
NHÂN KỶ NIỆM CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA VĨ ĐẠI 7/11
VẪN CÒN ĐÓ, LỀU CỎ RAZLIV-“VĂN PHÒNG XANH” CỦA LÊNIN
Hồi nhỏ, chúng ta đã từng nghe bài hát “Từ Razliv đến Pắc Bó” của nhạc sĩ Phan Long.
“Nơi đây có túp lều nhỏ xinh nằm soi bóng nước long lanh mặt gương,
sơn ca hót trên cây bạch dương,
hồ Ra-dơ-lip in gương trời xa…”
Với lũ con nít tụi mình, Razliv là một cái tên rất xa lạ, xa xôi, nhưng qua những lời ca, đã biết được có một túp lều nhỏ bên hồ nước, những hàng bạch dương và một khoảng rừng yên tĩnh ở nước Nga, là nơi Lênin đã từng sống trong những ngày chuẩn bị viết nên “bài hát cách mạng tháng Mười Nga”.
Vậy, sau 109 năm Cách mạng Tháng Mười, sau 35 năm Liên Xô tan rã, cái địa danh Razliv ấy giờ ra sao?
Và nữa, túp lều cỏ trong bài hát năm xưa liệu có còn?
Bên bờ hồ Sestroretsky Razliv, ngoại ô Saint Petersburg, hiện vẫn còn đó khu di tích mang tên “Lều V. I. Lênin” được xây dựng từ dưới thời Liên Xô.
Công trình chính của khu di tích là một tượng đài bằng đá granit mô phỏng chiếc lều, do kiến trúc sư Aleksandr Gegello thiết kế, khánh thành ngày 15/7/1928. Gần đó là mô hình túp lều cỏ được phục dựng theo hình dáng túp lều, nơi trú ẩn của Lênin năm 1917. Năm 1964, khu di tích có thêm một nhà trưng bày.
Câu chuyện về túp lều bắt đầu vào tháng 7/1917, khi tại Petrograd diễn ra những cuộc biểu tình lớn chống Chính phủ lâm thời. Sau khi có lệnh truy bắt, Lênin buộc phải chuyển sang hoạt động bí mật.
Người giúp ông tìm nơi trú ẩn là Nikolai Yemelyanov, một công nhân làm việc tại nhà máy vũ khí Sestroretsk. Ban đầu, Lênin ở trong một nhà kho của gia đình Yemelyanov tại Razliv. Nhưng chỉ được ít ngày, do lo ngại cảnh sát phát hiện, Yemelyanov đưa Lênin cùng người đồng chí Grigory Zinoviev sang một bãi đất vắng bên hồ.
Tại đây, ông dựng cho hai người một túp lều bằng cành cây phủ cỏ khô, giữa những bụi cây rậm rạp.
Lênin và Zinoviev cải trang thành những người nông dân Phần Lan làm nghề cắt cỏ. Gần chiếc lều có một đống cỏ khô được khoét rỗng để cất giữ báo chí và bản thảo. Con trai Yemelyanov là Kondraty thường mang thức ăn, báo mới đến cho hai người. Khi thấy người lạ xuất hiện, anh huýt sáo giả tiếng chim để báo động.
Chính tại nơi này, Lênin bắt đầu viết tác phẩm Nhà nước và cách mạng, một trong những công trình lý luận quan trọng nhất của ông. Sau này, Lênin còn gọi đùa nơi trú ẩn giữa rừng cây ấy là “Văn phòng xanh”.
Đầu tháng 8/1917, mùa cắt cỏ kết thúc, mùa săn bắt bắt đầu, người qua lại trong rừng nhiều hơn. Việc tiếp tục ẩn náu trở nên nguy hiểm. Ngày 8/8, Lênin và Zinoviev rời Razliv. Lênin sau đó sang Phần Lan, tiếp tục hoạt động bí mật trước khi trở lại Petrograd vào tháng Mười để trực tiếp lãnh đạo cuộc Cách mạng “rung chuyển thế giới”.
