Cách đây vừa tròn 1 năm tôi cùng nhạc sĩ Đức Vượng đến Đài Hà Nội làm chương trình Tác giả - Tác phẩm, giới thiệu ca khúc Lẻ bóng Hồ Tây. Kết thúc công việc, MC Lan Hương chợt nhớ ra công việc tiếp theo liền nói với tôi:
- Anh Quốc Toản quê Sơn Tây... ở thị xã hay ở đâu
- Ở thị xã. 5 đời rồi...
- Hì... anh có biết Nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích không
- Biết chứ. Anh từng được hầu chuyện bác ấy. Bác có rất nhiều ca khúc viết cho thiếu nhi. Bác Hàn Ngọc Bích có nhiều năm làm thầy giáo ở Hà Tây quê anh mà...
- Ôi... thế thì quá vui rồi... em đang tìm người để phỏng vấn. Đúng là một công đôi việc. Em làm chương trình Những bài hát sống mãi với tuổi thơ của Đài Hà Nội, với chủ đề “Tiếng chim trong vườn Bác” sẽ phát sóng trong tháng này. Em phỏng vấn anh luôn tại đây, được không?
- Ok... ở đâu chẳng được.
- Hì... Ok!
*
Sau khi MC Lan Hương phỏng vấn xong, tôi nói với các bạn trong ê kíp làm phim:
Sở dĩ tôi biết Nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích, là bởi anh là bạn của Nhà báo Nguyễn Kế Nghiệp, Nhạc sĩ Hoàng Long-Hoàng Lân, Đạo diễn Lâm Quang Ngọc, Nhạc sĩ Nghiêm Bá Hồng, Nghệ sĩ Đặng Quang Vịnh, nhà giáo Trịnh Thế Tường... và tôi là đàn em hay được các anh rủ rê đến hóng hớt, uống rượu và chém gió.
Nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích sinh năm 1940, quê ở Hà Nội. Tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1962, ông được điều về làm giáo viên ở Hà Tây. Nhiều năm dạy học ở Sơn Tây. Năm 1973, về Bộ Giáo dục và Đào tạo, là Uỷ viên Thư ký Hội đồng Âm nhạc của Bộ. Ông sáng tác nhiều ca khúc cho thiếu nhi, và góp phần soạn thảo nhiều sách hướng dẫn và giảng dạy môn hát nhạc cho học sinh tiểu học như Sách giáo viên hát nhạc (soạn chung với Nguyễn Minh Toàn)... Ca khúc của ông được sử dụng nhiều trên sách báo, đài phát thanh và truyền hình, băng âm thanh và băng video.
Nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích mất ngày 1 tháng 5 năm 2015.
Nói đến ca khúc của ông, thế hệ chúng tôi và sau này đều nhớ các ca khúc: Rửa mặt như mèo, Nắng sớm, Đưa cơm cho mẹ đi cày, Tre ngà bên lăng Bác, Tiếng chim trong vườn Bác, Em bay trong đêm pháo hoa, Tháng ba học trò, Xinh xinh hạt nắng, Hoa bí vàng (ca cảnh), Cây bàng trước ngõ... Nếu tôi nhớ không nhầm thì ca khúc Cây bàng trước ngõ được ông viết tại Sơn Tây, bởi ngày ấy Sơn Tây có thương hiệu rất đáng yêu và tự hào là "Thị xã lá bàng".
Có thể nói, Nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích suốt đời mình chỉ viết cho thiếu nhi. Chọn một đề tài nhỏ, một ngách nhỏ trong đời sống nghệ thuật bao la, ông chuyên tâm ân cần với công việc của mình dâng cho đời những quả thơm mật ngọt tinh túy nhất. Vào đời là một nhà giáo, Hàn Ngọc Bích rất yêu nghề của mình. Ông thích những buổi đến trường, đứng trước các học trò nơi bục giảng, nói với các em về cuộc đời, truyền dạy các em những tri thức, hiểu biết.
Cơ duyên đến với âm nhạc của ông là trong một lần tình cờ gặp người bạn nhạc sĩ Hoàng Long. Khi ấy, Hoàng Long đã có ca khúc viết cho thiếu nhi được mọi người biết đến. Hàn Ngọc Bích chia sẻ với bạn, ông thích âm nhạc và thích được viết cho các em. Nhạc sĩ Hoàng Long gửi cho Hàn Ngọc Bích những cuốn sách về âm nhạc để ông đọc và tự học nhạc.
Người thầy đầu tiên dẫn dắt nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích đến với âm nhạc chính là nhạc sĩ Mộng Lân. Nhờ có những người tâm huyết chí tình ấy, Hàn Ngọc Bích đã thực sự bước vào con đường sáng tác. Ca khúc đầu tiên của ông có tên “Cây bàng trước ngõ” với lời ca giản dị giàu tính nhân văn. Cũng với ca khúc này, ông viết thêm hai ca khúc khác là “Rửa mặt như mèo”, “Sáo sậu là cậu sáo đen” và ca cảnh “Hoa bí vàng” gửi tham dự cuộc vận động sáng tác ca khúc cho trẻ em của Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Đài Tiếng nói Việt Nam tổ chức. Ngay từ những ca khúc đầu tiên này, ông đã đạt giải thưởng. Đó là niềm khích lệ, cổ vũ tinh thần rất lớn để ông hăng say gắn bó với đề tài thiếu nhi
Thời chiến tranh, lứa tuổi chúng tôi đều nhớ bài hát “Đưa cơm cho mẹ đi cày” của nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích, được sáng tác vào cuối năm 1970 tại Thường Tìn (Hà Tây cũ). Đây là một ca khúc được yêu thích bậc nhất. Một bài hát vô cùng đẹp về giai điệu, tiết tấu, lời ca thì chứa chan tình cảm gia đình, của đứa con nhỏ dành cho cha mẹ. Không những thế, nó còn là câu chuyện lịch sử của một thời đất nước đầy gian nan giặc giã, những em bé cũng phải tham gia lao động sản xuất cùng mẹ để củng cố hậu phương cho người cha ra trận yên lòng. Vì cấu trúc âm nhạc hoàn hảo, vì tình cảm xúc động chứa trong từng lời ca, mà bài hát “Đưa cơm cho mẹ đi cày” vượt qua giới hạn bài hát của một thời. Nó vẫn luôn là ca khúc được các em nhỏ biểu diễn trong các chương trình nghệ thuật, chọn để biểu diễn khi tham gia các cuộc thi tuyển chọn giọng hát thiếu nhi.
Nhạc sĩ Trí Minh từng mang bài hát “Đưa cơm cho mẹ đi cày” tham gia chương trình liên hoan quốc tế với một bản mix mới và khán giả quốc tế rất yêu thích.
Một ca khúc khác của Hàn Ngọc Bích “Em bay trong đêm pháo hoa” cũng mang một dấu ấn đặc biệt. Ca khúc viết về ngày hai miền Nam Bắc hoàn toàn thống nhất, 30/4/1975.
Một số người khuyên nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích nên mở rộng đề tài, thì ông sẽ nổi tiếng hơn, âm nhạc sẽ có ảnh hưởng nhiều hơn. Ông chỉ cười đáp lễ. Ông không có tham vọng gì, chỉ muốn suốt đời chung thủy với đề tài thiếu nhi, viết những gì trong trẻo nhất cho các em hát. Ông cũng không thích người khác gọi mình là một nhạc sĩ. Tác phong của ông lúc nào cũng giống một nhà giáo hơn. Từ ăn mặc đến phát ngôn, ở ông không có sự phóng khoáng như ta thường hình dung ở một người nghệ sĩ.