VŨ NHO dịch

Anna Drapkina 

Bạn Sếu là ai vậy?

Các bạn nghĩ rằng trở thành học sinh kém dễ hử? Khó lắm. Chính vì thế nên tôi sẽ không còn là học sinh kém nữa, mà chỉ là cựu học sinh kém thôi. Đấy, các bạn cứ thử học kém trong lớp có lớp trưởng Sếu như của chúng tôi xem! Tốt hơn cả là bạn phải  lập tức trở thành học sinh xuất sắc chỉ cốt để không phải nghe những lời răn dạy của lớp trưởng.

Không thể trở thành học sinh kém được, đó là một sự hạ mình ghê gớm. Khi tôi là học sinh kém, thậm chí chẳng có ai gọi tên mình, chỉ nghe thấy cách gọi khinh thị theo họ: Xamukhina, vâng, Xamukhina. Nhưng bây giờ tất cả đã gọi tôi đơn giản là Rita. Song con đường sửa chữa yếu kém của tôi rất chật vật và đó cả là một vở kịch. Giờ đây tôi chưa chuẩn bị để nói về đề tài đó, bởi vậy để thử nghiệm ngòi bút, tôi viết một vài câu chuyện đã xảy ra, mà tôi chứng kiến tận mắt với các bạn cùng lớp . Bởi vì điều đó tương đối khiêm tốn - viết về những người khác chứ không phải về mình. Và lại, về bản thân thì tôi đã viết trên tờ báo tường của lớp. Chuyện đó xảy ra đúng vào dạo trước Tết năm ngoái... Sếu đi đến tôi và bảo:

• Xamukhina, cậu hãy viết một bài thơ về những người học kém, và đừng có quên về cả bản thân cậu nữa.
• Như vậy là không khiêm tốn, nếu viết về bản thân. Tôi hỏi bạn ấy.
• Để tự phê bình, điều đó quan trọng hơn chuyện khiêm tốn - Sếu trả lời.

Và tôi đã làm thơ cho bức tranh của Xa-sa vẽ - Tôi viết thế này:

                   Có gì mà mưa ngâu thế!

                   Những ai đang vui ở đây?

                  Có chàng Bư-ơ-lep

 Có nàng Xa-mu-khinh,

Và Gun-đơ-be vui vẻ.

Thơ hát về chuyện gì thế?

Về chuyện họ sống rất vui

Và điểm hai ngày ngày họ xơi.

Ai trong số họ lớn lên?

Chẳng ai biết về chuyện đó.

Các bạn cũng tự hiểu rằng sau khi tờ báo tường được treo lên, Bư-ơ-lep đến chỗ tôi và bảo rằng chắc hẳn là tôi đã quên mùi vị những quả đấm của cậu ta. Tôi đã hoài công để giải thích cho cậu ta rằng tôi cũng viết cả về bản thân mình nữa. Điều đó không có tác dụng ngăn cản Bư-ơ-lep hành động. Khi đó tôi đã hiểu con đường của người học kém khó khăn nhường nào và tôi quyết định sẽ từ bỏ nó.

Tất nhiên, quyết định của tôi được củng cố bởi những tác động của Sếu, bởi vì rằng bấy giờ bạn đó sau khi nắm được sự mềm yếu của tôi, đã liên tục giao cho tôi những công việc tỉ mỉ, nhờ những công việc đó tôi cãi nhau với tất cả những bạn học kém, và cãi nhau với cả chính mình. Có một Rita Xamukhina thay cho việc làm bài tập ở nhà lại đi trượt băng, và một Rita Xamukhina khác trong khi đó tự viết về mình trong thơ:

Xung quanh lứa sáng, lứa rất sáng...

Mà đầu cô bạn tối om om...

Tôi trượt băng và hình dung XaSa Cheresenco vẽ tôi trên báo ra sao: một cái mũi đỏ ửng, những bím tóc bay ra các phía và tôi trượt không phải trên giày trượt, mà là những điểm hai.

• "Thơ tuyệt lắm" - Sếu khen ngợi tôi.

Tôi nở một nụ cười vì lời khen ngợi, nhưng cũng cảm thấy buồn cười. Vì chuyện này mà tôi gầy mộc đi và nhão người ra  cho đến khi tôi vẫy tay tạm biệt giờ học kém của mình và đề nghị Sếu giúp tôi môn tiếng Nga và toán. Cô bạn  chỉ đợi có thể - Cô bạn bắt đầu xuất hiện ở nhà tôi như là đi trực nhật.