Túp lều nguyên bản tất nhiên đã không còn. Nhưng từ thời Liên Xô, người ta đã phục dựng lại một chiếc lều bằng cành cây và cỏ khô ngay gần tượng đài granit. Do điều kiện thời tiết, cỏ khô phải được thay mới định kỳ.
Thời Liên Xô, khu tưởng niệm Razliv là một địa chỉ tham quan nổi tiếng. Nhiều nhà lãnh đạo và nhân vật quốc tế từng đến đây, trong đó có Nikita Khrushchev, Leonid Brezhnev, nhà du hành vũ trụ Mỹ Neil Armstrong và lãnh tụ Cuba Fidel Castro.
Đặc biệt, ngày 16/5/1963, trong chuyến thăm Liên Xô đầu tiên, Fidel Castro đã đến thăm Lều Lênin ở Razliv, thăm nơi vị lãnh tụ đã viết nên tác phẩm “Nhà nước và Cách mạng”
Ngày 21/11/2024, chiếc lều cỏ Razliv bất ngờ bốc cháy.
Theo hãng thông tấn Interfax, lực lượng cứu hỏa nhận được tin báo lúc 10 giờ 20 phút và dập tắt đám cháy lúc 10 giờ 51 phút. Không có người bị thương. Tượng đài bằng đá granit cùng những công trình khác trong khu di tích không bị ảnh hưởng.
Đây không phải lần đầu mô hình lều cỏ Razliv bị cháy. Những vụ việc tương tự từng xảy ra trong thập niên 1990 và năm 2004.
Sau vụ cháy, ban quản lý bảo tàng quyết định khôi phục chiếc lều sớm hơn kế hoạch. Đến tháng 2/2025, chiếc lều đã được dựng lại, với những lớp cỏ khô mới phủ lên bộ khung.
Điều đáng chú ý là khu di tích tưởng niệm Lều cò Lênin vẫn tiếp tục đón một lượng khách khá lớn.
Theo báo Moskovsky Komsomolets ngày 22/4/2026, ông Mikhail Klimenko, Phó giám đốc phụ trách hoạt động khoa học và giáo dục của Khu bảo tàng Razliv, cho biết Khu di tích Lều Lênin đón khoảng 20.000 lượt khách mua vé mỗi mùa tham quan.
Bảo tàng cũng vẫn duy trì các hoạt động nghiên cứu lịch sử. Ngày 22/4/2026, tại đây diễn ra hội thảo khoa học về cuộc đời, hoạt động của Lênin và lịch sử Cách mạng Nga.
Không chỉ duy trì hoạt động, chính quyền Saint Petersburg đang chuẩn bị chỉnh trang, trùng tu khu tưởng niệm này.
Ngày 8/9/2026, báo Sankt-Peterburgskie Vedomosti, số 165 (8230), đưa tin cơ quan giám định nhà nước đã phê duyệt dự án đại tu công trình mái vòm bán nguyệt ở lối vào khu di tích. Công trình này được xây dựng từ cuối thập niên 1960, hiện đã xuống cấp nghiêm trọng.
Dự án còn đề xuất cải tạo cảnh quan, bổ sung trung tâm thông tin, khu vui chơi trẻ em và những tiện ích phục vụ khách tham quan. Các công trình mới sẽ được thiết kế theo phong cách kiến trúc tiên phong Nga, đồng thời làm nổi bật con đường dẫn tới tượng đài Lều Lênin bằng đá granit.
Đã 109 năm trôi qua kể từ Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại.
Trải qua bao biến động của lịch sử, nhiều lần gặp hỏa hoạn rồi được dựng lại, chiếc lều cỏ Razliv vẫn đứng đó, lắng nghe tiếng “sơn ca hót trên cây bạch dương”.
Và hồ Razliv vẫn xanh biếc “in gương trời xa…”