
NHÀ THƠ PHAN CUNG VIỆT
Ràn rạt quất vào mặt thứ gió quái gở chả ra nồm ra bấc tiết tháng 9 ta, chất giọng gã xe ôm đâm ra méo xệu nhưng vẫn thủng được rằng đêm qua cháu vừa đưa người nhà bác PHAN CUNG VIỆT vào Việt Xô. Bác ấy yếu lắm rồi. Chả biết có qua được không…
Ấy là thông tin từ gã xe ôm quen hồi sáng gã đèo tôi đi viếng nhà báo Trần Đình Bá!
Vậy mà chiều về đã nghe tin dữ, ông hàng xóm Khu Tập thể Ao Phe Phan Cung Việt mất rồi!
*
* *
Phòng tôi và phòng Văn nghệ gần nhau. Nhớ một ngày tháng bảy năm 1977.
Ghé Phan.
Cánh phóng viên có cái thói ít khi gọi tên. Mà thường tắt. Phan Cung Việt gọn lỏn là Phan.
Phan thuở ấy đương bùng lên vẻ mặn mòi sung mãn của một thời trai. Sơ mi trắng quần màu nhạt. Tóc chải bồng. Hình như Phan sắp đi đâu vẻ bồn chồn. Giữa trưa mà ngó ra trời xầm xì như sắp tối. Cơn áp thấp đang hoành hành.
Mồm chuyện mà tay Phan lia nhanh trên một tờ lịch vừa xé. Xong, đẩy sang tôi. Anh quyết ra đi mưa giữ lại/ Cánh cửa phòng cứ đập mãi không thôi/ Gió như cửa chăng dầy lớp lớp/ Hai tù nhân thương nhớ giữa cuộc đời .
Sau mới biết bữa ấy mưa gió, Phan nhỡ cuộc hẹn với một người tình nào đó?
Mà người yêu của Phan thì là cô nào? Chịu! Một nhà thơ Phan Cung Việt nổi danh. Bửng tưng đã thấy tha thướt những cộng tác viên những thi nhân tuyền đàn bà tìm đến Phan.
Ngồi chuyện trên phòng chưa đã lại dạt sang bên hàng nước đối diện cơ quan. Phỉ phui anh nào nói Phan mổ thận, yếu sinh lý. Cái khoản ấy mà yếu thì làm chi có gái theo tơi tới như thế? Mà sao có động thái bồn chồn băm bổ giữa giời mưa gió khi bị nhỡ hẹn như thế.
Đủng đỉnh sống. Thư thả thơ. Chữ nhung nhăng của Tô Hoài vận vào Phan thời sung sức viết và thơ ấy có lẽ cũng phải?
Quê tôi bận bịu suốt ngày/ Sáng ra gió đã về ngay trong làng. Rồi: Lá dâu chịu gió bốn bên/ Vì đâu khắp lá lại viền răng cưa. Hay: Hỏi thăm làng dệt trong ngoài/ Ai còn thương nhớ thì dài sợi tơ.
Phan công khai oang oác việc làm thơ. Bởi thời aáy kiêng kỵ lẫn cấm kị làm báo mà chăm mần thơ! Túm lại là không khuyến khích. Lãnh đạo không ưa. khác Phan thì cứ như coi việc thơ là đương nhiên thậm chí khoe khéo lẫn công khai là khác.
Tay khi tờ Văn Nghệ, lúc tờ báo, tạp chí nào đó lúc khư khư , khi thì để lơ đễnh hờ hững trên bàn như tố cáo tớ mới có bài in đây này. Trước khi có phong trào nằm bàn cơ quan, mười mấy thằng tá túc ở căn phòng lớn của khu tập thể Hàng Trống. Thường Phan không biết nhung nhăng những đâu về ngủ khá muộn.
Sáng bảnh đã thấy âm thanh xoàn xọat suýt xoa. Ấy là Phan đang khí công xoa bóp gì đó ở xó phòng. Mà khoản thể dục Phan chăm. Không trà thuốc rượu bia ( sau này hưu cùng ở khu Ao Phe, sáng nào cũng thấy Phan có động thái đập bụng vào cây cọ nói là để giảm mỡ thông khí chi đó khiến mấy bà hưu phải né tránh lối khác)
Và gì nữa, khe khẽ ư ử những câu thơ nháp có lẽ mới bật mới nẩy ra hồi đêm? Động thái bất ngờ nhưng quen thân là thi thoảng Phan thòi ra một quả ớt vào đĩa cơm của tôi ở nhà ăn tập thể 55 Quang Trung của cơ quan TƯ Đoàn.
Sau này đọc truyện ngắn của Phan có cảm giác như đang chuyện với Đỗ Chu. Ấy là mỗi khi người ngợm chao đảo, lòng dạ tự dưng trống hoác muốn tìm sự thăng bằng nếu không có điều kiện đến Đỗ Chu thì đọc lão. Ai đó đã nói trong con người ta luôn có con vượn và con ngựa nhẩy nhót. Tâm viên ý mã là thế. Viên là vượn. Muốn ngựa yên, vượn ổn thì phải tự chế ngự. Chế ngự có 2 cách. Tự mình bằng nghị lực. Hoặc tìm thầy. Thầy là người đối thoại chuyện trò. Như một dạng pháp sư như phù thủy chế ngự thứ âm binh đang nhảy nhót quấy động. Truyện ngắn của Phan cấu tứ như dạng thơ Thiền. Lúc thủ thỉ du dương mà lắm khi ngang phè nhưng có cái lý xuôi thuận và chắc khừ của lòng người thói đời. Phan có tý chức năng phù thủy ấy chăng?