Cô bạn réo lên khắp cả căn phòng chúng tôi bằng cái giọng trầm của mình và khi nó đi về nhà rồi, tôi vẫn nghe thấy cái giọng trầm của nó. Cái giọng đó vang lên trong những giấc mơ đêm đêm của tôi, tôi toát mồ hôi giật mình và trả lời mẹ tôi rằng tôi nghe thấy giọng nói. Mẹ tôi đem tôi đến bác sĩ, tôi kể hết mọi điều cho ông và ông kết luận rằng con đường thoát duy nhất của tôi - bắt đầu học tập và nghe lời Sêu.

       Đấy là chuyện đã xảy ra với tôi, mà tôi là người có thần kinh vững vàng và sự tự chủ mạnh mẽ. Thế là tôi bắt đầu cảm thấy mọi chuyện thú vị  và nhân cách của Sếu cũng rất hay.

Sếu có mặt trong lớp chúng tôi khi đó là lớp bốn và tất cả chúng tôi đều là đội viên thiếu niên tiền phong. Sếu thì chưa là đội viên vì trước đó, cô bạn học ở trường làng, nơi ấy người ta chỉ kết nạp vài đội học sinh từ lớp bốn trở lên.

Bộ quần áo đồng phục của Sếu rất dài, tay áo như áo thánh Pê-rô, trùm kín hết cả tay. Khuôn mặt màu hệt như gạch nung, hình như lâu rồi cô bạn không rửa, nên nom tối tăm thế nào ấy, lại còn cặp mát - màu xám nhạt hình như nhấn mạnh rằng Sếu không rửa. Đến giờ thể dục nhìn cô bạn thì chết cười. Chân từ đầu gối trở xuống màu tím hơn hình như cô bạn nặn bằng đất sét đen, bàn tay cũng thế, còn mọi chỗ còn lại thì trắng. Lập tức Cô-cô-se-va vui mừng vì trong lớp  xuất hiện một người lôi thôi  luộm thuộm cần được đỡ đần...

Sao mà tôi lại cứ viết Sếu và Sếu nhỉ? Khi đó mọi người đang gọi cô bạn theo họ - Pê-trô-va. Về sau này mới chuyển sang gọi Sếu, khi mà trong giờ vẽ thầy I-xi-đo Xe-mê-nô-vit đưa ra một bức tranh vẽ một quả nham lê và hỏi rằng quả đó tên gọi là quả gì. Pê-trô-va trả lời:

— Cái quả "áy" gọi là quả "Sếu" ạ.

Tất cả chúng tôi cười bò ra. Chỉ có thầy I-xi-đo không cười, chẳng hiểu vì sao lại cực kỳ vui mừng và nói:

— Có gì buồn cười đâu. Đây là tên gọi cổ xưa của quả lê đó, các em thấy không, nhân dânn hình tượng hoá như thế nào? Trong cái tên gọi của quả ấy thực gợi ra nơi mà quả đó sinh ra – vì những con sếu sống ở đầm lầy, và chúng ăn những quả này. Này các em, hãy tưởng tượng, và hãy vẽ cho thầy không phải quả nham lê bình thường, mà là quả sếu…

Ô, thế là chúng tôi vẽ! Tôi nhớ, đại khái tôi vẽ hầu như là con sếu có bốn chân, còn Cốt-ty-a thì khoe và nói rằng nó có thể vẽ quả nham lê, nhưng nó không có khái niệm thế nào là quả sếu.

– Ê, các em, lại còn cười nhạo à – thầy I-xi-đo buồn rầu nói.

Khi Sếu đến, lớp chúng tôi lập tức vui nhộn kinh khủng, bởi vì mọi thứ ở trên đời cô bạn đều làm khác thường. Đây chẳng hạn cô bạn đọc thơ:

"Bác ơi, hãy nói xem,

Mát-xcơ-va ngày trong lửa cháy

Dáng người "Phát", đâu "cá" phải nông công..." ⁽¹⁾

– Tôi còn khổ vì em – cô giáo trẻ Đô-ra Pê-trốp-na của chúng tôi nói – nào em lấy đâu ra từ "cá" hả? Em thấy từ "Phát" ở chỗ nào?

– Em đọc "nại" từ đầu ạ ... Sếu rộ lên giọng trầm.

Và cô bạn lại đọc sai hệt như trước. Bất cứ chúng tôi khoái trí, bởi vì rằng chỉ nguyên giọng của Sếu, chẳng giống giọng của ai - Trầm kinh khủng! Thật là đáng ngạc nhiên: vì sao từ một cô bé gầy gò lại có thể phát ra cái giọng như vậy?

------------

⁽¹⁾ Trích bài thơ Bô-rô-đi-nô của M. Léc-môn-tốp – ND – "có Sếu đọc chệch thành "cá", "Phát" thay vì "Pháp".

