái.Thậm chí còn tục, tục mà thanh, hiện tượng đánh lừa bản chất, nghe rất là khoái, vui tai, chỉ có thân nhau mới thế(tr 265).
Những từ dân dã, tiếng lóng, thành ngữ đời mới, cách nói của giới trẻ… xuất hiện khá nhiều và đắc địa: kháu lão, quạt chả, con ong chăm chỉ, thân thẩn thần thân, thôi rồi Lượm ơi, chín chục cái lá vàng rơi, bố ai mà quên được, đẹp dã man, bí bỏ mẹ, chết giẫy đành đạch, đứa nào nói điêu người yêu nó chết, chết cụ nó rồi, ừ củ từ à, ơ quả mơ à, hết nước chấm …Tạo nên những câu văn đọc nghe rất khoái.Ví dụ:
“Bia vào là lúc thật nhất, gan ruột phổi phèo phú Quang lôi ra hết (tr.238).” Ấy cái giống nghệ thuật nó thế. Tài mới quan trọng. Nên tại chức chuyên tu mà có tài thì chính quy là cái đinh”(tr. 263). “Mà xem tôi có bênh lão tí nào không: giai điệu đẹp, hòa thanh bài bản, ca từ hay, khúc thức mạch lạc, phần coda trước khi về kết rất ấn tượng và cuối cùng là hiệu quả thẩm mĩ âm nhạc cao. Ai chê thì làm đi?Làm bằng lưỡi à… Tranh lão huyền ảo, siêu thực màu ngon như ăn được trong tranh của San VadoDali thì bố thằng nào chép nhái được(Tr 332)
“Để tán đổ gái là cứ dùng vũ khí hủy diệt là ca khúc thật hay ho cứ tiến lên cùng tiến lên, tén ten tèn ten ten tén tèn(tr.192)…
Ký chân dung của Thế Hùng thật độc đáo và đặc săc. Thứ nhất ông chỉ viết về những người nổi tiếng. Thứ hai ông chỉ viết về những người ông thân thiết. Điều quan trọng là ông đã viết bằng một lối văn giàu cảm xúc, một giọng văn đa thanh, hài hước với hàng loạt chi tiết đắt giá. Văn của thế Hùng là thứ văn tổng hợp tinh hoa của nhiều loại hình nghệ thuật. Nhờ thế mà tạo nên những chân dung sống động, độc đáo và vô cùng đặc sắc.
Qua những chân dung nghệ sĩ, ta sẽ bắt gặp một Thế Hùng hết lòng với bạn bè. Ông yêu họ và họ cũng rất yêu ông. Trong con mắt họ, Thế Hùng hiện lên tài tử, tài hoa , đa tài, chịu chơi mà đã chơi là chơi đến bến. “Bề ngoài đẹp trai lịch thiệp giống phong cách một nghệ sĩ đa năng ứng xử kiểu tài tử, ham chơi và chịu chơi…nhưng đọc anh một cách nghiêm túc mới thấy bề sâu đáng nể qua những suy tư đầy trải nghiệm việc đời( Bằng Việt, tr. 400).
“Thế Hùng vốn thông minh, ham học hỏi, là của hiếm trong làng nghệ thuật bởi thực sự đa tài… Người đa nghệ tinh đa thân vinh”(tr. 392, 393).
“Thế Hùng là một ví dụ về sự dấn thân cho nghệ thuật”( tr. 398).
Còn tôi cho rằng, ký chân dung của Thế Hùng rất hay và đặc sắc. Nhưng đừng quên, viết văn mới là môt phần rất nhỏ của tài năng Thế Hùng.
In bài viết
Phản hồi
Người gửi / điện thoại
BẢN QUYỀN THUỘC CÂU LẠC BỘ VĂN CHƯƠNG
Địa chỉ: số 9 Nguyễn Đình Chiểu - Hai Bà Trưng - Hà Nội
Chịu trách nhiệm xuất bản: Nhà thơ Nguyễn Thị Mai
Tổng Biên tập: N.văn, LLPB - P.giáo sư, Tiến sĩ Vũ Nho
ĐIỆN THOẠI & EMAIL LIÊN HỆ