Thi thoảng ghé giường của Phan để tỏ tường thêm hồi mới về cơ quan tôi nghe các anh lớp trước kể về một phóng viên Phan Cung Việt nhận lệnh của Tổng Biên tập âm thầm nhập vào một cánh quân vượt sông Thạch Hãn sang bờ Nam cuối năm 1972.
Chuyện Phan chúi vào góc hầm lia bút thật lực trên những tờ giấy bất kỳ vớ được những tin tức bài vở để gửi ra Bắc. Mà gửi bằng cách đón những cánh quân ngược Bắc an dưỡng, khi thì cánh lái xe ra lấy hàng nhờ họ chuyển. Mà có mấy người, xe đến được Hà Nội? Họ bỏ cái phong bì của Phan đựng bài vở trên phong bì ghi hàng chữ đậm.
Kính nhờ các anh các chị chuyển bài của Phong viên Phan Cung Việt từ chiến trường gửi về Tòa soạn Báo Tiền Phong số nhà 15 Hồ Xuân Hương Hà Nội.
Tem làm gì có! Ấy thế mà diệu kỳ cho cái tình người thuở ấy. Chưa có bài vở nào của Phan bị thất lạc cả!
*
* *
Chao ôi, LỀU VĂN Phan Cung Việt một thời là bút danh của lão!
Nhớ lão hàng xóm, thi sĩ Phan Cung Việt Lều Văn có thời lọ mọ mang sang tôi cuốn ĐỌC&VIẾT MÙA ĐÔNG.
Trĩu tay.
Ước khoảng hơn 2 ký. Khổ nhớn 18x25.
Của Hội Văn bút Việt.
Bởi lão sợ ấn phẩm này không tới hoặc chậm tới thứ hàng xóm như mềnh.
Cử chỉ tận tình ấm áp như một lời nhắc.
Nên đọc thứ này.
Tôi với lão có một cái chung. Những hôm khoe khỏe. Cùng mò ra công viên cạnh khu tập thể sát nhà thờ Thái Hà.
Kết những buổi thở nhiều hơn hít ấy. Tôi bắt chước lão, hướng cái nhìn nghiêm ngắn về phía nhà thờ Chính tòa Thái Hà.
Ấy là cái cách hiệp thông để tỏ lòng ơn các Đấng Ngô Quang Kiệt, Vũ Khởi Phụng…
Nếu không có các Cha cố ấy thì thay vì có công viên rộng thoáng như bi giờ sẽ lập tức sát sạt bên khu tập thể chúng tôi là ba đơn nguyên mỗi cái hơn 30 tầng ngất ngểu. Và chỗ chúng tôi sẽ là cái bể phốt!
Amen!
Đằng sau những sải bước nằng nặng của tật bệnh cùng tuổi tác như đương rờ rỡ, chập chờn những cột mốc mà một đời viết mấy ai chả dễ chi có được!
Tạm biên ra đây ít dòng như này.
( Gần chục tập thơ. Riêng khoản truyện ngắn, lão có chiếu riêng.
Lên chùa/ Tòa thánh/ Vàng thương mến/Xe đạp/ Nhớ thương tu hú/ Sóng trước vỗ đâu/ Sương khói đàn ông/ Bến heo may/ Vườn trăng/ Người đẹp xuống ga Thạch Gia Trang/ Truyện chọn lọc…
- Biển trinh nguyên (tuyển truyện ngắn).
- Tuyển tập truyện ngắn Phan Cung Việt
- Mẹ tôi và trần gian, Truyện vừa)
Bần thần bữa ngó đám trẻ giở tập báo lưu TIỀN PHONG.
hình như lấy tài liệu đợt B52 đánh Hà Thành.
Tôi nhớ bữa đó là ngày 26-12-2021.
Bốn mươi chín ( 49) năm trước nhà báo Phan Cung Việt ( Phan Việt Nguyên) có bài hôi hổi thời sự tràn mấy cột hai trang về trận tập kích chiến lược B52 suốt 12 ngày đêm xuống Hà Nội. Báo TIỀN PHONG ngày 26-12-1972.
CHÍ THÉP TRONG VÒNG LỬA
(Tít bài chưa chắc của lão)
Nhưng chí trai cùng sự tử tế và sốt mến có lẽ chả bao giờ cũ?
Thăm thẳm sau ông hàng xóm đã là hơn nửa thế kỷ TIỀN PHONG.
Phan Cung Việt sinh năm 1944.
( Thời điểm B52 bom Hà Nội, Khâm Thiên ấy, PV Báo Tiền Phong Phan Cung Việt 28 tuổi)
Hôm nay LỀU VĂN THI SĨ PHAN CUNG VIỆT, ÔNG HÀNG XÓM CỦA CHÚNG TÔI ĐI RỒI.
CON SỐ 28 LỘN CHÚT THÀNH 82.
PHAN CUNG VIỆT
1944- 2026