Giò học nào chúng tôi cũng chỉ kêu lên « Thưa cô Đôra Pêtơrôpna ! Cô hãy gọi Sếu ạ ! »

Sếu không hề kính trọng những điểm hai, điều đó có thể nhận thấy ngay. Với mỗi điểm số, cô bạn đều nhìn bằng ánh nhìn đau khổ tới mức đáng thương vô cùng. Nhưng sự đau khổ của cô bạn đầu tiên chẳng đi tới đâu cả. Chúng tôi biết rằng cô bạn rất đau khổ, và cô bạn cũng tuyên bố như vậy với cô giáo : « Em như thế này, có phải người lười đâu ? Suốt đêm em học thơ, em đã đọc sáu lần cho thím Ma-nhia, thế mà cô lại cho em điểm hai ! »

Nhìn chung, tất nhiên, cô bạn cố gắng, nhưng cô Đôra không hiểu vì sao không tin tưởng điều đó.

-- Em Pêtơrôva, cô không thể gọi em lên bảng được, em chỉ có thể làm cho tất cả các bạn cười.

-- "Không" phải đâu cô Đôra Pêtơrôpna ! Em quả thật rất cố gắng, nhưng "không" kết quả.

Sếu không hiểu, vì sao em câu nói như vậy, tất cả lại càng cười to hơn.

Nhưng sau đó tất cả đã thay đổi. Chuyện xảy ra thế này. Chúng tôi viết bài văn với đề bài "mùa hè ở làng quê". Tất cả đã viết về chuyện bắt bướm, tắm sông, nhặt nấm. Còn Sếu thì... "Đều tiên, cô bạn chở "thân" trên lưng con bò Grigôri, sau đó "tác" lanh, rồi sau đó "nhặc" nấm và "các" cỏ. Cô Đôra trước hết đọc bài văn của Cô-rê-va như là bài mẫu về tính nghệ thuật và phong cách độc đáo, sau đó cô đọc bài của Sếu như là bài điển hình về sai chính tả.

• Như vậy chưa chắc chúng ta có thể kết nạp  bạn Pê-tơ-rốp-na vào Đội. Kết quả học tập của bạn ấy  cản trở sự mong muốn - cô Đô-ra kết luận.

Tất cả chúng tôi cười như điên và không nhận ra Sêú đã xếp tất cả sách vở của mình rồi đi ra cửa.

• Em đi đâu? - Cô Đô-ra hỏi
• Về nhà.
• Về nhà là thế nào?
• Là thế này. Em chẳng có gì để làm, nếu như ở đây tất cả đã đánh mất lí trí. Sao lại cười em? Sao em làm việc mà không đi bắt bướm? Sao em chở "thân" mà không đi hóng mát? Bởi vì  lúa mì không có "thân" không "tớt"!
• Không tớ…ớt!!! - Chúng tôi lặp lại và cười ồ lên khoái chí.
• Đừng cười nữa! - Cô Đô-ra nói với chúng tôi. Cô chẳng thấy có gì đáng cười. Còn em, Pê-tơ-rốp-na, cô không chê về nội dung, mà là những lỗi chính tả. Em hãy về chỗ và hãy nghe cô phân tích những lỗi này.
• Xin cô hãy thôi không phân tích lỗi của em. Cô hãy phân tích lỗi với các bạn khác, còn em chán lắm rồi... Em sẽ đi khỏi đây. Em không thích mọi người. Ở đây các bạn quá ồn ào, những tràng cười đáng nguyền rủa làm điếc tai em. Ở nông thôn, các bạn chẳng bao giờ cười những chuyện vặt, còn ở đây chỉ thò ngón tay ra - thế mà cười bò ra. Em sẽ đi khỏi đây; vậy đấy.

Nhưng Sếu không đi, song nó lại không nói chuyện. Chúng tôi hoàn toàn không tin rằng khi nào đó lại nghe giọng của bạn (thật là muốn nghe vô cùng giọng của Sếu, dù là chỉ một lần) nhưng cô bạn im lặng bướng bỉnh. Còn sau đó có bạn hoàn toàn không đến.

Không ai trong lớp biết Xa-sa Thê-re-sen-cô thăm Sếu: cậu ta vốn rất lặng lẽ và kín đáo. Mọi người chỉ biết được khi mà thím của Sếu đến trường.

"Hừ, làm sao lại có thể thế được, các cô cậu thím nói, khi chúng tôi quây xung quanh trong giờ ra chơi - Sao lại thế được... Cháu nó là một con bé tốt thế, ở lớp cháu luôn là học sinh giỏi nhất. Ba năm học ba lớp, được thưởng ba giấy khen, thế mà các cô cậu... Nếu như nó quay về nhà thật thì sao? Thím sẽ ở với ai? Mà ở đấy nó đi học khó khăn, đến trường xa lắm. Gia đình lại đông người, còn sáu đứa nhỏ trừ nó ra. Mà con bé tốt thế, chẳng chịu ngồi không. Thím thì muốn nó sống ở đây học tiếp ở đây và nghỉ ngơi... Thế mà nó chỉ khóc hoài, thế là thế nào? Ờ, cảm ơn cháu Xa-sa, chỉ mình cháu không cười, đến thăm nó và mang bài vở đến.

Thím của Sếu xoa đầu Xa-sa. Xa-sa chẳng biết chui vào đâu vì bối rối.

• Chúng cháu không làm thế nữa - Kô-ste-ra nói thay cho tất cả.

• Chúng tôi, thật ngốc, bắt đầu dịu dàng, sau khi hình dung Sêú là người hay khóc. Chẳng hề có chuyện đó! Sêú không nhỏ nước mắt mà học ngữ pháp và đọc sách dưới sự hướng dẫn của thím mình và của Xa sa.
• Sau khi khỏi ốm cô bạn đến lớp trong chiếc áo ngắn hơn, có áo thêu đăng ten mới, nước da rám nắng trên mặt cũng nhạt bớt đi, và thế là trở nên giống như mọi cô bé khác. Chúng tôi luôn luôn quay tròn cạnh cô bạn vì chúng tôi không muốn Sêú từ giã chúng tôi. Nhưng Kachỉa càng im lặng hơn: ngoài "có" và "không" cô bạn không muốn nói gì khác, vì khi phải trả lời trong giờ học thì khuôn mặt cô bạn nghiêm túc và chăm chú tới mức tưởng như cô bạn đang đi trên một cái cầu con bắc qua vực thẳm chỉ sợ sẩy chân. Nhưng chúng tôi cũng không nghe thấy những từ sai như cái "giề" hoặc "khâng cần nữa".
• Có thể, các bạn nghĩ rằng Sêú rất im lặng ư? Chẳng phải thế đâu, chỉ có điều là cô bạn không nói chuyện với từng người. Có những người đến hỏi bạn ấy, nhưng cô bạn quay lại và bỏ đi, chỉ để lại một lời – cảm ơn. Với những người khác thì cô bạn tự đến kể đủ mọi thứ chuyện trên đời, chỉ thấy mà ngạc nhiên.
• Một hôm tôi cùng cô bạn gặp nhau trong cửa hàng, đứng xếp hàng. Cô bạn cũng không nói lời nò với tôi. ( hồi ấy cô bạn không thích tôi bởi vì tôi cười cô bạn to hơn cả). Thế mà cô

 bạn bắt chuyện ngay với một bà cụ nào đó.

• Bà ơi! Bà ở quê ra phải không? - cô bạn hỏi.
• "Ừm" - bà cụ trả lời khẳng định.
• Cần phải nói "Ừ", không phải là "Ừm", Sếu sửa lại cho bà. - Ở đây nếu nói không đúng thì mọi người sẽ cười. Đây là thành phố, không phải quê.
• Bà già rồi, gái ạ, khỏi học...
• Học không bao giờ muộn cả.
• Sau đó hai bà cháu nói về quê mình. Hoá ra họ sống ở cạnh nhau và có một cô Nhiêu xơ ca nào đó sống cùng một làng với Sếu. Sau đó bà lại hỏi Sếu con cái nhà ai. Sếu kể rằng cô bạn là con gái ông Kôtchư tóc đỏ, người mà năm kia tự làm một chiếc đàn phong cầm. Bà lão vui mừng hết sức và bắt đầu hỏi han về tất cả các cô em em của Sếu. Sau đó tôi cùng với Sếu (không hiểu sao tôi lại cùng cô bạn) tiễn bà cụ về tận nhà. Sếu xách túi lưới cho bà, khi tạm biệt bà cụ bảo rằng "bản tính" Sếu rất tốt.
• Nào chúng ta hãy đỡ đần cho bà cụ, còn chuyện cậu đã mang hộ túi cho bà, chúng mình sẽ ghi vào như là việc tốt đầu tiên của đội viên - tôi đề nghị.
• Không đâu - Sếu đáp - chẳng lẽ sáng sáng rửa mặt cũng ghi là việc tốt của đội viên. Tôi rất thích câu trả lời của Sếu, trong những lời của cô bạn có một sự trái ngược với Kôcôneva  là người tôi không ưa.
• "Ừ, ta sẽ không tính - tôi thích thú tán thành.
• Đúng, sẽ không tính...

Sếu gọi Sêôga Kôxôneva một lần và mãi mãi về sau bằng cái tên "Chuông vàng". Dần dân tất cả các bạn khác đều gọi theo như thế. Kôxôneva rất bực và công khai tấn công vào Xaşa, nói riêng cậu ta và Sếu là "cô dâu chú rể", nhưng Xaşa không hề chú ý đến điều đó. Cậu ta vốn ở trong trại trẻ mồ côi, mà ở đấy thì chuyện ghép đôi đùa cợt là chuyện vặt. Xaşa là anh bạn thế này: hễ cậu ta thấy một người tốt, thì cậu ấy chẳng phân biệt người ấy là gái hay trai. Hơn thế nữa, thím của Sếu đón Xaşa từ trại mồ côi về nhà vào những ngày nghỉ và ngày lễ, còn Sếu thì những ngày thứ bảy vệ sinh lớp học bao giờ cũng giúp Xaşa rửa bàn. Tự cậu ấy không thể làm được chuyện này vì bao giờ cũng để rơi đầy nước xuống gầm bàn. Kôxôneva rất cú chuyện này, đặc biệt là trong các cuộc họp lớp. Ở một trong các cuộc họp như vậy Sế trả lời rằng nếu như Kôxôneva bực vì chuyện đó, thì Sếu sẽ rửa bàn cho Xaşa, và có thể rửa hộ cả bàn cho Kôxôneva. Sếu nói rằng cọ rửa bàn đó là một công việc yêu thích của mình.

Nhìn chung Sếu có rất nhiều công việc ưa thích. Có bạn thích thú nhặt sắt vụn, thu giấy cũ, mang hết tất cho các bạn ở trại mồ côi mà Xaşa đang học ở các lớp dưới, làm các đồ dùng học tập trực quan, nặn vật từ chất dẻo, vẽ, lau bảng hộ...

trực nhật, đánh bóng sàn lớp học. Tất cả những chuyện đó cô bạn làm hài lòng đến mức không ai cảm thấy ngượng vì  chuyện cô bạn làm việc, còn những người khác thì nhìn. Thật ra, Xasa cố gắng giúp đỡ cô bạn nhưng ngoài sự ồn ào thì chẳng có chút kết quả nào, mặc dù cậu ta rất cố gắng.

Không cần nói rằng Sếu lấy làm thích được biết ngày vào đội và được giao một công việc chung rất lớn lao: thăm hỏi các bạn ốm. Nhất định là cô bạn sẽ thăm, vì có bạn hết sức chấp hành tốt kỷ luật. Tôi nghĩ rằng nhiều bạn thích thú được ốm khi biết rằng mình sẽ được Sếu tới thăm. Tôi đã từng nói rằng cô bạn có giọng hết sức đặc biệt: bạn nghe thấy, sau đó bạn cảm giác, đó chỉ là do bạn cảm giác như thế, rằng không thể có giọng như thế được, và nhất định bạn sẽ muốn nghe lại một lần nữa. Chẳng hạn như tôi, tôi cố ý ốm để Sếu đến thăm tôi. Cô bạn đến và mang theo những quả táo khô nhăn nheo bé tí teo, có tên gọi là "thiên đường", và ngon hết sảy. Tôi lại càng cảm thấy ngon gấp bội bởi vì mẹ tôi cấm không được ăn chúng. Nhìn chung không hiểu sao bao giờ tôi cũng thích thú hơn khi ăn những thứ mẹ tôi cấm.

Sếu không đẹp. Đúng hơn là lúc đầu tôi cảm thấy thế. Sau đó dần dần tôi quen với Sếu và hiểu rằng mình đã nhầm. Mắt của cô bạn đẹp, mắt sáng long lanh như thế không có người nào có được.

Màu tóc cũng vàng, óng lên dưới ánh mặt trời. Và cả giọng nói nữa ...

Thế chắc các bạn nghĩ rằng tôi đã thích mê mệt cô bạn. Nhưng không phải thế đâu. Mình với cô bạn là những người rất khác nhau, cô bạn không thể làm cho mình thích được. Chỉ đơn giản là ở cô bạn có một cái gì đó ... Chính tôi cũng không biết là cái gì, nhưng khi ấy tôi, hầu như là học sinh cực kém, lại thích trò chuyện với cô bạn. Cô bạn không như thế ./.

              Vũ Nho dich từ cuốn “ Hành vi”, Nxb Văn học thiếu nhi, Lêningrat, 1987.